ચાલુ ડમ્પરમાં લાગી ભીષણ આગ, હાઈવે પર સર્જાયા ‘અગ્નિકાંડ’ જેવા દ્રશ્યો
વડોદરા: સાવલી-વડોદરા રોડ, જે સામાન્ય રીતે ઔદ્યોગિક વાહનો અને મુસાફરોની સતત અવરજવરથી ધમધમતો રહે છે, તે આજે સવારે એક ભયાનક ઘટનાનો સાક્ષી બન્યો હતો. રોડ પરથી પસાર થઈ રહેલા એક તોતિંગ ડમ્પરમાં અચાનક ભીષણ આગ ફાટી નીકળતા સમગ્ર વિસ્તારમાં નાસભાગ મચી ગઈ હતી. આગની જ્વાળાઓ એટલી વિકરાળ હતી કે જોતજોતામાં આખું ડમ્પર આગના ગોળામાં ફેરવાઈ ગયું હતું. આ ઘટનાને કારણે ટ્રાફિક વ્યવહાર પર માઠી અસર પડી હતી અને વાહનચાલકોમાં ભયનો માહોલ સર્જાયો હતો.
૧. ઘટનાસ્થળનો ચિતાર: શું બન્યું હતું તે સમયે?
સાવલી અને વડોદરાને જોડતો મુખ્ય માર્ગ સવારના સમયે હંમેશની જેમ વાહનોથી વ્યસ્ત હતો. ટ્રકો, બસો અને કારની અવરજવર ચાલુ હતી. તેવામાં એક ડમ્પર (જેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે રેતી, કપચી કે માટીના વહન માટે થાય છે) વડોદરા તરફ આવી રહ્યું હતું.
પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, ડમ્પર જ્યારે સાવલી રોડ પરના મંજુસર કે તેની આસપાસના વિસ્તારમાંથી પસાર થઈ રહ્યું હતું, ત્યારે અચાનક તેના એન્જિનના ભાગમાંથી ધુમાડા નીકળવા લાગ્યા હતા. શરૂઆતમાં ધુમાડો ઓછો હતો, પરંતુ ગણતરીની સેકન્ડોમાં જ ધુમાડાએ આગનું સ્વરૂપ ધારણ કરી લીધું હતું.
આખી ઘટના કેવી રીતે બની તે સમજવા માટે આપણે ઘટનાક્રમ પર નજર કરીએ:
- સવારે ૯:૩૦ આસપાસ: ડમ્પર (સંભવિત રીતે રેતી અથવા કપચી ભરેલું) સાવલી તરફથી વડોદરાની દિશામાં આવી રહ્યું હતું. ટ્રાફિક પીક અવર્સ પર હતો.
- સવારે ૯:૪૫ વાગ્યે: મંજુસર જી.આઈ.ડી.સી. નજીક પહોંચતા જ ડમ્પરના નીચેના ભાગમાંથી (ચેસીસ પાસે) સ્પાર્ક થવાનું શરૂ થયું. ડ્રાઈવરને શરૂઆતમાં માત્ર સામાન્ય ગરમીનો અહેસાસ થયો.
- સવારે ૯:૫૦ વાગ્યે: એન્જિનમાંથી અચાનક ધુમાડાના ગોટેગોટા નીકળવા લાગ્યા. પાછળ આવતા વાહનોએ હોર્ન મારીને ડ્રાઈવરને ચેતવવાનો પ્રયાસ કર્યો.
- સવારે ૯:૫૨ વાગ્યે: ડ્રાઈવરે સમયસૂચકતા વાપરી ડમ્પર સાઈડમાં લેવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ આગ કેબિનમાં પ્રવેશે તે પહેલાં જ તેણે કૂદકો મારી દીધો.
- સવારે ૧૦:૦૦ વાગ્યે: આગે વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું. ડીઝલ ટેન્ક ફાટવાની બીકે આસપાસનો વિસ્તાર ખાલી થઈ ગયો. ટાયર ફાટવાના ધડાકાઓ શરૂ થયા.
- સવારે ૧૦:૧૫ વાગ્યે: પોલીસ અને ફાયર બ્રિગેડને જાણ કરવામાં આવી. રોડ પર ટ્રાફિક જામ થવાની શરૂઆત થઈ.
- સવારે ૧૦:૩૦ થી ૧૧:૧૫: ફાયર બ્રિગેડનું આગમન અને પાણીનો મારો. આગ પર કાબૂ મેળવાયો.
“મેં જોયું કે ડમ્પરના બોનેટમાંથી કાળો ડિબાંગ ધુમાડો નીકળી રહ્યો હતો. ડ્રાઈવરે સમય સૂચકતા વાપરીને ડમ્પરને રોડની સાઈડમાં લેવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ આગ એટલી ઝડપથી ફેલાઈ કે તેણે તરત જ કેબિનમાંથી કૂદકો મારી દીધો.” – એક પ્રત્યક્ષદર્શી.
૨. આગનું વિકરાળ સ્વરૂપ અને બ્લાસ્ટના અવાજો
ડ્રાઈવરના ઉતરી ગયા બાદની થોડી જ ક્ષણોમાં આગે આખી ડ્રાઈવર કેબિનને પોતાની લપેટમાં લઈ લીધી હતી. રસ્તા પરથી પસાર થતા અન્ય વાહનચાલકો આ દ્રશ્ય જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયા હતા.
- આકાશમાં ધુમાડાના ગોટેગોટા: આગ એટલી તીવ્ર હતી કે કાળા ધુમાડાના વાદળો દૂર-દૂર સુધી દેખાઈ રહ્યા હતા.
- ટાયર ફાટવાના ધડાકા: ડમ્પરમાં આગ લાગવાને કારણે ગરમી વધી ગઈ હતી, જેના પરિણામે ડમ્પરના ટાયર જોરદાર ધડાકા સાથે ફાટ્યા હતા. આ અવાજ સાંભળીને આસપાસના રહીશો અને દુકાનદારો પણ ગભરાઈને રોડ પર દોડી આવ્યા હતા.
- ડીઝલ ટેન્કનો ભય: સૌથી મોટો ડર એ હતો કે જો આગ ડીઝલ ટેન્ક સુધી પહોંચી જાય તો મોટો બ્લાસ્ટ થઈ શકે છે. સદનસીબે, આગ ત્યાં સુધી પહોંચે તે પહેલાં જ ફાયર બ્રિગેડને જાણ કરી દેવામાં આવી હતી.
૩. ટ્રાફિક જામ અને હડકંપ: વાહનચાલકોની હાલત કફોડી
સાવલી-વડોદરા રોડ એક મહત્વનો સ્ટેટ હાઈવે છે. ડમ્પર રસ્તાની વચ્ચે સળગી રહ્યું હોવાથી બંને તરફનો ટ્રાફિક થંભી ગયો હતો.
- કલોમીટર લાંબી કતારો: સલામતીના ભાગરૂપે પોલીસ અને સ્થાનિકોએ વાહનોને ઘટનાસ્થળથી દૂર જ રોકી દીધા હતા. જેના કારણે જોતજોતામાં ૨-૩ કિલોમીટર લાંબી વાહનોની કતારો લાગી ગઈ હતી.
- ઓફિસ જનારા અટવાયા: સવારનો સમય હોવાથી નોકરી-ધંધે જતા લોકો અને વિદ્યાર્થીઓ આ ટ્રાફિક જામમાં ખરાબ રીતે ફસાયા હતા.
- પોલીસની કામગીરી: ઘટનાની જાણ થતાં જ સ્થાનિક પોલીસનો કાફલો ઘટનાસ્થળે પહોંચી ગયો હતો. પોલીસે સૌપ્રથમ ભીડને કાબૂમાં લીધી હતી અને લોકો ડમ્પરની નજીક ન જાય તે માટે કોર્ડન કર્યું હતું.
૪. ફાયર બ્રિગેડની એન્ટ્રી અને રેસ્ક્યુ ઓપરેશન
આગની જાણ વડોદરા ફાયર એન્ડ ઈમરજન્સી સર્વિસીસ (VFES) અને સાવલી ફાયર વિભાગને કરવામાં આવી હતી. સાયરનના અવાજ સાથે ફાયર ફાઈટરો ઘટનાસ્થળે ધસી આવ્યા હતા.
- પાણીનો મારો: લાશ્કરોએ (Firemen) આવીને તરત જ વોટર કેનનનો મારો ચલાવ્યો હતો. આગ એટલી પ્રબળ હતી કે તેને કાબૂમાં લેતા અંદાજે ૩૦ થી ૪૫ મિનિટનો સમય લાગ્યો હતો.
- કૂલિંગ પ્રોસેસ: આગ ઓલવાઈ ગયા બાદ પણ ધાતુ ગરમ હોવાથી ફરી સળગવાનો ભય રહે છે, તેથી ફાયર બ્રિગેડે સતત પાણી છાંટીને કૂલિંગ પ્રોસેસ હાથ ધરી હતી.
૫. ડ્રાઈવરનો ચમત્કારિક બચાવ
આ સમગ્ર દુર્ઘટનામાં સૌથી રાહતની વાત એ હતી કે કોઈ જાનહાનિ થઈ ન હતી. ડમ્પરના ડ્રાઈવરે સમયસર પરિસ્થિતિને પામી જઈને ડમ્પર રોક્યું હતું અને નીચે ઉતરી ગયો હતો. જો તેણે થોડીક પણ સેકન્ડોનો વિલંબ કર્યો હોત, તો તે આગની જ્વાળાઓમાં ફસાઈ શક્યો હોત. ડ્રાઈવરનો આબાદ બચાવ થતાં લોકોએ હાશકારો અનુભવ્યો હતો.
૬. વિશ્લેષણ: વાહનોમાં આગ શા માટે લાગે છે?
ઉનાળાની શરૂઆત હોય કે શિયાળો, વાહનોમાં આગ લાગવાની ઘટનાઓ વારંવાર સામે આવે છે. સાવલી રોડ પર બનેલી આ ઘટના પાછળ શું કારણ હોઈ શકે? સામાન્ય રીતે નિષ્ણાતો નીચે મુજબના કારણો આપે છે:
- શોર્ટ સર્કિટ (Short Circuit): જૂના વાહનોમાં વાયરિંગ લૂઝ થઈ જવું અથવા બેટરીમાં ખામી સર્જાવી તે આગનું મુખ્ય કારણ છે. ખાસ કરીને હેવી વ્હીકલ્સમાં વધારાની લાઈટો અને એસેસરીઝ ફિટ કરાવવાથી વાયરિંગ પર લોડ પડે છે.
- એન્જિન ઓવરહીટિંગ (Engine Overheating): સતત વાહન ચલાવવાથી એન્જિન ગરમ થઈ જાય છે. જો રેડિએટરમાં પાણી કે કૂલન્ટ ઓછું હોય તો એન્જિન ઓવરહીટ થઈને આગ પકડી શકે છે.
- ફ્યુઅલ લીકેજ (Fuel Leakage): ડીઝલ કે ઓઈલની પાઈપમાં લીકેજ હોય અને તે ગરમ એન્જિનના સંપર્કમાં આવે તો તરત જ આગ લાગી શકે છે.
- ટાયરનું ઘર્ષણ: ઘણીવાર ઓવરલોડ ભરેલા ડમ્પરમાં ટાયર અને રોડ વચ્ચેના ઘર્ષણથી અથવા બ્રેક લાઈનર ચોંટી જવાથી ગરમી ઉત્પન્ન થાય છે અને ટાયર સળગી ઉઠે છે.
૭. ભવિષ્ય માટે શીખ અને સાવચેતી
સાવલી-વડોદરા રોડ પર બનેલી આ ઘટના દરેક વાહનચાલક માટે લાલ બત્તી સમાન છે. ભવિષ્યમાં આવી દુર્ઘટના નિવારવા માટે આપણે શું ધ્યાન રાખવું જોઈએ?
- નિયમિત સર્વિસ: તમારા વાહનનું, ખાસ કરીને કોમર્શિયલ વાહનનું સમયાંતરે મેન્ટેનન્સ અને સર્વિસ કરાવો.
- વાયરિંગ ચેક કરો: કોઈપણ પ્રકારના લૂઝ કે કપાયેલા વાયરોને તાત્કાલિક રીપેર કરાવો.
- ફાયર એક્સટિંગ્વિશર: દરેક ફોર-વ્હીલર અને હેવી વ્હીકલમાં નાનું ફાયર એક્સટિંગ્વિશર (Fire Extinguisher) હોવું ફરજિયાત અને હિતાવહ છે.
- ધ્યાન અને સતર્કતા: જો વાહન ચલાવતી વખતે બળવાની ગંધ આવે કે ધુમાડો દેખાય, તો તરત જ વાહન સાઈડમાં રોકીને તપાસ કરો અને મુસાફરોને નીચે ઉતારો.
પ્રત્યક્ષદર્શીઓના રૂંવાડા ઉભા કરી દેતા અનુભવો
ઘટના સમયે ત્યાં હાજર લોકો અને વાહનચાલકોના અનુભવો ભયાનક હતા. અમે કેટલાક લોકો સાથે વાત કરી:
“હું ડમ્પરની બરાબર પાછળ જ મારી બાઈક પર હતો. અચાનક મેં જોયું કે ડમ્પરની નીચે આગ ટપકી રહી છે. મેં મારી બાઈક દૂર ઉભી રાખી દીધી. જોતજોતામાં તો આખું વાહન આગનો ગોળો બની ગયું. જો ડ્રાઈવર પાંચ સેકન્ડ મોડો પડ્યો હોત તો તે જીવતો ન બચત.” — રાકેશ પટેલ, સ્થાનિક નોકરિયાત.
“ટાયર ફાટવાનો અવાજ એટલો જોરદાર હતો કે મને લાગ્યું કે કોઈ બોમ્બ બ્લાસ્ટ થયો છે. અમે દુકાનમાંથી બહાર દોડી આવ્યા ત્યારે જોયું કે રોડ પર કાળા ધુમાડા સિવાય કશું દેખાતું નહોતું.” — એક સ્થાનિક ચાની કીટલી ચલાવનાર વેપારી.
ઔદ્યોગિક હબ પર અસર: સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ
સાવલી અને મંજુસર GIDC (ગુજરાત ઇન્ડસ્ટ્રીયલ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન) એ વડોદરાના મહત્વના ઔદ્યોગિક ઝોન છે. આ રોડ પર હજારો ટ્રકોની અવરજવર રહે છે.
- લોજિસ્ટિક્સ પર બ્રેક: ડમ્પર આગને કારણે રોડ બ્લોક થતાં કાચો માલ લઈ જતી અને તૈયાર માલ લાવતી સેંકડો ટ્રકો અટકી પડી હતી.
- શિફ્ટ કામદારોને મુશ્કેલી: અનેક કંપનીઓની બસો આ જામમાં ફસાઈ હતી, જેના કારણે મોર્નિંગ શિફ્ટ અને જનરલ શિફ્ટના કામદારો કંપની સમયસર પહોંચી શક્યા ન હતા. આના કારણે કેટલીક ફેક્ટરીઓમાં પ્રોડક્શન પર પણ ટૂંકા ગાળાની અસર જોવા મળી હતી.
ફાયર બ્રિગેડનું સાહસ અને પડકારો
આગ ઓલવવી એ માત્ર પાણી છાંટવાની વાત નથી. ફાયર ફાઈટરો માટે આ ઓપરેશન મુશ્કેલ હતું કારણ કે:
- ટ્રાફિકનું વિઘ્ન: આગ લાગ્યા બાદ ટ્રાફિક જામ થઈ ગયો હતો. ફાયર ફાઈટરના મોટા વાહનોને ઘટનાસ્થળ સુધી પહોંચવા માટે “રોંગ સાઈડ”માં આવવું પડ્યું હતું અથવા ટ્રાફિક ક્લિયર કરવાની રાહ જોવી પડી હતી.
- ડીઝલ સ્પિલેજ (Spillage): ડમ્પરનું ડીઝલ રોડ પર ઢોળાયું હોવાની શક્યતા હતી. પાણી નાખવાથી ડીઝલ ફેલાય અને આગ વધુ પ્રસરે તેવો ડર હતો, તેથી ફોમ (Foam) અથવા પ્રેશર કંટ્રોલનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
- બ્લાસ્ટનો ખતરો: ડમ્પર ગરમ લાલચોળ થઈ ગયું હોવાથી તેની હાઈડ્રોલિક સિસ્ટમ અથવા ટાયર ગમે ત્યારે ફાટી શકે તેમ હતા, છતાં જવાનોએ જીવના જોખમે નજીક જઈને આગ ઓલવી હતી.
‘જીવતા બોમ્બ’ સમાન વાહનો: ટેકનિકલ કારણોનું પોસ્ટમોર્ટમ
શા માટે ચાલુ વાહનમાં આગ લાગે છે? ઓટોમોબાઈલ એક્સપર્ટ્સના મતે આવા બનાવો પાછળ નીચે મુજબના ટેકનિકલ કારણો જવાબદાર હોઈ શકે:
- વાયરિંગ સાથે ચેડા: મોટાભાગના ટ્રક ડ્રાઈવરો કેબિનમાં વધારાના પંખા, મ્યુઝિક સિસ્ટમ કે લાઈટ્સ લગાવે છે. આ માટે સ્થાનિક મિકેનિક પાસે સસ્તું વાયરિંગ કરાવવામાં આવે છે, જે ગરમ થતાં શોર્ટ સર્કિટ થાય છે.
- ફ્યુઅલ લાઈનમાં ઘર્ષણ: જૂના વાહનોમાં ડીઝલની પાઈપલાઈન વાઈબ્રેશન (ધ્રુજારી) ના કારણે ઘસાઈ જાય છે. લીક થયેલું ડીઝલ જ્યારે ગરમ એક્ઝોસ્ટ (Exhaust) પાઈપ પર પડે છે ત્યારે તે તરત જ આગ પકડી લે છે.
- બ્રેક બાઈન્ડિંગ: ઓવરલોડ વાહનોમાં વારંવાર બ્રેક મારવાથી અથવા બ્રેક ચોંટી જવાથી વ્હીલ ડ્રમ લાલચોળ ગરમ થઈ જાય છે, જે ટાયરને સળગાવી દે છે.
ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટ અને પોલીસની ભૂમિકા
વડોદરા ગ્રામ્ય પોલીસ અને ટ્રાફિક વિભાગ માટે આ કસોટીનો સમય હતો.
- ડાયવર્ઝન: પોલીસે તાત્કાલિક અસરથી નાના વાહનોને ગામડાઓના આંતરિક રસ્તાઓ પર ડાયવર્ટ કર્યા હતા.
- ટોળાં પર નિયંત્રણ: ભારતમાં અકસ્માત થાય ત્યારે મદદ કરનારા ઓછા અને વિડીયો ઉતારનારા લોકો વધુ હોય છે. પોલીસે સૌથી પહેલાં આ ટોળાંને દૂર કર્યું હતું જેથી બ્લાસ્ટ થાય તો જાનહાનિ નિવારી શકાય.
- ક્રેનની મદદ: આગ ઓલવાઈ ગયા બાદ સળગી ગયેલા ડમ્પરનું હાડપિંજર રસ્તા પરથી ખસેડવા માટે હાઈડ્રા ક્રેનની મદદ લેવામાં આવી હતી અને ત્યારબાદ જ રસ્તો સંપૂર્ણપણે ખુલ્લો થયો હતો.