ગુજરાતીઓના ભોજનનો સ્વાદ જેના વગર અધૂરો છે, તેવા Groundnut Oil (સિંગતેલ) ના ભાવમાં ફરી એકવાર આગ લાગી છે. ઉત્તરાયણ અને મકરસંક્રાંતિના તહેવારને હવે ગણતરીના કલાકો બાકી છે, ત્યારે જ રાજકોટના તેલ બજારમાંથી એક માઠા સમાચાર આવ્યા છે. જે સિંગતેલના ભાવ ઘટવાની આશા હતી, તેમાં અચાનક મોટો ઉછાળો આવ્યો છે.
સિંગતેલના ભાવમાં ભડકો, 15 કિલો ડબ્બો પહોંચ્યો ₹2725
રાજકોટના તેલ બજારમાં સિંગતેલના 15 કિલોના ડબ્બાનો ભાવ વધીને ₹2725 ની સપાટીએ પહોંચી ગયો છે. છેલ્લા માત્ર 4 દિવસમાં જ ડબ્બાના ભાવમાં ₹120 નો તોતિંગ વધારો ઝીંકી દેવામાં આવ્યો છે. એક તરફ તલના લાડુ અને ચીકી બનાવવાની સીઝન છે અને બીજી તરફ ઊંધિયું-જલેબીની જયાફત, ત્યારે જ તેલના ભાવ વધતા ગૃહિણીઓનું બજેટ સાવ ખોરવાઈ ગયું છે.
1. ભાવ વધારાનું ગણિત: 4 દિવસમાં શું થયું?
રાજકોટ માર્કેટિંગ યાર્ડ અને તેલ બજારમાં છેલ્લા એક અઠવાડિયાથી હલચલ તેજ છે. ચાલો જોઈએ ભાવ કેવી રીતે વધ્યા:
- બુધવાર: સિંગતેલના ડબ્બાનો ભાવ ₹2565 થી ₹2615 ની આસપાસ હતો.
- ગુરુવાર: અચાનક ₹20 નો વધારો થયો.
- શુક્રવાર: વધુ ₹40 નો વધારો ઝીંકાયો.
- શનિવાર-રવિવાર: રજાના માહોલ વચ્ચે પણ ભાવ ઊંચકાયા.
- સોમવાર (આજે): વધુ ₹30 ના વધારા સાથે ડબ્બો ₹2725 એ પહોંચી ગયો.
આમ, માત્ર ચાર જ દિવસમાં ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના ખિસ્સા પર ₹120 નો વધારો લાદી દેવામાં આવ્યો છે. જેને કારણે કિલો દીઠ તેલના ભાવમાં સીધો ₹8 થી ₹10 નો વધારો થયો છે.
2. કારણોની તપાસ: બમ્પર પાક છતાં ભાવ કેમ આસમાને?
આ પ્રશ્ન સૌને સતાવી રહ્યો છે. આ વર્ષે સૌરાષ્ટ્રમાં મગફળીનું ઉત્પાદન સારું થયું છે. સરકારના આંકડા મુજબ આ વર્ષે 66 લાખ ટન મગફળીનું વિક્રમી ઉત્પાદન થવાનો અંદાજ છે. છતાં તેલ મોંઘું કેમ?
વેપારીઓ અને નિષ્ણાતો નીચે મુજબના કારણો આપી રહ્યા છે:
A. ખેડૂતો દ્વારા સ્ટોકિંગ
માર્કેટ યાર્ડમાં મગફળીની આવક ચાલુ છે, પરંતુ ખેડૂતો નીચા ભાવે મગફળી વેચવા તૈયાર નથી. તેઓ સારા ભાવની આશાએ માલ સાચવીને બેઠા છે, જેને કારણે મિલોમાં પીલાણ માટે પૂરતી મગફળી આવતી નથી.
B. ટેકાના ભાવે ખરીદી (MSP)
સરકાર દ્વારા લાભ પાંચમથી ટેકાના ભાવે મગફળીની ખરીદી શરૂ કરવામાં આવી છે. સારા ભાવ મળતા હોવાથી ખેડૂતો ખુલ્લા બજારને બદલે સરકારને મગફળી વેચવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે. આનાથી ઓપન માર્કેટમાં ‘શોર્ટેજ’ ઉભી થઈ છે.
C. તહેવારની માંગ (Festival Demand)
ઉત્તરાયણમાં ગુજરાતી ઘરોમાં તળવાની વાનગીઓ અને ઊંધિયું મોટા પાયે બને છે. માંગ નીકળતા જ વેપારીઓએ ભાવ વધારી દીધા છે. આ એક સામાન્ય ‘માર્કેટ ટ્રેન્ડ’ બની ગયો છે કે તહેવાર આવે એટલે ભાવ વધે.
D. કપાસિયા તેલમાં પણ તેજી
માત્ર સિંગતેલ જ નહીં, કપાસિયા તેલ (Cottonseed Oil) અને પામ તેલમાં પણ ડબ્બે ₹20 થી ₹30 નો વધારો થયો છે. જ્યારે સસ્તા વિકલ્પો મોંઘા થાય, ત્યારે સિંગતેલના ભાવને પણ ટેકો મળે છે.
3. ગૃહિણીઓની વેદના: “હવે ખાવું શું?”
રાજકોટના રૈયા રોડ પર રહેતા ગૃહિણી જાગૃતિબેન પટેલે પોતાની વ્યથા ઠાલવતા કહ્યું:
“દિવાળીમાં મોંઘું તેલ ખાધું, હવે ઉત્તરાયણમાં પણ એ જ હાલ છે. શાકભાજી મોંઘા છે, ગેસનો બાટલો મોંઘો છે અને હવે તેલ પણ ભડકે બળે છે. સરકારે આ સટ્ટાખોરી પર લગામ લગાવવી જોઈએ.”
ફરસાણના વેપારીઓ પણ મુશ્કેલીમાં છે. ઊંધિયું અને જલેબીના ઓર્ડર તો છે, પણ તેલ મોંઘું થતા તેમનું નફાનું માર્જિન ઘટી ગયું છે. ઘણા વેપારીઓ હવે સિંગતેલને બદલે કપાસિયા કે પામ તેલ વાપરવા મજબૂર બન્યા છે.
4. મિલરોનો બચાવ: “અમને પણ પોસાતું નથી”
સૌરાષ્ટ્ર ઓઈલ મિલર્સ એસોસિએશન (SOMA) ના હોદ્દેદારોનું કહેવું છે કે આ ભાવ વધારો કૃત્રિમ નથી.
- મગફળીના ભાવ યાર્ડમાં ઊંચા છે.
- મજૂરી અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચ વધ્યો છે.
- આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ખાદ્યતેલોના ભાવમાં જે વધઘટ થાય છે, તેની અસર સ્થાનિક બજાર પર પણ પડે છે.
5. સાઈડ ઈફેક્ટ: ભેળસેળનો ભય
જ્યારે અસલી સિંગતેલ ₹3000 ની નજીક પહોંચે, ત્યારે બજારમાં Adulteration (ભેળસેળ) નો ખતરો વધી જાય છે.
- સસ્તા પામ તેલને સિંગતેલમાં મિક્સ કરીને વેચવાનું કૌભાંડ વધી શકે છે.
- આરોગ્ય વિભાગે અત્યારે જ દરોડા પાડીને તેલના સેમ્પલ લેવા જોઈએ તેવી માંગ ઉઠી છે. લૂઝ તેલ (છૂટક) ખરીદતા ગ્રાહકોએ ખાસ ચેતવાની જરૂર છે.
6. શું આગામી દિવસોમાં ભાવ ઘટશે? (Market Forecast)
બજારના જાણકારોનું માનીએ તો, ઉત્તરાયણ પૂરી થયા પછી ભાવમાં થોડો ઘટાડો થઈ શકે છે.
- જ્યારે નવી આવક વધશે અને તહેવારની માંગ ઘટશે, ત્યારે ભાવ ₹50-100 ઘટી શકે છે.
- પરંતુ જો ઉનાળુ વાવેતર ઓછું થશે અથવા નિકાસની માંગ (China Export) નીકળશે, તો ભાવ હજુ પણ વધી શકે છે.
7. વિપક્ષનો હલ્લો: સરકાર પર પ્રહાર
વિરોધ પક્ષે આ ભાવ વધારા માટે સરકારની નીતિઓને જવાબદાર ઠેરવી છે. કોંગ્રેસના પ્રવક્તાએ કહ્યું:
“ગુજરાત તેલનું ઉત્પાદક રાજ્ય છે, છતાં અહીંની જનતાને સૌથી મોંઘું તેલ ખાવું પડે છે. તેલ લોબી અને સરકારની મિલીભગતને કારણે સામાન્ય માણસ પીસાઈ રહ્યો છે.”
8. નાગરિકો માટે સલાહ
- પેકિંગ જોઈને ખરીદો: હંમેશા એગમાર્ક (Agmark) વાળું અને સીલબંધ ડબ્બો કે પાઉચ જ ખરીદો.
- સ્ટોક ન કરો: ગભરાઈને અત્યારે જ આખા વર્ષનું તેલ ભરવાની જરૂર નથી. થોડા દિવસોમાં ભાવ સ્થિર થઈ શકે છે.
- બીજા વિકલ્પો: સ્વાસ્થ્ય અને બજેટ બંને સાચવવા માટે રાઈસ બ્રાન ઓઈલ (Rice Bran) અથવા સનફ્લાવર ઓઈલનો ઉપયોગ પણ કરી શકાય.
9. કડવો સ્વાદ (Conclusion)
ઉત્તરાયણનો તહેવાર મીઠાશનો છે, પણ તેલના ભાવે તેમાં કડવાશ ભેળવી દીધી છે. રાજકોટના તેલ બજારની આ તેજી ક્યાં જઈને અટકશે, તે કહેવું મુશ્કેલ છે.
અત્યારે તો એટલું જ કહી શકાય કે, “કાઈપો છે…” ની બૂમો પાડતા પહેલા મોંઘવારીએ સામાન્ય માણસના ખિસ્સાને કાપી નાખ્યું છે!