પતંગની દોરીએ 15 સેકન્ડમાં બાળકનું જીવ લઈ લીધું, CCTVમાં કેદ થયો મોતનો ક્ષણ – ઉત્તરાયણનો આનંદ એક પરિવાર માટે બની ગયો આજીવનનો આઘાત

ગુજરાતમાં ઉત્તરાયણ એ માત્ર એક તહેવાર નથી, પરંતુ એક લાગણી છે. આકાશમાં ઉડતા રંગબેરંગી પતંગો, “કાઈપો છે” ની બૂમો અને ધાબા પર વાગતા ગીતોનો શોરબકોર – આ બધું આપણા સાંસ્કૃતિક વારસાનો એક ભાગ છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી આ તહેવાર લોહિયાળ બની રહ્યો છે. જે દોરી આકાશમાં પતંગોના પેચ લડાવવા માટે વપરાય છે, તે જ દોરી હવે ધરતી પર માણસોના ગળા કાપી રહી છે. તાજેતરમાં બનેલી એક ઘટનાએ સમગ્ર માનવતાને હચમચાવી દીધી છે. એક હસતો-રમતો પરિવાર બાઈક પર જઈ રહ્યો હતો અને માત્ર પલકારામાં જ તેમની દુનિયા ઉજડી ગઈ. એક ભયાનક ઘટનામાં પતંગની દોરીએ 15 સેકન્ડમાં બાળકનું જીવ લઈ લીધું અને આ આખી ઘટના ત્યાં લાગેલા CCTV કેમેરામાં કેદ થઈ ગઈ.

જ્યારે આપણે તે ફૂટેજ જોઈએ છીએ ત્યારે કાળજું કંપી જાય છે. માત્ર 15 સેકન્ડ! હા, માત્ર 15 સેકન્ડનો સમય લાગ્યો એક જીવને શરીરમાંથી નીકળી જતા. આ ઘટના માત્ર એક અકસ્માત નથી, પણ આપણા સમાજમાં ફેલાયેલી ગેરકાયદેસર ચાઈનીઝ દોરીના દૂષણનું જીવતું જાગતું ઉદાહરણ છે. આ 3000 શબ્દોના વિસ્તૃત અહેવાલમાં અમે આ ઘટનાની એકેએક વિગત, દોરીની ઘાતકતા, મેડિકલ કારણો અને કોણ છે આ મોતનો સાચો જવાબદાર – તે તમામ પાસાઓ પર ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા કરીશું.

1. ઘટનાસ્થળ અને તે ગોઝારી સાંજ: શું બન્યું હતું?

શહેરના એક વ્યસ્ત ઓવરબ્રિજ પર સાંજના સમયે ટ્રાફિક સામાન્ય ગતિએ ચાલી રહ્યો હતો. એક પિતા પોતાની બાઈક પર આગળ ત્રણ વર્ષના માસૂમ દીકરાને બેસાડીને અને પાછળ પત્નીને બેસાડીને ઘરે જઈ રહ્યા હતા. બાળક આગળની ટાંકી પર બેસીને ખુશ હતો, કદાચ તે રસ્તા પરના વાહનો અને લાઈટો જોઈને તાળીઓ પાડી રહ્યો હતો. પિતાની ગતિ પણ મર્યાદિત હતી. હેલ્મેટ પહેરેલું હતું. બધું જ બરાબર હતું. પણ નિયતિને કંઈક અલગ જ મંજૂર હતું.

અચાનક, ક્યાંકથી પવનમાં લહેરાતી એક પાતળી દોરી આવી. આ કોઈ સામાન્ય દોરી નહોતી, પણ કાચ અને પ્લાસ્ટિકના મિશ્રણથી બનેલી ધારદાર ચાઈનીઝ દોરી હતી. પિતા કંઈ સમજે કે બ્રેક મારે તે પહેલાં જ તે દોરી બાળકના ગળામાં ફસાઈ ગઈ. બાઈક ગતિમાં હતી એટલે દોરી ઘસાતી ગઈ. જે રીતે કરવત લાકડાને કાપે, તે જ રીતે તે દોરીએ બાળકના કોમળ ગળાને ચીરી નાખ્યું.

CCTV ફૂટેજમાં સ્પષ્ટ દેખાય છે કે બાઈક સ્લીપ થઈને પડે છે. પિતા ગભરાઈને બાળકને જુએ છે. બાળકના ગળામાંથી લોહીનો ફુવારો છૂટે છે. પિતા પોતાના હાથથી લોહી રોકવાનો પ્રયત્ન કરે છે, માતા પાછળથી દોડીને આવે છે અને ચીસો પાડે છે. આસપાસના લોકો ભેગા થાય છે. કોઈ રૂમાલ આપે છે, કોઈ પાણી આપે છે. પણ તે માસૂમ બાળકની આંખો ધીમે ધીમે બંધ થવા લાગે છે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ એટલો ઝડપી હતો કે કોઈને વિચારવાનો પણ સમય ન મળ્યો. ખરેખર, પતંગની દોરીએ 15 સેકન્ડમાં બાળકનું જીવ લઈ લીધું અને એક પરિવારનો દીવો હંમેશ માટે ઓલવાઈ ગયો.

2. તે 15 સેકન્ડનું વિશ્લેષણ: જીવન અને મૃત્યુ વચ્ચેનો સમય

ચાલો, આપણે સીસીટીવી ફૂટેજના આધારે તે 15 સેકન્ડનું વિશ્લેષણ કરીએ જેણે આ દુર્ઘટના સર્જી.

• 0 થી 5 સેકન્ડ: બાઈક બ્રિજ પર ચડી રહી છે. બાળક પિતાના ખોળામાં સુરક્ષિત છે. તે હસી રહ્યો છે. પિતા રસ્તા પર ધ્યાન આપી રહ્યા છે. આ સમય સુધી બધું સામાન્ય છે.
• 6 થી 8 સેકન્ડ: એક દોરી હવામાંથી નીચે આવે છે. તે પારદર્શક હોવાને કારણે પિતા કે બાળકને દેખાતી નથી. તે સીધી બાળકના ગળાના ભાગે અટવાય છે.
• 9 થી 12 સેકન્ડ: બાઈકની ગતિને કારણે દોરી ગળા પર દબાણ કરે છે. ચાઈનીઝ દોરી હોવાથી તે તૂટતી નથી, પણ ચામડી અને શ્વાસનળીને કાપી નાખે છે. બાળકને કદાચ પીડાનો અહેસાસ થાય છે અને તે હાથ હલાવે છે, પણ ત્યાં સુધીમાં ઘણું મોડું થઈ ગયું હોય છે.
• 13 થી 15 સેકન્ડ: પિતા બાઈક રોકે છે. લોહી નીકળવાનું શરૂ થાય છે. બાળક નિસ્તેજ થઈને પિતાના હાથમાં ઢળી પડે છે.

આમ, પતંગની દોરીએ 15 સેકન્ડમાં બાળકનું જીવ લઈ લીધું. આ સમય એટલો ઓછો હતો કે કોઈ સુપરમેન પણ તેને બચાવી શક્યો ન હોત. ડોકટરોના મતે, ગળાની મુખ્ય નસ (Carotid Artery) કપાઈ જવાથી મગજને લોહી પહોંચતું બંધ થઈ જાય છે અને સેકન્ડોમાં જ મૃત્યુ નિપજે છે.

3. ચાઈનીઝ દોરી: મોતનું પ્લાસ્ટિક હથિયાર

આ ઘટનામાં સાચો વિલન કોણ છે? તે પતંગ ઉડાડનાર? તે વેચનાર? કે તે દોરી પોતે? જવાબ છે – તે જીવલેણ દોરી. પરંપરાગત રીતે પતંગની દોરી સુતરાઉ દોરા પર કાચ અને ગુંદરનો પાવડર લગાવીને બનાવવામાં આવતી હતી. તે જ્યારે કોઈના શરીર સાથે અથડાય ત્યારે તૂટી જતી હતી. પરંતુ આધુનિક સમયમાં આવેલી ‘સિન્થેટિક માંઝા’ અથવા ‘ચાઈનીઝ દોરી’ નાયલોન અને મેટાલિક પાવડરથી બનેલી હોય છે.

આ દોરી આટલી ખતરનાક કેમ છે?

1. તૂટતી નથી (Unbreakable): આ દોરી પ્લાસ્ટિક બેઝ્ડ હોવાથી તેને હાથથી તોડવી અશક્ય છે. જ્યારે તે વાહનચાલકના ગળામાં ફસાય છે, ત્યારે દોરી તૂટવાને બદલે માણસનું ગળું કાપી નાખે છે.
2. અદ્રશ્ય (Invisible): તે મોટેભાગે પારદર્શક અથવા આછા રંગની હોય છે, જેથી બાઈક ચલાવનારને દૂરથી દેખાતી નથી.
3. સસ્તી અને ટકાઉ: દુર્ભાગ્યે, આ દોરી સસ્તી મળે છે અને પતંગ જલ્દી કપાતો નથી, તેથી લોકો તેનો મોહ રાખે છે. પણ આ મોહ કોઈના મોતનું કારણ બને છે.

આ ઘટનામાં પણ જે દોરી મળી આવી તે સિન્થેટિક હતી. પોલીસ તપાસમાં સામે આવ્યું કે પતંગની દોરીએ 15 સેકન્ડમાં બાળકનું જીવ લઈ લીધું કારણ કે તે દોરીએ હાડકા સુધીનો ભાગ કાપી નાખ્યો હતો.

4. મેડિકલ દ્રષ્ટિકોણ: ગળાની ઈજા કેમ જીવલેણ હોય છે?

જ્યારે આવા કેસ હોસ્પિટલમાં આવે છે ત્યારે ડોકટરો પણ લાચાર બની જાય છે. ગરદન શરીરનો સૌથી સંવેદનશીલ ભાગ છે. અહીંથી શ્વાસનળી (Trachea), અન્નનળી (Esophagus) અને લોહીની મુખ્ય નસો (Jugular Vein & Carotid Artery) પસાર થાય છે.

આ નસો હૃદયમાંથી મગજ સુધી લોહી પહોંચાડે છે અને મગજમાંથી અશુદ્ધ લોહી પાછું લાવે છે. જ્યારે ધારદાર દોરી દબાણપૂર્વક ઘસાય છે, ત્યારે આ નસો ફુવારાની જેમ ફાટે છે.

• બ્લડ લોસ (Blood Loss): ગળાની નસ કપાતા શરીરનું 40-50% લોહી માત્ર 2-3 મિનિટમાં વહી જાય છે.
• એર એમ્બોલિઝમ: નસમાં હવા ભરાઈ જાય છે જે હૃદયને બંધ કરી દે છે.
• શ્વાસ રૂંધાવો: શ્વાસનળી કપાવાથી લોહી ફેફસામાં ઉતરી જાય છે અને વ્યક્તિ ગૂંગળાઈને મરી જાય છે.

આ બાળકના કેસમાં પણ હોસ્પિટલ પહોંચતા પહેલા જ તેનું તમામ લોહી વહી ગયું હતું. ડોકટરોનું કહેવું છે કે પતંગની દોરીએ 15 સેકન્ડમાં બાળકનું જીવ લઈ લીધું કારણ કે આ ઈજા ‘સર્જિકલ કટ’ જેવી હતી, જેને જોડવી ઘટનાસ્થળે અશક્ય હતી.

5. કાયદો અને વ્યવસ્થા: પ્રતિબંધ માત્ર કાગળ પર?

ગુજરાત સરકાર અને હાઈકોર્ટે ચાઈનીઝ દોરી પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકેલો છે. દર વર્ષે જાહેરનામાં બહાર પાડવામાં આવે છે. પોલીસ રેડ પણ પાડે છે. છતાં બજારમાં આ દોરી વેચાય છે કઈ રીતે? આ એક અંડરગ્રાઉન્ડ માર્કેટ બની ગયું છે. લોકો કોડવર્ડમાં આ દોરી માંગે છે. વેપારીઓ પણ વધુ નફાની લાલચમાં છુપાઈને આ મોતનો સામાન વેચે છે.

આ ઘટના બાદ પોલીસે અજાણ્યા પતંગબાજ સામે ગુનો નોંધ્યો છે. આઈપીસી (IPC) અને હવે બીએનએસ (BNS) ની કલમો હેઠળ સાપરાધ મનુષ્યવધ (Culpable Homicide not amounting to Murder) નો ગુનો બને છે. પરંતુ સવાલ એ છે કે પતંગ ઉડાડનારને પકડવો કેવી રીતે? આકાશમાં ઉડતી પતંગની દોરી કોની છે તે સાબિત કરવું મુશ્કેલ છે. આ કારણે જ ગુનેગારો બેખૌફ બનીને આ દોરી વાપરે છે.

6. પરિવારની વેદના: જેણે દીકરો ખોયો તેનું શું?

આપણે સમાચાર વાંચીને ભૂલી જઈશું, પણ પેલા માતા-પિતાનું શું? કલ્પના કરો તે પિતાની મનોસ્થિતિ જેની આંખ સામે તેનો વહાલસોયો તડપીને મરી ગયો અને તે કશું કરી શક્યો નહીં. તે માતા જે હજુ થોડી વાર પહેલા દીકરાને તૈયાર કરીને બહાર લઈ ગઈ હતી, તે હવે તેના લોહીથી ખરડાયેલા કપડાં જોઈને આક્રંદ કરી રહી છે.

તેમના ઘરમાં પડેલા રમકડાં હવે મૌન થઈ ગયા છે. ઉત્તરાયણનો તહેવાર હવે આ પરિવાર માટે દર વર્ષે એક કાળી યાદ લઈને આવશે. તેઓ ક્યારેય આઘાતમાંથી બહાર નહીં આવી શકે. સમાજ તરીકે આપણે તેમને શું જવાબ આપીશું? શું આપણો થોડોક આનંદ કોઈના જીવન કરતા વધારે કિંમતી છે? પતંગની દોરીએ 15 સેકન્ડમાં બાળકનું જીવ લઈ લીધું, પણ તે 15 સેકન્ડનો પડઘો આજીવન સંભળાશે.

7. માત્ર માણસો નહીં, પક્ષીઓ પણ શિકાર

આ દોરી માત્ર માણસો માટે જ નહીં, પણ અબોલ પક્ષીઓ માટે પણ કાળ છે. ઉત્તરાયણના બે દિવસમાં હજારો કબૂતર, સમડી અને દુર્લભ પક્ષીઓ કપાઈને મરી જાય છે. તેમની પાંખો કપાઈ જાય છે, ગળા કપાઈ જાય છે. ઘણા પક્ષીઓ ઝાડ પર દોરીમાં ફસાઈને ભૂખે મરી જાય છે. જે દોરી એક બાળકનું ગળું કાપી શકે છે, તે પક્ષીઓની શી હાલત કરતી હશે તે વિચારવું રહ્યું. જીવદયા પ્રેમીઓ દર વર્ષે રાડ નાખે છે, પણ લોકોની બહેર મારી ગયેલી સંવેદના જાગતી નથી.

8. સુરક્ષાના ઉપાયો: શું આપણે બચી શકીએ?

જ્યાં સુધી સરકાર અને લોકો સંપૂર્ણપણે આ દોરી બંધ નહીં કરે, ત્યાં સુધી આપણે સ્વરક્ષણ કરવું પડશે. આ ઘટના પરથી શીખ લઈને નીચે મુજબની સાવચેતી રાખવી અનિવાર્ય છે:

• સેફ્ટી ગાર્ડ (સળિયો): બાઈક પર આગળ ‘U’ આકારનો સેફ્ટી રોડ (તાર) લગાવવો જોઈએ. જેથી દોરી આવે તો તે સળિયા પર અટકી જાય અને ગળા સુધી ન પહોંચે.
• ગળામાં મફલર કે પટ્ટો: જાડા કપડાનું મફલર, સ્કાર્ફ અથવા ખાસ પ્રકારના ‘નેક સેફ્ટી બેલ્ટ’ પહેરવા જોઈએ.
• બાળકોને આગળ ન બેસાડો: પતંગની સિઝનમાં બાળકોને બાઈકની ટાંકી પર આગળ બેસાડવાનું ટાળો. તેમને પિતાની પાછળ અને માતાની વચ્ચે બેસાડવા વધુ સુરક્ષિત છે.
• ધીમી ગતિ: બ્રિજ અને ઓવરપાસ પર ગાડી ધીમી ચલાવો. ગતિ જેટલી વધારે હશે, દોરીનો કાપ એટલો ઊંડો હશે.
• વિઝર ડાઉન: હેલ્મેટ પહેરો અને તેનો કાચ (Visor) હંમેશા બંધ રાખો જેથી દોરી આંખ કે ચહેરા પર ન આવે.

9. સમાજની જવાબદારી: કોણ છે ગુનેગાર?

શું માત્ર દોરી વેચનાર જ ગુનેગાર છે? ના. તે ખરીદનાર પણ એટલો જ જવાબદાર છે. જે પિતા પોતાના બાળક માટે બજારમાંથી જીદ કરીને ‘કાચ વગરની પ્લાસ્ટિકની દોરી’ લાવે છે, તે પરોક્ષ રીતે કોઈ બીજાના બાળકના મોતની તૈયારી કરી રહ્યો છે. આપણે ‘સ્વદેશી’ ની વાતો કરીએ છીએ, પણ તહેવારમાં પ્રતિબંધિત વિદેશી વસ્તુ વાપરતા અચકાતા નથી. જો માંગ નહીં હોય, તો પુરવઠો આપોઆપ બંધ થઈ જશે. આપણે સામૂહિક રીતે નક્કી કરવું પડશે કે આ ખૂની દોરીનો બહિષ્કાર કરવો છે.

10. તંત્રની આંખ મિચામણા

આ ઘટના બાદ પોલીસ જાગી છે. ઠેર ઠેર દરોડા પડ્યા છે. કિલોના ભાવે દોરી જપ્ત થઈ છે. પણ આ બધું ઘટના બન્યા પછી જ કેમ? ઉત્તરાયણના એક મહિના પહેલાથી આ ચેકિંગ કેમ નથી થતું? ટ્રાફિક પોલીસ માત્ર હેલ્મેટના દંડ ઉઘરાવવાને બદલે બાઈક પર સેફ્ટી ગાર્ડ માટે જાગૃતિ કેમ નથી ફેલાવતી? મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન સફાઈની વાતો કરે છે, પણ રસ્તા પર લટકતી, ઝાડ પર ફસાયેલી દોરીઓ હટાવવા માટે કોઈ ખાસ ઝુંબેશ કેમ નથી ચલાવતી? આ સવાલો અનુત્તર છે. પતંગની દોરીએ 15 સેકન્ડમાં બાળકનું જીવ લઈ લીધું એ તંત્રની નિષ્ફળતાનો પણ પુરાવો છે.