ઇમેલ-મોબાઈલ નંબર જાહેર, સાયબર જોખમ વધ્યું – તમારું એકાઉન્ટ સુરક્ષિત છે કે નહીં?
શું તમે પણ સવારે ઉઠીને સૌથી પહેલા Instagram ચેક કરો છો? શું તમારો બિઝનેસ ઇન્સ્ટાગ્રામ પર ચાલે છે? તો આ સમાચાર તમારા માટે ચેતવણી સમાન છે. સોશિયલ મીડિયાની દુનિયામાં એક મોટો ભૂકંપ આવ્યો છે. સાયબર સિક્યુરિટી રિસર્ચર્સના જણાવ્યા મુજબ, 1.75 કરોડ (17.5 Million) ઇન્સ્ટાગ્રામ યુઝર્સનો પર્સનલ ડેટા લીક થઈ ગયો છે અને ઈન્ટરનેટ પર ફરતો થઈ ગયો છે.
આ ડેટા લીકમાં યુઝર્સના Email ID, Mobile Numbers અને પ્રોફાઈલની અન્ય ખાનગી વિગતો જાહેર થઈ ગઈ છે. ભલે તે સેલિબ્રિટી હોય, ઇન્ફ્લુએન્સર હોય કે સામાન્ય યુઝર—કોઈ પણ આ જોખમથી મુક્ત નથી.
1. ઘટના શું છે? (What is the Leak?)
આજના સમયમાં ડેટા એ નવું ઓઈલ (Data is New Oil) છે, પણ જ્યારે આ ઓઈલ ઢોળાય ત્યારે આગ લાગે છે. એક પ્રખ્યાત સાયબર ક્રાઈમ ફોરમ પર એક હેકરે દાવો કર્યો છે કે તેની પાસે 1.75 કરોડ ઇન્સ્ટાગ્રામ યુઝર્સનો ડેટાબેઝ છે.
લીક થયેલી વિગતો:
- યુઝરનેમ (Username): તમારી ઓળખ.
- રિયલ નેમ (Real Name): તમારું સાચું નામ.
- ઈમેલ એડ્રેસ: જેનાથી એકાઉન્ટ લિંક છે.
- મોબાઈલ નંબર: સૌથી વધુ જોખમી બાબત.
- બાયો (Bio): તમારી પ્રોફાઈલની માહિતી.
કેવી રીતે થયું? નિષ્ણાતોના મતે, આ API Scraping નો કેસ હોઈ શકે છે. હેકર્સ ઓટોમેટેડ સોફ્ટવેર (Bots) નો ઉપયોગ કરીને ઇન્સ્ટાગ્રામની સિસ્ટમમાંથી બલ્કમાં ડેટા ખેંચી લે છે. જોકે, મેટા (Meta) તરફથી હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી, પણ ડાર્ક વેબ પર આ ડેટા વેચાઈ રહ્યો છે.
2. આ ડેટા લીક તમારા માટે કેમ જોખમી છે? (Why Should You Care?)
તમને એમ થશે કે “મારો મોબાઈલ નંબર તો ઘણા પાસે છે, એમાં શું?” પણ સાયબર ક્રિમિનલ્સ માટે તમારો મોબાઈલ નંબર અને ઈમેલ એ ખજાનાની ચાવી છે.
A. ફિશિંગ એટેક (Phishing Attacks)
હવે હેકર્સ પાસે તમારો ઈમેલ છે. તેઓ તમને ઇન્સ્ટાગ્રામના નામે ફેક ઈમેલ મોકલશે.
- ઉદાહરણ: “તમારા એકાઉન્ટમાં શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ થઈ છે, પાસવર્ડ બદલવા અહીં ક્લિક કરો.”
- જેવું તમે લિંક પર ક્લિક કરશો, તમારો પાસવર્ડ ચોરાઈ જશે અને એકાઉન્ટ હેક થઈ જશે.
B. સિમ સ્વેપિંગ (SIM Swapping)
તમારો મોબાઈલ નંબર બેંક એકાઉન્ટ સાથે લિંક હોય છે. હેકર્સ ટેલિકોમ કંપનીને ફોન કરીને તમારો નંબર બંધ કરાવીને નવું સિમ કાર્ડ કઢાવી શકે છે. અને પછી તમારા બેંકના OTP તેમના ફોન પર જશે.
C. ડિજિટલ અરેસ્ટ અને સ્કેમ્સ
આપણે આગળના બ્લોગમાં જોયું તેમ, Surat Cyber Fraud જેવા કેસોમાં ગુનેગારો પાસે તમારો ડેટા હોવો જરૂરી છે. આ લીક થયેલો ડેટા તેમને તમારા સુધી પહોંચવામાં મદદ કરે છે.
3. બિઝનેસ એકાઉન્ટ્સ અને ઇન્ફ્લુએન્સર્સ પર ખતરો
જો તમે ઇન્સ્ટાગ્રામ પર બિઝનેસ ચલાવો છો અથવા તમે ઇન્ફ્લુએન્સર છો, તો તમે ‘હાઈ વેલ્યુ ટાર્ગેટ’ છો.
- બ્રાન્ડ રેપ્યુટેશન: જો તમારું એકાઉન્ટ હેક થાય અને હેકર તેના પર અશ્લીલ કે વિવાદાસ્પદ પોસ્ટ મૂકે, તો તમારી ઈમેજ ખરાબ થઈ શકે છે.
- બ્લેકમેઈલિંગ: હેકર્સ એકાઉન્ટ પાછું આપવા માટે ક્રિપ્ટોકરન્સીમાં ખંડણી માંગી શકે છે.
- ક્લાયન્ટ ડેટા: તમારા DM (Direct Messages) માં રહેલી ક્લાયન્ટની વિગતો પણ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.
4. મારું એકાઉન્ટ લીક થયું છે કે નહીં? કેવી રીતે ચેક કરવું?
તમારો ડેટા સેફ છે કે નહીં તે જાણવા માટે તમે વિશ્વસનીય વેબસાઈટ્સનો ઉપયોગ કરી શકો છો.
- Have I Been Pwned: આ વેબસાઈટ પર તમારો ઈમેલ આઈડી નાખવાથી ખબર પડશે કે તે કયા ડેટા બ્રીચમાં લીક થયો છે.
- Cyber News Personal Data Leak Checker: અહીં તમે મોબાઈલ નંબર અથવા ઈમેલ ચેક કરી શકો છો.
ચેતવણી: ક્યારેય પણ કોઈ અજાણી કે શંકાસ્પદ લિંક પર તમારો પાસવર્ડ નાખીને ચેક કરવાનો પ્રયાસ ન કરો.
5. તાત્કાલિક લો આ 5 પગલાં (Action Plan)
જો તમે ઇન્સ્ટાગ્રામ વાપરો છો, તો આ 5 સેટિંગ્સ અત્યારે જ ચેક કરો અને બદલો.
Step 1: ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન (2FA) ચાલુ કરો
આ સૌથી મહત્વનું કવચ છે. જો હેકર પાસે તમારો પાસવર્ડ આવી જાય, તો પણ તે 2FA વગર લોગઈન નહીં કરી શકે.
- સેટિંગ: Settings > Accounts Center > Password and Security > Two-factor authentication.
- સલાહ: SMS ને બદલે Google Authenticator કે Duo Mobile એપનો ઉપયોગ કરો, તે વધુ સુરક્ષિત છે.
Step 2: પાસવર્ડ બદલો
જો તમે છેલ્લા 6 મહિનાથી એકનો એક પાસવર્ડ વાપરો છો, તો તેને તરત બદલી નાખો.
- પાસવર્ડમાં નામ કે જન્મતારીખ ન રાખો.
- સ્પેશિયલ કેરેક્ટર્સ (@, #, $) નો ઉપયોગ કરો.
Step 3: લોગઈન એક્ટિવિટી ચેક કરો
જુઓ કે તમારું એકાઉન્ટ કયા ડિવાઈસમાં લોગઈન છે.
- સેટિંગ: Settings > Accounts Center > Password and Security > Where you’re logged in.
- જો કોઈ અજાણ્યું ડિવાઈસ (જેમ કે iPhone જો તમારી પાસે Android હોય) દેખાય, તો તરત જ લોગઆઉટ કરો.
Step 4: ઈમેલ અને ફોન નંબર છુપાવો
તમારી પ્રોફાઈલ પર તમારો મોબાઈલ નંબર અને ઈમેલ જાહેર ન રાખો. બિઝનેસ એકાઉન્ટ હોય તો માત્ર ‘Contact Button’ માં જ રાખો, બાયોમાં લખવાનું ટાળો.
Step 5: થર્ડ પાર્ટી એપ્સ રીવોક (Revoke) કરો
ઘણીવાર આપણે ફોલોઅર્સ વધારવા કે ફોટો એડિટ કરવા માટે થર્ડ પાર્ટી એપ્સને ઇન્સ્ટાગ્રામની પરમિશન આપીએ છીએ. આ એપ્સ દ્વારા પણ ડેટા લીક થાય છે.
- સેટિંગ: Settings > Website Permissions > Apps and Websites > Remove unwanted apps.
6. મેટા (Meta) નું શું કહેવું છે?
જ્યારે પણ આવું લીક થાય છે, ત્યારે કંપનીઓ મોટેભાગે બચાવમાં કહે છે કે “આ જૂનો ડેટા છે” અથવા “આ સ્ક્રેપિંગ છે, હેકિંગ નથી.” જોકે, યુઝર તરીકે આપણા માટે એ મહત્વનું નથી કે ડેટા કેવી રીતે ગયો, મહત્વનું એ છે કે આપણો નંબર પબ્લિક થઈ ગયો છે. મેટા હજુ આ મામલે તપાસ કરી રહી છે, પણ આપણે કંપનીના ભરોસે બેસી રહેવાય નહીં.
7. ગુજરાત પોલીસ અને સાયબર સેલની સલાહ
ગુજરાત સાયબર ક્રાઈમ સેલ દ્વારા પણ વારંવાર એડવાઈઝરી જાહેર કરવામાં આવે છે.
- અજાણી લિંક: SMS કે DM માં આવતી “Blue Tick મેળવો” અથવા “તમારો ફોટો વાયરલ થયો છે” જેવી લિંક પર ક્લિક ન કરો.
- રિપોર્ટ: જો તમારું એકાઉન્ટ હેક થાય, તો તરત જ Instagram Support અને cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ કરો.
8. ડાર્ક વેબ: તમારો ડેટા ક્યાં વેચાય છે?
લીક થયેલો ડેટા Dark Web પર વેચાય છે.
- કિંમત: એક યુઝરનો ડેટા કદાચ ₹1 થી ₹5 માં વેચાતો હોય છે. પણ જ્યારે લાખોનો ડેટા હોય ત્યારે હેકર્સ કરોડો કમાય છે.
- ખરીદનાર: માર્કેટિંગ કંપનીઓ, સ્કેમર્સ અને કોલ સેન્ટર ફ્રોડ કરનારા લોકો આ ડેટા ખરીદે છે.
9. ભવિષ્યમાં શું ધ્યાન રાખવું?
2026 માં સાયબર એટેક્સ વધુ સ્માર્ટ બન્યા છે. હવે AI (Artificial Intelligence) નો ઉપયોગ કરીને તમારા અવાજ અને ચહેરાની નકલ (Deepfake) પણ થઈ શકે છે. તેથી, ઇન્સ્ટાગ્રામ પર અંગત ફોટા કે વિડીયો શેર કરતા પહેલા પ્રાઈવસીનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. તમારી પ્રોફાઈલ શક્ય હોય તો Private રાખો.
Instagram Data Leak એ કોઈ સામાન્ય ઘટના નથી. 1.75 કરોડ લોકોની યાદીમાં તમારું નામ પણ હોઈ શકે છે. ટેકનોલોજી જેટલી ઉપયોગી છે, તેટલી જ જોખમી પણ છે.
ગભરાવાની જરૂર નથી, પણ સતર્ક રહેવાની જરૂર છે. આજે જ તમારા એકાઉન્ટનું Security Checkup કરો અને 2FA ઓન કરો. યાદ રાખો, સાયબર સુરક્ષામાં “સાવચેતી એ જ સલામતી” છે.