ગુજરાતનું પાટનગર ગાંધીનગર ફરી એકવાર રાષ્ટ્રીય સ્તરે સનસનાટીભર્યા અહેવાલોને કારણે ચર્ચામાં આવ્યું છે. ગુજરાત પોલીસની એન્ટી ટેરરિસ્ટ સ્ક્વોડ (ATS) અને સાયબર ક્રાઇમ સેલ (Cyber Crime Cell) દ્વારા સંયુક્ત રીતે હાથ ધરવામાં આવેલા એક અત્યંત ગુપ્ત અને હાઇટેક ઓપરેશનમાં વૈશ્વિક સ્તરે ચાલતા મોટા નેટવર્કનો પર્દાફાશ કરવામાં આવ્યો છે. ગાંધીનગર અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાંથી Dark Web અને ક્રિપ્ટોકરન્સી (Cryptocurrency) ના માધ્યમથી દેશવિરોધી પ્રવૃત્તિઓ, ટેરર ફાયનાન્સિંગ (Terror Financing) અને આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ્સ સપ્લાય ચેઇન ચલાવતા ૯ જેટલા ઉચ્ચ શૈક્ષણિક લાયકાત ધરાવતા હાઇટેક સાગરીતોની સત્તાવાર ધરપકડ કરવામાં આવી છે.
આ આધુનિક ગુનેગારો સામાન્ય ચોર કે લૂંટારુ નથી, પરંતુ ઇન્ટરનેટ ટેકનોલોજી, કોડિંગ અને બ્લોકચેઇન સિસ્ટમના માસ્ટરમાઇન્ડ છે, જેઓ વર્ચ્યુઅલ દુનિયાની પાછળ છુપાઈને ભારતના યુવાધનને બરબાદ કરવાનું અને દેશની સુરક્ષાને જોખમાવવાનું મોટું કાવતરું ઘડી રહ્યા હતા.
Gandhinagar Cyber Crime: હાઇટેક ઓપરેશનની વિગતવાર વિગતો
ગુજરાત સાયબર સેલના વરિષ્ઠ અધિકારીઓને વિદેશી ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સીઓ અને સેન્ટ્રલ ઇન્વેસ્ટિગેશન એજન્સીઓ તરફથી ચોક્કસ ઇનપુટ્સ મળ્યા હતા કે ગુજરાતના પાટનગર ગાંધીનગરમાં આઈટી (IT) અને પ્રોગ્રામિંગના નામે કેટલાક શંકાસ્પદ યુવાનો ઇન્ટરનેટના એવા ગૂઢ હિસ્સાનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે જે સામાન્ય સર્ચ એન્જિન પર દેખાતો નથી. આ બાતમીના આધારે પોલીસે ભગીરથ સોસાયટી અને ઇન્ફોસિટી નજીકના હાઇ-એન્ડ એપાર્ટમેન્ટ્સ પર વોચ ગોઠવી હતી.
રવિવારે મોડી રાત્રે પાડવામાં આવેલા દરોડા દરમિયાન, પોલીસ ટીમે અત્યંત આધુનિક સર્વર્સ, મલ્ટીપલ સ્ક્રીન કમ્પ્યુટર્સ, સેટેલાઇટ ફોન્સ અને વિદેશી સિમકાર્ડ્સ સાથે ૯ સાગરીતોને રંગેહાથ ઝડપી લીધા હતા. આ તમામ આરોપીઓ ૨૨ થી ૩૨ વર્ષની વયના છે અને તેમાંથી મોટાભાગના કમ્પ્યુટર એન્જિનિયરિંગ અને ડેટા સાયન્સના સ્નાતકો છે. આ સફળ ઓપરેશને સોશિયલ મીડિયા અને ઇન્ટરનેટ પર ચાલતા Gandhinagar Cyber Crime ના એક નવા અને સૌથી ખતરનાક ચહેરાને ઉજાગર કર્યો છે
ડાર્ક વેબ અને ક્રિપ્ટોકરન્સી: ગુનાખોરીનું નવું હથિયાર
આ રેકેટનું ઓપરેટિંગ મોડેલ (Modus Operandi) એટલું જટિલ હતું કે તેને ટ્રેક કરવામાં પોલીસ અને સાયબર એક્સપર્ટ્સને મહિનાઓનો સમય લાગ્યો હતો.
૧. Dark Web નો ગેરકાયદેસર ઉપયોગ
આપણે સામાન્ય રીતે ગુગલ કે યાહુ પર જે ઇન્ટરનેટ વાપરીએ છીએ તે સમગ્ર ડિજિટલ વિશ્વનો માત્ર ૪ થી ૫ ટકા હિસ્સો જ છે, જેને સરફેસ વેબ કહેવાય છે. તેની પાછળ છુપાયેલું છે Dark Web, જેને સામાન્ય બ્રાઉઝરથી એક્સેસ કરી શકાતું નથી. આના માટે ‘Tor’ (ધ ઓનિયન રાઉટર) જેવા ખાસ એન્ક્રિપ્ટેડ બ્રાઉઝર્સનો ઉપયોગ થાય છે. આ પ્લેટફોર્મ પર યુઝરનું આઈપી એડ્રેસ (IP Address) દર સેકન્ડે બદલાતું રહે છે, જેથી ગુનેગાર કયા દેશમાં બેસીને કમ્પ્યુટર ચલાવે છે તે શોધવું અશક્ય બની જાય છે. ગાંધીનગરના આ સાગરીતો આ પ્લેટફોર્મ પર ‘સિલ્ક રોડ’ જેવા અંડરગ્રાઉન્ડ માર્કેટપ્લેસ ચલાવતા હતા, જ્યાં પ્રતિબંધિત ડ્રગ્સ (જેમ કે એમડીએમએ, મેથામ્ફેટામાઇન અને એલએસડી બ્લોટ્સ) નું ઓનલાઈન વેચાણ થતું હતું.
૨. ક્રિપ્ટો વોલેટ્સ દ્વારા પેમેન્ટ (Cryptocurrency Trails)
ગેરકાયદેસર વસ્તુઓના ખરીદ-વેચાણ માટે બેંક એકાઉન્ટનો ઉપયોગ કરવાથી પકડાઈ જવાનો ડર રહે છે, તેથી આ હાઇટેક નેટવર્કમાં માત્ર અને માત્ર ક્રિપ્ટોકરન્સી (જેમ કે બિટકોઇન, મોનેરો અને ઇથરિયમ) દ્વારા જ વ્યવહારો થતા હતા. મોનેરો (Monero) જેવી ક્રિપ્ટોકરન્સી ૧૦૦% પ્રાઇવસી બેઝ્ડ હોવાથી તેના ટ્રાન્ઝેક્શન મોકલનાર અને મેળવનારની ઓળખ સંપૂર્ણ ગુપ્ત રાખે છે.
Terror Financing અને આંતરરાષ્ટ્રીય લિંક્સ
પોલીસની પ્રાથમિક પૂછપરછ અને જપ્ત કરાયેલા લેપટોપ્સના ડેટા ઓડિટમાંથી જે વિગતો સામે આવી છે તે દેશની આંતરિક સુરક્ષા માટે અત્યંત ચોંકાવનારી છે. આ નેટવર્ક માત્ર ડ્રગ્સ વેચીને પૈસા કમાવવા પૂરતું સીમિત નહોતું.
- દેશવિરોધી સંગઠનોને ફંડિંગ: ડ્રગ્સના વેચાણમાંથી જે અબજો રૂપિયાનું ક્રિપ્ટો ફંડ જનરેટ થતું હતું, તેનો એક મોટો હિસ્સો વિદેશમાં બેઠેલા હેન્ડલર્સના ઈશારે ભારતમાં સક્રિય સ્લીપર સેલ્સ અને દેશવિરોધી તત્વોને હથિયારો તેમજ લોજિસ્ટિક્સ પૂરા પાડવા માટે ડાયવર્ટ કરવામાં આવતો હતો, જેને કાનૂની ભાષામાં Terror Financing કહેવામાં આવે છે.
- ડ્રગ્સ ડિલિવરી માટે કુરિયર નેટવર્ક: ડાર્ક વેબ પર બુક થતા ડ્રગ્સના ઓર્ડર્સને ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવા માટે આ સાગરીતો આંતરરાષ્ટ્રીય કુરિયર સર્વિસ અને ટપાલ વિભાગના નકલી આઈડી (ID) નો ઉપયોગ કરતા હતા. પુસ્તકોના પાનાની વચ્ચે, રમકડાંમાં અથવા ફૂડ પેકેટ્સમાં અતિ સૂક્ષ્મ રીતે ડ્રગ્સ છુપાવીને સપ્લાય કરવામાં આવતું હતું.
ડિજિટલ મની ટ્રેલ: પોલીસે કઈ રીતે ઉકેલ્યો ભેદ?
આ આધુનિક Gandhinagar Cyber Crime ને ઉકેલવા માટે ગુજરાત સાયબર ક્રાઇમ ટીમે એડવાન્સ બ્લોકચેઇન એનાલિસિસ ટૂલ્સ (Blockchain Analysis Tools) નો ઉપયોગ કર્યો હતો. ભલે ક્રિપ્ટોકરન્સીના વ્યવહારો ગુપ્ત હોય, પરંતુ બ્લોકચેઇન લેજરમાં દરેક ટ્રાન્ઝેક્શનનો હેશ કોડ કાયમી માટે નોંધાયેલો રહે છે.
ગુજરાત પોલીસે શંકાસ્પદ ઇન્ડિયન ક્રિપ્ટો એક્સચેન્જ એકાઉન્ટ્સનું પિયર-ટુ-પિયર (P2P) ઓડિટ કર્યું અને જાણવા મળ્યું કે ગાંધીનગરના આ ૯ યુવાનોના લોકલ બેંક એકાઉન્ટ્સમાં અચાનક વિદેશી ક્રિપ્ટો એક્સચેન્જમાંથી કરોડો રૂપિયા ટ્રાન્સફર થઈને ભારતીય ચલણમાં કન્વર્ટ થઈ રહ્યા હતા. આ ડિજિટલ મની ટ્રેલ (Money Trail) ના મજબૂત કાનૂની પુરાવા મળતા જ પોલીસે એટીએસની સાથે મળીને જોઈન્ટ ઓપરેશન કરીને આ આખા આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્ટેલને જેલના સળિયા પાછળ ધકેલી દીધું છે.
ટેકનોલોજીનો સદુપયોગ માનવજાતના કલ્યાણ માટે છે, પરંતુ જ્યારે ઉચ્ચ શિક્ષિત યુવાધન પોતાના સ્વાર્થ અને ગુનાહિત માનસિકતાના કારણે તેનો દુરુપયોગ કરે છે ત્યારે આવા ભયંકર રેકેટ સામે આવે છે. ગાંધીનગરમાં પકડાયેલું આ હાઇટેક નેટવર્ક એ સાબિત કરે છે કે બદલાતા સમય સાથે ગુનાખોરીનું સ્વરૂપ પણ સંપૂર્ણ ડિજિટલ થઈ ગયું છે. સાયબર ક્રાઇમ અને એટીએસની આ સીમાચિહ્નરૂપ કામગીરી બદલ પ્રશાસન અભિનંદનને પાત્ર છે. વાલીઓએ પણ પોતાના સંતાનો ઇન્ટરનેટ પર કયા પ્રકારની અંડરગ્રાઉન્ડ પ્રવૃત્તિઓ કરી રહ્યા છે તેના પર સતર્કતાપૂર્વક નજર રાખવી જોઈએ, જેથી ડિજિટલ યુગમાં દેશ અને સમાજ સુરક્ષિત રહી શકે.
Gandhinagar Cyber Crime (FAQs):
ડાર્ક વેબ (Dark Web) શું છે અને શું તેનો ઉપયોગ કરવો એ ગુનો છે?
ડાર્ક વેબ એ ઇન્ટરનેટનો એવો ગુપ્ત હિસ્સો છે જે સામાન્ય સર્ચ એન્જિન પર ઇન્ડેક્સ થતો નથી અને વિશિષ્ટ એન્ક્રિપ્ટેડ બ્રાઉઝર (જેમ કે TOR) દ્વારા જ ખુલે છે. માત્ર ડાર્ક વેબ બ્રાઉઝ કરવું એ ગુનો નથી, પરંતુ તેના માધ્યમથી ડ્રગ્સ ખરીદવું-વેચવું, ગેરકાયદેસર હથિયારોનો વેપાર કરવો કે દેશવિરોધી પ્રવૃત્તિઓ કરવી એ અત્યંત ગંભીર કાનૂની ગુનો છે.
ક્રિપ્ટોકરન્સી દ્વારા થતા ટેરર ફાયનાન્સિંગ (Terror Financing) ને રોકવા કયા કાયદાઓ લાગુ પડે છે?
ભારતમાં ગેરકાયદેસર મની ટ્રેલ અને આતંકવાદી ફંડિંગ વિરૂદ્ધ પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ (PMLA) અને અનલોફુલ એક્ટિવિટીઝ પ્રિવેન્શન એક્ટ (UAPA) જેવી અત્યંત કડક કાનૂની જોગવાઈઓ હેઠળ ગુનો નોંધીને બિન-જામીનપાત્ર કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે.
સાયબર ફ્રોડ અથવા ઇન્ટરનેટ પર શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિની ઓનલાઈન ફરિયાદ ક્યાં કરવી?
કોઈપણ નાગરિક ઓનલાઈન સાયબર ગુનાઓ અથવા શંકાસ્પદ ડિજિટલ પ્રવૃત્તિઓ વિશે ભારત સરકારના સત્તાવાર રાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ cybercrime.gov.in પર અથવા રાષ્ટ્રીય હેલ્પલાઇન નંબર ૧૯૩૦ પર કોલ કરીને તાત્કાલિક સત્તાવાર ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે.
અંકિતા ગૌતમ CTC News સાથે જોડાયેલા એક લોકપ્રિય અભિનેત્રી (Actor) અને પ્રભાવશાળી સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સર છે. મનોરંજન જગત અને ડિજિટલ કન્ટેન્ટ ક્રિએશનમાં બહોળો અનુભવ ધરાવતા અંકિતાબેન વાચકો સુધી લાઈફસ્ટાઈલ, ફેશન અને એન્ટરટેઈનમેન્ટ જગતના સચોટ સમાચાર પહોંચાડે છે. તેમની સર્જનાત્મક શૈલી અને સોશિયલ મીડિયા પરની મજબૂત પકડ તેમને એક આધુનિક અને વિશ્વાસપાત્ર મીડિયા પર્સનાલિટી બનાવે છે.