પાડોશી દેશ પાકિસ્તાન અત્યારે તેના ઈતિહાસના સૌથી ખરાબ આર્થિક દોરમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. મોંઘવારી, દેવું અને રાજકીય અસ્થિરતાએ ત્યાંની સામાન્ય જનતાની કમર તોડી નાખી છે. પરંતુ આજે જે સમાચાર સામે આવ્યા છે, તે માનવતાને શરમાવે તેવા છે. પાકિસ્તાનના Khyber Pakhtunkhwa (KP) પ્રાંતમાં લોટની એટલી ભયંકર અછત સર્જાઈ છે કે લોકો બે ટંકની રોટલી માટે વલખાં મારી રહ્યા છે.
Pakistan Crisis News માં આજે સૌથી મોટી હેડલાઈન એ છે કે લોટના આસમાને પહોંચેલા ભાવ અને સરકારી બેદરકારીના વિરોધમાં ખૈબર પખ્તુનખ્વાની હજારો બેકરીઓ (તંદુરવાળાઓ) એ હડતાળ પાડી દીધી છે. બજારોમાં શટર્સ ડાઉન છે અને ભૂખી જનતા રસ્તા પર ઉતરી આવી છે.
1. ખૈબર પખ્તુનખ્વા: રોટી માટે રમખાણો જેવી સ્થિતિ
પેશાવર, સ્વાત, કોહાટ અને મરદાન જેવા શહેરોમાં આજે સવારથી જ અફરાતફરીનો માહોલ છે. જ્યારે લોકો સવારે નાસ્તો લેવા માટે બજારમાં નીકળ્યા, ત્યારે તેમને બેકરીઓ અને તંદુર પર તાળા લટકતા જોવા મળ્યા.
શું છે મુખ્ય સમસ્યા?
- સરકારી લોટ ગાયબ: પાકિસ્તાન સરકાર દ્વારા સબસિડીવાળો લોટ (સરકારી લોટ) જે ગરીબોને મળવો જોઈએ, તે બજારમાંથી ગાયબ છે.
- ભાવ વધારો: ખુલ્લા બજારમાં લોટના ભાવ સામાન્ય માણસની પહોંચની બહાર થઈ ગયા છે. 20 કિલો લોટની થેલીનો ભાવ રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયો છે.
- નાનબાઈ હડતાળ: રોટી બનાવનારાઓ (જેમને ત્યાં ‘નાનબાઈ’ કહેવાય છે) નું કહેવું છે કે લોટ એટલો મોંઘો છે કે તેઓ સરકાર દ્વારા નક્કી કરેલા જૂના ભાવે રોટી વેચી શકે તેમ નથી. પરિણામે, તેમણે દુકાનો બંધ કરી દીધી છે.
આ સ્થિતિ માત્ર મોંઘવારીની નથી, પણ Food Security Crisis (ખાદ્ય સુરક્ષા સંકટ) ની છે. જે પ્રાંત (KP) અફઘાનિસ્તાનની સરહદે આવેલો છે અને જે ઘઉંના વપરાશમાં મોખરે છે, ત્યાં જ અનાજ ખૂટી પડ્યું છે.
2. બેકરીઓએ કેમ પાડ્યા શટર્સ ડાઉન? (Why Bakeries Shut Down?)
આ હડતાળ પાછળનું મુખ્ય કારણ સમજવું જરૂરી છે. Nanbai Association (નાનબાઈ એસોસિએશન) એ આ નિર્ણય મજબૂરીમાં લીધો છે.
ગણિત શું કહે છે?
- સરકારે રોટીનો ભાવ ફિક્સ રાખ્યો છે (દા.ત., 20 કે 25 રૂપિયા).
- પરંતુ લોટની ગુણી (Sack of Flour) નો ભાવ જે પહેલા 2000-3000 રૂપિયા હતો, તે વધીને બમણો થઈ ગયો છે.
- ગેસ અને વીજળીના બિલ પણ પાકિસ્તાનમાં ઐતિહાસિક ઉંચાઈએ છે.
નાનબાઈ એસોસિએશનના પ્રમુખે મીડિયાને જણાવ્યું:
“અમે સમાજ સેવા કરવા નથી બેઠા. જો અમને લોટ મોંઘો મળશે અને ગેસ પણ મોંઘો મળશે, તો અમે સસ્તી રોટી કેવી રીતે વેચી શકીએ? જ્યાં સુધી સરકાર અમને સસ્તો લોટ નહીં આપે અથવા રોટીના ભાવ વધારવાની મંજૂરી નહીં આપે, ત્યાં સુધી ભઠ્ઠીઓ સળગશે નહીં.”
આ Pakistan Flour Shortage ની સીધી અસર મજૂરો, વિદ્યાર્થીઓ અને ગરીબ પરિવારો પર પડી છે જેઓ દરરોજ તંદુર પરથી રોટી ખરીદીને ખાય છે.
3. લોટ માટે લાંબી કતારો અને પોલીસનો લાઠીચાર્જ
જ્યાં થોડી ઘણી દુકાનો ખુલ્લી છે અથવા જ્યાં સરકારી ટ્રકો લોટ વેચવા આવે છે, ત્યાં દ્રશ્યો યુદ્ધના મેદાન જેવા છે.
- લાંબી લાઈનો: લોકો સવારના 4 વાગ્યાથી લાઈનમાં ઉભા રહે છે.
- ધક્કામુક્કી: એક થેલી લોટ મેળવવા માટે વૃદ્ધો અને મહિલાઓ વચ્ચે ધક્કામુક્કી થઈ રહી છે.
- હિંસા: પેશાવરના કેટલાક વિસ્તારોમાં ભીડ બેકાબૂ થતા પોલીસે લાઠીચાર્જ કરવો પડ્યો હતો અને ટીયર ગેસના સેલ છોડવા પડ્યા હતા.
સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલા વીડિયોમાં જોઈ શકાય છે કે લોકો લોટની ટ્રક પાછળ દોડી રહ્યા છે, જાણે કોઈ ખજાનો લૂંટવાનો હોય. આ દ્રશ્યો Pakistan Economy Collapse ની ચાડી ખાય છે.
4. સરકારની નિષ્ફળતા: ઘઉં ક્યાં ગયો?
સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે પાકિસ્તાન, જે એક સમયે ઘઉંનો નિકાસકાર (Exporter) હતો, તે આજે લોટ માટે કેમ વલખાં મારી રહ્યો છે?
1. કુદરતી આફતો અને મેનેજમેન્ટનો અભાવ: ગયા વર્ષે આવેલા પૂર અને અનિયમિત વરસાદને કારણે ઘઉંના પાકને નુકસાન થયું હતું. પરંતુ તેના કરતા મોટું કારણ સરકારનું મિસ-મેનેજમેન્ટ છે. સરકારે સમયસર ઘઉં ઈમ્પોર્ટ (આયાત) ન કર્યા.
2. સ્મગલિંગ (Smuggling): ખૈબર પખ્તુનખ્વા અફઘાનિસ્તાનની બોર્ડર પર છે. આરોપ છે કે પાકિસ્તાનનો સસ્તો ઘઉં અને લોટ મોટા પાયે અફઘાનિસ્તાનમાં સ્મગલિંગ થઈ રહ્યો છે. ડોલર કમાવવાની લાલચમાં માફિયાઓ દેશનું અનાજ બહાર મોકલી રહ્યા છે અને પાકિસ્તાની જનતા ભૂખી મરી રહી છે.
3. રાજકીય ડખો: પંજાબ પ્રાંત (જ્યાં ઘઉંનું ઉત્પાદન સૌથી વધુ થાય છે) અને ખૈબર પખ્તુનખ્વા વચ્ચે રાજકીય મતભેદો છે. KP સરકારનો આરોપ છે કે પંજાબ સરકાર અને કેન્દ્ર સરકાર તેમને પૂરતો ઘઉંનો જથ્થો (Quota) નથી આપી રહી.
5. કમરતોડ મોંઘવારી: 1 રોટીની કિંમત શું?
ભારતમાં આપણે 5-10 રૂપિયામાં રોટલી ખાઈ શકીએ છીએ, પરંતુ પાકિસ્તાનમાં સ્થિતિ અલગ છે.
- એક સાદી રોટીની કિંમત 30 થી 40 પાકિસ્તાની રૂપિયા સુધી પહોંચી ગઈ છે.
- એક નાન (Naan) 50-60 રૂપિયામાં વેચાઈ રહ્યો છે.
- 10 કિલો લોટની થેલીનો ભાવ 1500 થી 2000 રૂપિયા (બ્લેકમાં તેનાથી પણ વધુ) બોલાઈ રહ્યો છે.
જ્યારે એક સામાન્ય મજૂરની દૈનિક આવક 800-1000 રૂપિયા હોય, ત્યારે તે પોતાના 5-6 સભ્યોના પરિવારને બે ટંકનું ભોજન કેવી રીતે પૂરું પાડી શકે? આ Inflation in Pakistan એ મધ્યમ વર્ગને પણ ગરીબી રેખાની નીચે ધકેલી દીધો છે.
6. ખૈબર પખ્તુનખ્વાના મુખ્યમંત્રી અલી અમીન ગંડાપુરનું નિવેદન
ખૈબર પખ્તુનખ્વાના મુખ્યમંત્રી અલી અમીન ગંડાપુર (જે ઈમરાન ખાનની પાર્ટી PTI ના છે) એ કેન્દ્ર સરકાર પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે.
તેમણે કહ્યું:
“ઈસ્લામાબાદમાં બેઠેલી સરકાર ખૈબર પખ્તુનખ્વા સાથે સાવકી મા જેવો વ્યવહાર કરી રહી છે. અમારો ઘઉંનો કોટા અટકાવી દેવામાં આવ્યો છે. જો કેન્દ્ર સરકાર તાત્કાલિક લોટ નહીં મોકલે, તો અમે વિધાનસભાની બહાર ધરણા કરીશું.”
આ નિવેદન દર્શાવે છે કે Flour Crisis હવે માત્ર આર્થિક નહીં પણ રાજકીય મુદ્દો બની ગયો છે. કેન્દ્ર (PML-N) અને રાજ્ય (PTI) ની લડાઈમાં સામાન્ય જનતા પીસાઈ રહી છે.
7. પાકિસ્તાનની અર્થવ્યવસ્થા: દેવાના ડુંગર નીચે દબાયેલો દેશ
લોટની અછત એ પાકિસ્તાનની બીમારીનું માત્ર એક લક્ષણ છે, અસલી બીમારી છે તેની તૂટી પડેલી અર્થવ્યવસ્થા.
- IMF શરતો: લોન લેવા માટે પાકિસ્તાને IMF ની કડક શરતો માની છે, જેમાં સબસિડી ઓછી કરવી અને ટેક્સ વધારવો સામેલ છે.
- Forex Reserves: વિદેશી મુદ્રા ભંડાર તળિયે છે, જેથી વિદેશથી ઘઉં કે તેલ ખરીદવા માટે ડોલર નથી.
- રૂપિયો ગગડ્યો: પાકિસ્તાની રૂપિયો ડોલર સામે સતત નબળો પડી રહ્યો છે, જેના કારણે આયાતી વસ્તુઓ મોંઘી થઈ રહી છે.
8. જનતાનો આક્રોશ: “અમને એટમ બોમ્બ નહીં, લોટ જોઈએ છે”
સોશિયલ મીડિયા પર પાકિસ્તાની નાગરિકોનો ગુસ્સો ફાટી નીકળ્યો છે. વાયરલ વીડિયોમાં લોકો રડતા અને સરકારને કોસતા જોવા મળે છે. એક વાયરલ વીડિયોમાં એક વ્યક્તિ કહે છે:
“અમે પરમાણુ શક્તિ (Nuclear Power) છીએ તેનો શું ફાયદો? જો મારા બાળકો ભૂખ્યા સુતા હોય તો એ એટમ બોમ્બને શું કરવાનો? અમને કાશ્મીર નથી જોઈતું, અમને રોટી આપો.”
આ Public Outrage દર્શાવે છે કે રાષ્ટ્રવાદ અને ધર્મના નામે હવે પાકિસ્તાની જનતાને વધુ સમય સુધી મૂર્ખ બનાવી શકાય તેમ નથી. ભૂખ એ સૌથી મોટું સત્ય છે.
9. ભારત પર શું અસર? (Impact on Region)
પાડોશીના ઘરમાં આગ લાગે ત્યારે આપણે નિશ્ચિંત ન બેસી શકીએ. પાકિસ્તાનની આ અસ્થિરતા ભારત માટે પણ ચિંતાનો વિષય છે.
- શરણાર્થી સંકટ: જો ભૂખમરો વધશે તો લોકો બોર્ડર પાર કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.
- કટ્ટરવાદ: ભૂખ્યા અને બેરોજગાર યુવાનો આતંકવાદી સંગઠનોના હાથમાં સરળતાથી આવી શકે છે.
જોકે, ભારતે હાલ ‘વેઈટ એન્ડ વોચ’ ની નીતિ અપનાવી છે. પાકિસ્તાનની આ હાલત માટે તેની પોતાની નીતિઓ (આતંકવાદને પોષવું અને સેના પર વધુ ખર્ચ કરવો) જવાબદાર છે.
આગળ શું થશે? (Conclusion)
Pakistan Crisis News માં હાલ રાહતના કોઈ સમાચાર દેખાતા નથી. ખૈબર પખ્તુનખ્વાની બેકરી હડતાળ જો લાંબી ચાલી, તો શહેરોમાં કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિ બગડી શકે છે. ભૂખી ભીડ લૂંટફાટ પર ઉતરી આવે તેવી શક્યતા નકારી શકાય નહીં.
પાકિસ્તાન સરકાર માટે આગામી 48 કલાક ખૂબ મહત્વના છે. જો તેઓ તાત્કાલિક લોટનો જથ્થો પૂરો નહીં પાડે અને નાનબાઈ એસોસિએશન સાથે સમાધાન નહીં કરે, તો આ Roti Crisis એક મોટા જન-આંદોલનમાં ફેરવાઈ શકે છે.
અંકિતા ગૌતમ CTC News સાથે જોડાયેલા એક લોકપ્રિય અભિનેત્રી (Actor) અને પ્રભાવશાળી સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સર છે. મનોરંજન જગત અને ડિજિટલ કન્ટેન્ટ ક્રિએશનમાં બહોળો અનુભવ ધરાવતા અંકિતાબેન વાચકો સુધી લાઈફસ્ટાઈલ, ફેશન અને એન્ટરટેઈનમેન્ટ જગતના સચોટ સમાચાર પહોંચાડે છે. તેમની સર્જનાત્મક શૈલી અને સોશિયલ મીડિયા પરની મજબૂત પકડ તેમને એક આધુનિક અને વિશ્વાસપાત્ર મીડિયા પર્સનાલિટી બનાવે છે.