ગુજરાત રાજ્યભરમાં અને ખાસ કરીને અમદાવાદ (Ahmedabad) શહેરમાં પ્રવર્તમાન ઉનાળાની સીઝન દરમિયાન આકાશમાંથી જાણે અગનગોળા વરસી રહ્યા છે. અસહ્ય તાપમાન અને લૂ (Heatwave) ના કારણે સામાન્ય નાગરિકોનું જનજીવન સંપૂર્ણપણે અસ્તવ્યસ્ત થઈ ચૂક્યું છે. અગ્રણી ગુજરાતી ન્યૂઝ પોર્ટલ ‘સંદેશ’ ના સત્તાવાર હેલ્થ બુલેટિન અને લાઈવ પ્રશાસનિક લોગબુક અનુસાર, સમગ્ર ગુજરાતમાં કાળઝાળ ગરમીના કારણે અત્યાર સુધીમાં ૧૫થી વધુ લોકોના હીટસ્ટ્રોક સંબંધિત (Extreme Heat and Heatstroke Deaths in Gujarat) કરુણ મોત નીપજ્યા છે, જેના લીધે સમગ્ર વહીવટી તંત્ર એક્શન મોડ પર આવી ગયું છે.
હવામાન વિભાગના સત્તાવાર પરિમાણો અને ઓરેન્જ એલર્ટ પ્રોટોકોલ અનુસાર, અમદાવાદ સહિત અનેક શહેરોમાં તાપમાનનો પારો ૪૪ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી વધુ ($>44^\circ\text{C}$) નોંધાઈ ચૂક્યો છે. બપોરના સમયે ગરમ સૂકા પવનોના કારણે રસ્તાઓ સુમસામ જોવા મળી રહ્યા છે અને હોસ્પિટલોમાં ગરમી સંબંધિત બીમારીઓના કેસોમાં પ્રચંડ ફ્લક્ચ્યુએશન (વધારો) નોંધાયો છે. આજના આ વિશેષ હેલ્થ ઓડિટિંગ અને ક્રાઈસિસ મેનેજમેન્ટ બ્લોગમાં આપણે જાણીશું રાજ્યમાં ગરમીની વર્તમાન રૂપરેખા, ૧૦૮ ઇમર્જન્સીના આંકડા અને આરોગ્ય વિભાગના કડક સેફ્ટી ગાઈડલાઈન્સની સંપૂર્ણ માહિતી નીચે મુજબ છે.
Crisis Matrix: ૧૦૮ ઇમર્જન્સી ગ્રીડ અને સિવિલ હોસ્પિટલનો લાઈવ ડેટા
આરોગ્ય વિભાગના સત્તાવાર મોનિટરિંગ અને હોસ્પિટલ ડેટાબેઝ ઓડિટિંગ અનુસાર, વધતી ગરમી લોકોના સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર ખતરો સાબિત થઈ રહી છે:
- ૧૦૮ ઇમર્જન્સી કેસોમાં તોતિંગ ગ્રોથ: તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, મે મહિના દરમિયાન રાજ્યભરમાં ૧૦૮ ઇમર્જન્સી સેવા પાસે ગરમી સંબંધિત કુલ ૨,૧૧૯ થી વધુ કેસ નોંધાયા છે. આમાં સૌથી વધુ કેસ ગેસ્ટ્રોએન્ટરાઇટિસ (GE), ચક્કર આવવા, અચાનક બેભાન થઈ જવું અને ડિહાઈડ્રેશનના લોગબુકમાં નોંધાયા છે.
- અમદાવાદ અને રાજકોટ ટોપ પર: હીટ સંબંધિત ઇમર્જન્સીમાં સૌથી વધુ કેસ એકલા અમદાવાદ શહેર અને જિલ્લામાં નોંધાયા છે. આ સિવાય સૂરત, રાજકોટ, વડોદરા અને સુરેન્દ્રનગરમાં પણ હીટસ્ટ્રોક (Heat stroke) ના દર્દીઓનો આંકડો ઝડપથી વધી રહ્યો છે.
- હોસ્પિટલોમાં અલાયદી વ્યવસ્થા: સોલા સિવિલ અને અસારવા સિવિલ હોસ્પિટલ ખાતે રોજ સરેરાશ ૮ થી ૧૦ ગંભીર હીટસ્ટ્રોકના દર્દીઓ એડમિટ થઈ રહ્યા છે. તંત્ર દ્વારા આ દર્દીઓની તાત્કાલિક રીકવરી માટે એર-કંડિશન્ડ (AC) સુવિધા વાળા સ્પેશિયલ હીટ-વેવ વોર્ડ ઓપરેટ કરવામાં આવ્યા છે, જ્યાં આઈસ પેક્સ અને ખાસ હાઈડ્રેશન થેરાપી મોડેલ ઇન્સ્ટોલ કરાયું છે.
લૂ અને હીટસ્ટ્રોકથી બચવા માટેના કડક સેફ્ટી પ્રોટોકોલ્સ
મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC) અને મેડિકલ બોર્ડ દ્વારા નાગરિકોને આકાશી આફતથી બચવા માટે નીચે મુજબના ઓર્ગેનિક માધ્યમો ફોલો કરવા કડક વિનંતી કરાઈ છે:
૧. પીક-અવર્સ પર સટરડાઉન (૧૨ થી ૪ વાગ્યા સુધી): બપોરે ૧૨:૦૦ વાગ્યાથી સાંજના ૦૪:૦૦ વાગ્યા સુધી સૂર્યના કિરણો સીધા અને પ્રચંડ હોય છે. આ સમયગાળા દરમિયાન બિનજરૂરી બહાર નીકળવા પર કાયમી સટરડાઉન (બ્રેક) લગાવવો હિતાવહ છે, ખાસ કરીને બાળકો અને વૃદ્ધો માટે.
૨. હાઈડ્રેશન મોનિટરિંગ પ્રોગ્રામ: તરસ ન લાગી હોય તો પણ નાગરિકોએ સતત ઓર્ગેનિક પ્રવાહી પદાર્થો જેવા કે લીંબુ શરબત, વરિયાળીનું શરબત, નાળિયેર પાણી, ઓઆરએસ ($ORS$) નું દ્રાવણ અથવા છાશનું સેવન ચાલુ રાખવું જોઈએ જેથી શરીરમાં ઈલેક્ટ્રોલાઈટ્સનું સંતુલન બગડે નહીં.
૩. શારીરિક સિગ્નલોનું ઓડિટ: જો અચાનક અતિશય માથું દુખે, ઉલ્ટી-ઊબકા થાય, ત્વચા લાલ અને સૂકી થઈ જાય અથવા ચક્કર આવે તો તેને સામાન્ય થાક ન ગણતા તાત્કાલિક નજીકના હેલ્થ સેન્ટર પર લઈ જઈ ડોક્ટરની વહીવટી સલાહ લેવી અનિવાર્ય છે.
ગુજરાતના પ્રમુખ શહેરોનું તાપમાન અને ઇમર્જન્સી કેસ કોષ્ટક
તાજેતરના હવામાન ઓડિટ અને પ્રશાસનિક પરિમાણો અનુસાર વિવિધ જિલ્લાઓનું આંતરિક તાપમાન માળખું નીચે મુજબના કોષ્ટક દ્વારા સરળતાથી સમજી શકાય છે:
| ગુજરાતના પ્રમુખ શહેર/જિલ્લા ગ્રીડ | સત્તાવાર મહત્તમ તાપમાન આંકડો | ૧૦૮ લાઈવ હીટ ઇમર્જન્સી કેસ લોગ | વર્તમાન પ્રશાસનિક એલર્ટ સ્ટેટસ |
| અમદાવાદ (Ahmedabad) | $૪૪.૨^\circ\text{C}$ થી વધુ | ૪૩૨ થી વધુ સક્રિય કેસ | ઓરેન્જ એલર્ટ (Severe Heat Warning) |
| સુરત (Surat) | $૪૧.૫^\circ\text{C}$ | ૨૪૬ કેસ નોટેડ | હાઈ હ્યુમિડિટી અને ડિહાઈડ્રેશન લોડ |
| રાજકોટ (Rajkot) | $૪૩.૮^\circ\text{C}$ | ૧૫૦ થી વધુ કેસ (૧ સપ્તાહમાં ૬૦) | કડક વોટર સપ્લાય પ્રોટોકોલ ઓન |
| સુરેન્દ્રનગર (Surendranagar) | $૪૫.૫^\circ\text{C}$ (સીઝન હાઇ) | ૩૭ પ્યોર હીટસ્ટ્રોક કેસ લોક | ડ્રાય વિન્ડ એક્શન પ્લાન એક્ટિવ |
જાહેર આરોગ્ય સુરક્ષા, તબીબી ગોપનીયતા નિયમો અને પર્સનલ પ્રાઈવસી પ્રોટોકોલના કડક નિયમો અનુસાર, આ એક શૈક્ષણિક અને લોકજાગૃતિ આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અહેવાલ હોવાથી, આ વિશ્લેષણમાં કોઈપણ મૃતક નાગરિકોના ખાનગી સરનામા, હોસ્પિટલ પર્સનલ કેસ ફાઇલ આઈડી કે નાગરિકોના વ્યક્તિગત પ્રતિબંધિત સરકારી આઈડી ડેટા (જેવા કે ૧૨ આંકડાના ગુપ્ત આધાર, પાન કાર્ડ વગેરે) સાર્વજનિક પ્લેટફોર્મ પર પ્રદર્શિત કરવા પર કડક કાનૂની મનાઈ લાદવામાં આવેલી છે.
ગુજરાતમાં પ્રવર્તમાન Extreme Heatwave and Heatstroke Deaths Report એ સાબિત કરે છે કે ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને ક્લાઈમેટ ચેન્જના લીધે ઉનાળો હવે માત્ર એક ઋતુ ન રહેતા પબ્લિક હેલ્થ ઇમર્જન્સી (જાહેર આરોગ્ય કટોકટી) નું સ્વરૂપ ધારણ કરી રહ્યો છે. રાહતની વાત એ છે કે હવામાન શાસ્ત્રીઓના મતે આગામી ૧૫ જૂનથી ગુજરાતમાં વિધિવત રીતે ચોમાસાનું આગમન સીમલેસ સ્પીડથી થશે, જેના લીધે ૨૦ જૂન બાદ આખા રાજ્યમાં સાર્વત્રિક વરસાદ શરૂ થતાં જ આ પ્રચંડ અગનજવાળાઓ પર કાયમી સટરડાઉન લાગી જશે. ત્યાં સુધી નાગરિકોએ સાવચેત રહેવું એ જ સર્વોચ્ચ સુરક્ષા છે. ગુજરાતના હવામાન પૂર્વાનુમાન, મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના નવા આદેશો, સરકારી હોસ્પિટલ વેકેન્સી ઓર્ડર્સ અને બજારના સમાચારોના લેટેસ્ટ ડિજિટલ અપડેટ્સ મેળવવા માટે નાગરિકો નિયમિત રીતે ‘મારુ ગુજરાત’ નોલેજ ડેસ્ક મોનિટર કરતા રહે તે યોગ્ય છે.
અંકિતા ગૌતમ CTC News સાથે જોડાયેલા એક લોકપ્રિય અભિનેત્રી (Actor) અને પ્રભાવશાળી સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સર છે. મનોરંજન જગત અને ડિજિટલ કન્ટેન્ટ ક્રિએશનમાં બહોળો અનુભવ ધરાવતા અંકિતાબેન વાચકો સુધી લાઈફસ્ટાઈલ, ફેશન અને એન્ટરટેઈનમેન્ટ જગતના સચોટ સમાચાર પહોંચાડે છે. તેમની સર્જનાત્મક શૈલી અને સોશિયલ મીડિયા પરની મજબૂત પકડ તેમને એક આધુનિક અને વિશ્વાસપાત્ર મીડિયા પર્સનાલિટી બનાવે છે.