ઈટાલીના રાજકારણમાંથી અત્યારે એક મોટા સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. ઈટાલીના વડાપ્રધાન જ્યોર્જિયા મેલોની (Giorgia Meloni) દેશની ચૂંટણી વ્યવસ્થા અને બંધારણમાં એક ક્રાંતિકારી ફેરફાર લાવવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. જોકે, આ પ્રસ્તાવિત ફેરફારને લઈને દેશભરમાં વિરોધનો સૂર ઉઠ્યો છે. 53% નાગરિકો વિરોધમાં હોવાના અહેવાલોએ મેલોની સરકારની મુશ્કેલીઓ વધારી દીધી છે.
આ લેખમાં આપણે સમજીશું કે આ ફેરફાર શું છે, જ્યોર્જિયા મેલોનીનો ઉદ્દેશ્ય શું છે અને શા માટે ઈટાલીની જનતા આટલી મોટી સંખ્યામાં તેની સામે પડી છે.
મેલોની સરકારનો પ્રસ્તાવિત ‘પ્રીમિયરશિપ’ ફેરફાર
જ્યોર્જિયા મેલોની ઈટાલીના બંધારણમાં સુધારો કરીને “પ્રીમિયરશિપ” (Premiership) સિસ્ટમ લાવવા માંગે છે. આ સિસ્ટમ હેઠળ, વડાપ્રધાનની પસંદગી સીધી જનતા દ્વારા કરવામાં આવશે. અત્યારની વ્યવસ્થામાં, વડાપ્રધાનની નિમણૂક રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા સંસદમાં બહુમતીના આધારે કરવામાં આવે છે.
જ્યારે આપણે કહીએ છીએ કે 53% નાગરિકો વિરોધમાં છે, ત્યારે તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે આ ફેરફારથી લોકશાહીના સંતુલન પર અસર પડી શકે છે. મેલોનીની દલીલ છે કે આનાથી દેશમાં રાજકીય સ્થિરતા આવશે, કારણ કે ઈટાલીમાં સરકારો બહુ ઝડપથી બદલાતી રહે છે.
શા માટે ઈટાલીની જનતા આ ફેરફારનો વિરોધ કરી રહી છે?
ઈટાલીના લોકશાહી ઈતિહાસમાં સત્તાનું વિભાજન ખૂબ જ મહત્વનું રહ્યું છે. જનતા અને વિપક્ષી દળો માને છે કે જો વડાપ્રધાનની સત્તામાં અતિશય વધારો થશે, તો તે સરમુખત્યારશાહી તરફ દોરી શકે છે.
- રાષ્ટ્રપતિની સત્તામાં ઘટાડો: આ નવા કાયદાથી રાષ્ટ્રપતિની સત્તા નબળી પડશે, જેઓ અત્યાર સુધી કટોકટીના સમયે મધ્યસ્થી તરીકે કામ કરે છે.
- સંસદીય લોકશાહીને જોખમ: વિરોધ પક્ષોનું કહેવું છે કે આનાથી સંસદનું મહત્વ ઘટી જશે.
- લોકશાહી મૂલ્યો: 53% નાગરિકો વિરોધમાં હોવાનું કારણ એ પણ છે કે લોકો માને છે કે આ ફેરફાર ઇટાલીના ફાસીવાદ વિરોધી બંધારણની મૂળ ભાવનાની વિરુદ્ધ છે.
રાજકીય સ્થિરતા વિરુદ્ધ વ્યક્તિગત સત્તા
ઈટાલીનો ઈતિહાસ રહ્યો છે કે બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી અહીં 65 થી વધુ સરકારો બદલાઈ છે. જ્યોર્જિયા મેલોની આ બાબતને હથિયાર બનાવીને કહે છે કે ઈટાલીને એક મજબૂત અને લાંબો સમય ટકે તેવી સરકારની જરૂર છે. પરંતુ, લોકોનો પ્રશ્ન એ છે કે શું સ્થિરતા માટે લોકશાહીના ચેક-એન્ડ-બેલેન્સ સિસ્ટમ સાથે છેડછાડ કરવી યોગ્ય છે?
સર્વેક્ષણો અનુસાર, માત્ર 40% લોકો જ આ ફેરફારના સમર્થનમાં છે, જ્યારે 53% નાગરિકો વિરોધમાં રહીને સ્પષ્ટ સંકેત આપી રહ્યા છે કે તેઓ વર્તમાન સંતુલિત વ્યવસ્થામાં વિશ્વાસ રાખે છે.
વિપક્ષની ભૂમિકા અને દેખાવોની શક્યતા
ઈટાલીના મુખ્ય વિપક્ષી પક્ષોએ આ સુધારાને ‘ખતરનાક’ ગણાવ્યો છે. રોમ અને મિલાન જેવા મોટા શહેરોમાં નાગરિક સંગઠનો આ ફેરફાર સામે રેલીઓ કાઢવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. મેલોની માટે આ એક મોટી કસોટી છે, કારણ કે જો આ સુધારો સંસદમાં બે તૃતીયાંશ બહુમતીથી પસાર નહીં થાય, તો તેમણે લોકમત (Referendum) માટે જવું પડશે. જો લોકમત થાય અને તેમાં પણ 53% નાગરિકો વિરોધમાં રહે, તો મેલોનીએ રાજીનામું આપવાની નોબત પણ આવી શકે છે.
વૈશ્વિક રાજકારણ પર આની શું અસર પડશે?.
ઈટાલી યુરોપિયન યુનિયનનું એક મહત્વનું સભ્ય છે. જો ઈટાલીની આંતરિક રાજકીય વ્યવસ્થામાં મોટો ફેરફાર થાય છે, તો તેની અસર સમગ્ર યુરોપ પર પડી શકે છે. યુરોપિયન યુનિયનના અન્ય દેશો પણ આ ઘટનાક્રમ પર બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યા છે, કારણ કે મેલોનીની જમણેરી વિચારધારા પહેલેથી જ ચર્ચાનો વિષય રહી છે.
જ્યોર્જિયા મેલોનીનો આ નિર્ણય ઈટાલીના ભવિષ્યને નવી દિશા આપી શકે છે અથવા તો મોટો રાજકીય વિવાદ પેદા કરી શકે છે. 53% નાગરિકો વિરોધમાં હોવા છતાં સરકાર જો આગળ વધે છે, તો આગામી દિવસોમાં ઈટાલીમાં મોટા પાયે આંદોલનો જોવા મળી શકે છે. લોકશાહીમાં જનતાનો અવાજ સર્વોપરી હોય છે, અને હવે જોવાનું એ રહેશે કે મેલોની જનતાના વિશ્વાસને કેવી રીતે જીતે છે.
સત્તાનું સંતુલન અને રાષ્ટ્રપતિની ભૂમિકા પર ખતરો
ઈટાલીના વર્તમાન બંધારણ મુજબ, રાષ્ટ્રપતિ (President) એક ‘રેફરી’ તરીકે કામ કરે છે. જ્યારે પણ રાજકીય કટોકટી આવે, ત્યારે રાષ્ટ્રપતિ પાસે સત્તા હોય છે કે તેઓ નવા વડાપ્રધાનની પસંદગી કરે અથવા સંસદ ભંગ કરે. મેલોનીનો નવો પ્રસ્તાવ આ સત્તાઓ છીનવીને વડાપ્રધાનના હાથમાં સોંપવા માંગે છે.
53% નાગરિકો વિરોધમાં હોવાનું એક મોટું કારણ એ છે કે ઈટાલીના લોકો રાષ્ટ્રપતિની નિષ્પક્ષ ભૂમિકાને ખૂબ માન આપે છે. જો વડાપ્રધાન સીધા ચૂંટાશે, તો રાષ્ટ્રપતિની ભૂમિકા માત્ર નામની રહી જશે. આનાથી દેશની ‘ચેક એન્ડ બેલેન્સ’ સિસ્ટમ તૂટી જવાનો ડર વિદ્વાનો અને સામાન્ય જનતામાં ફેલાયેલો છે.
55% સીટોનો ‘બોનસ’ કાયદો અને લોકશાહીના મૂલ્યો
મેલોનીની યોજનામાં માત્ર વડાપ્રધાનની સીધી ચૂંટણી જ નથી, પણ એક વિવાદાસ્પદ ચૂંટણી નિયમ પણ છે. આ નિયમ મુજબ, જે પક્ષ કે ગઠબંધન સૌથી વધુ મત મેળવશે, તેમને સંસદમાં આપોઆપ 55% સીટોનું બોનસ આપવામાં આવશે. આનો અર્થ એ કે ભલે તેમને બહુમતી ન મળી હોય, તો પણ તેઓ સત્તામાં આવી જશે.
આ ‘મેજોરિટી બોનસ’ સામે જ જનતાનો સૌથી મોટો આક્રોશ છે. 53% નાગરિકો વિરોધમાં છે કારણ કે તેઓ માને છે કે આનાથી નાના પક્ષોનું અસ્તિત્વ ખતમ થઈ જશે અને જે પક્ષે ઓછા મત મેળવ્યા છે તે પણ દેશ પર શાસન કરી શકશે. શું આ ખરેખર લોકશાહી છે? આ સવાલ અત્યારે રોમની શેરીઓમાં ચર્ચાઈ રહ્યો છે.
ઐતિહાસિક સંદર્ભ: શું ઈટાલી ફરીથી એકહથ્થુ શાસન તરફ જઈ રહ્યું છે?
ઈટાલીનો ઈતિહાસ મુસોલિનીના ફાસીવાદી શાસન સાથે જોડાયેલો છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી, ઈટાલીએ એવું બંધારણ બનાવ્યું હતું કે જેમાં કોઈ એક વ્યક્તિના હાથમાં બધી સત્તા ન જાય. મેલોની પોતે જમણેરી વિચારધારા ધરાવે છે, તેથી તેમના વિરોધીઓ આ ફેરફારને ‘નરમ સરમુખત્યારશાહી’ (Autocracy-light) તરીકે જોઈ રહ્યા છે.
જ્યારે 53% નાગરિકો વિરોધમાં હોય, ત્યારે તેનો અર્થ એ છે કે જૂની પેઢીના લોકો હજુ પણ એ દિવસો ભૂલ્યા નથી જ્યારે બધી સત્તા એક જ વ્યક્તિ પાસે હતી. મેલોનીએ વારંવાર સ્પષ્ટતા કરી છે કે તેમનો હેતુ માત્ર ‘સ્થિરતા’ લાવવાનો છે, પરંતુ જનતા હજુ પણ આશંકાઓથી ઘેરાયેલી છે.
રેફરન્ડમનો પડકાર: મેલોનીના અસ્તિત્વની લડાઈ
જો મેલોની આ સુધારાને સંસદમાં બે તૃતીયાંશ બહુમતીથી પસાર નહીં કરાવી શકે (જે અત્યારે મુશ્કેલ લાગે છે), તો તેમણે દેશભરમાં લોકમત (Referendum) લેવો પડશે. ઈટાલીના રાજકારણમાં રેફરન્ડમ ખૂબ જ જોખમી હોય છે. 2016માં તત્કાલીન વડાપ્રધાન મેટ્ટીઓ રેન્ઝીએ પણ આવો જ પ્રયાસ કર્યો હતો અને હારી ગયા બાદ તેમને રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું.
અત્યારે જ્યારે 53% નાગરિકો વિરોધમાં છે, ત્યારે મેલોની માટે આ ‘આર કે પાર’ની લડાઈ બની શકે છે. જો તેઓ આ લોકમત હારી જાય, તો તેમની સરકારના પતનનો પાયો નખાઈ શકે છે. આગામી મહિનાઓમાં ઈટાલીમાં આ મુદ્દે ભારે રાજકીય ગરમાવો જોવા મળશે.
વૈશ્વિક પ્રતિક્રિયા અને યુરોપિયન યુનિયનની ચિંતા
યુરોપિયન યુનિયન (EU) ના અન્ય દેશો જેમ કે ફ્રાન્સ અને જર્મની પણ આ ફેરફાર પર નજર રાખી રહ્યા છે. ઈટાલી યુરોપનું ત્રીજું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર છે. જો ઈટાલીમાં રાજકીય અસ્થિરતા આવે અથવા લોકશાહીના મૂલ્યો નબળા પડે, તો તેની અસર સમગ્ર યુરોપિયન માર્કેટ અને રાજનીતિ પર પડશે.
53% નાગરિકો વિરોધમાં હોવાના અહેવાલોથી EU ના નેતાઓ પણ સાવધ થયા છે. તેઓ ઈચ્છે છે કે ઈટાલી તેના બંધારણીય માળખા સાથે કોઈ એવી છેડછાડ ન કરે જે ભવિષ્યમાં આખા યુરોપ માટે મુસીબત બને.
જ્યોર્જિયા મેલોનીનો આ નિર્ણય ઈટાલીના ઈતિહાસનો સૌથી મોટો વળાંક સાબિત થઈ શકે છે. એક બાજુ સ્થિરતાનો દાવો છે અને બીજી બાજુ લોકશાહીના પતનનો ડર. 53% નાગરિકો વિરોધમાં હોવા છતાં જો સરકાર જીદ પર અડી રહેશે, તો ઈટાલીમાં સામાજિક વિભાજન વધી શકે છે.
અંકિતા ગૌતમ CTC News સાથે જોડાયેલા એક લોકપ્રિય અભિનેત્રી (Actor) અને પ્રભાવશાળી સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સર છે. મનોરંજન જગત અને ડિજિટલ કન્ટેન્ટ ક્રિએશનમાં બહોળો અનુભવ ધરાવતા અંકિતાબેન વાચકો સુધી લાઈફસ્ટાઈલ, ફેશન અને એન્ટરટેઈનમેન્ટ જગતના સચોટ સમાચાર પહોંચાડે છે. તેમની સર્જનાત્મક શૈલી અને સોશિયલ મીડિયા પરની મજબૂત પકડ તેમને એક આધુનિક અને વિશ્વાસપાત્ર મીડિયા પર્સનાલિટી બનાવે છે.