Global Tension: ટ્રમ્પના એક પછી એક નિવેદનથી દુનિયાનું ટેન્શન વધ્યું! NATO, પનામા અને ગ્રીનલેન્ડ મુદ્દે કડક ચેતવણી – શું ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધના ભણકારા વાગી રહ્યા છે?

વર્ષ 2026 ની શરૂઆત સાથે જ વિશ્વ રાજકારણના ફલક પર એક એવો ભૂકંપ આવ્યો છે જેના આંચકા વોશિંગ્ટનથી લઈને યુરોપ, લેટિન અમેરિકા અને છેક આર્કટિક સુધી અનુભવાઈ રહ્યા છે. અમેરિકામાં સત્તા પર પુનરાગમન કર્યા બાદ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ તેમના બીજા કાર્યકાળમાં વધુ આક્રમક, વધુ સ્પષ્ટવક્તા અને વધુ અણધાર્યા બનીને સામે આવ્યા છે. ગઈકાલે મધ્યરાત્રિએ વ્હાઈટ હાઉસમાંથી કરવામાં આવેલા શ્રેણીબદ્ધ ટ્વીટ્સ (અથવા ટ્રુથ સોશિયલ પોસ્ટ્સ) અને ત્યારબાદ યોજાયેલી તાત્કાલિક પ્રેસ કોન્ફરન્સે વૈશ્વિક ડિપ્લોમસીના પાયા હચમચાવી નાખ્યા છે.

Breaking Global Tension ના આ સમાચાર અત્યારે દુનિયાભરના મીડિયામાં હેડલાઇન્સ બની રહ્યા છે. ટ્રમ્પે એક સાથે ત્રણ મોટા મોરચે ધડાકા કર્યા છે: NATO (નોર્થ એટલાન્ટિક ટ્રીટી ઓર્ગેનાઈઝેશન) નું ભવિષ્ય, પનામા કેનાલ (Panama Canal) પર અમેરિકાનો હક અને ગ્રીનલેન્ડ (Greenland) ની ખરીદી. આ ત્રણ મુદ્દા એવા છે જે દાયકાઓથી સ્થિર હતા, પરંતુ ટ્રમ્પના એક નિવેદને આમાં આગ લગાડી દીધી છે. યુરોપિયન યુનિયન આઘાતમાં છે, લેટિન અમેરિકામાં રોષ છે અને રશિયા-ચીન આ પરિસ્થિતિનો લાભ ઉઠાવવા ટાંપીને બેઠા છે.

આજના આ મેગા બ્લોગમાં આપણે ટ્રમ્પના આ નિવેદનોનું પોસ્ટમોર્ટમ કરીશું. શા માટે ટ્રમ્પ NATO થી અલગ થવાની વાત કરી રહ્યા છે? પનામા કેનાલ પર અચાનક અમેરિકાને કેમ રસ પડ્યો? અને બરફ આચ્છાદિત ગ્રીનલેન્ડ પાછળનું અસલી કારણ શું છે? આ તમામ સવાલોના જવાબ અને તેના ભારત સહિત વિશ્વ પર થનારા સંભવિત પરિણામોનું અહીં ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે.

ભાગ 1: ‘ટ્રમ્પ ટોર્નેડો’ – અમેરિકા ફર્સ્ટની આક્રમક નીતિ 2.0

સૌથી પહેલા આપણે એ સમજવું પડશે કે ટ્રમ્પના આ વલણ પાછળનું મનોવિજ્ઞાન શું છે. 2016 થી 2020 દરમિયાન ટ્રમ્પે જે નીતિઓ અપનાવી હતી, તેના કરતા 2026 માં તેમનું વલણ વધુ કઠોર છે. તેઓ માને છે કે અમેરિકા વર્ષોથી વિશ્વનું ‘પોલીસમેન’ બનીને ફર્યું છે અને તેના બદલામાં અમેરિકન કરદાતાઓના પૈસા બરબાદ થયા છે.

તેમની ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ (America First) નીતિ હવે માત્ર ચૂંટણી સૂત્ર નથી રહી, પરંતુ એક કડક વિદેશ નીતિ બની ગઈ છે. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે વૈશ્વિક સંસ્થાઓ અને સંધિઓ અમેરિકાના હિતમાં નથી. તેઓ વ્યવહારિક વેપારી (Businessman) ની જેમ વિચારે છે. તેમના માટે મિત્રતા કરતા ‘ડીલ’ મહત્વની છે. જો કોઈ દેશ કે સંસ્થા અમેરિકાને આર્થિક ફાયદો ન કરાવતી હોય, તો તેની સાથે સંબંધ રાખવાનો કોઈ અર્થ નથી, પછી ભલે તે 75 વર્ષ જૂનું સંગઠન NATO કેમ ન હોય.

આજના નિવેદનોમાં ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે: “અમેરિકા હવે મફતમાં દુનિયાની સુરક્ષા નહીં કરે. જે દેશો અમારી સુરક્ષા ઈચ્છે છે, તેમણે કિંમત ચૂકવવી પડશે. અને જે સંસાધનો વ્યૂહાત્મક રીતે અમારા છે, તેના પર અમે અમારો હક પાછો મેળવીશું.” આ નિવેદન શીતયુદ્ધ પછીની સૌથી મોટી ચેતવણી માનવામાં આવે છે.

ભાગ 2: NATO ને અલ્ટીમેટમ – “પૈસા આપો અથવા રશિયા સામે જાતે લડો”

ટ્રમ્પના નિવેદનનો સૌથી વિસ્ફોટક ભાગ યુરોપિયન સુરક્ષા કવચ ગણાતા NATO ને લઈને છે.

શું છે વિવાદ? NATO ના નિયમ મુજબ, દરેક સભ્ય દેશે પોતાના જીડીપી (GDP) ના ઓછામાં ઓછા 2% રકમ સંરક્ષણ પાછળ ખર્ચવી પડે છે. વર્ષોથી જર્મની, ફ્રાન્સ અને અન્ય યુરોપિયન દેશો આ લક્ષ્યાંક સુધી પહોંચી શક્યા નથી. અમેરિકા એકલું NATO ના કુલ ખર્ચનો મોટો હિસ્સો ભોગવે છે.

ટ્રમ્પની ચેતવણી: ટ્રમ્પે ગઈકાલે ચેતવણી આપતા કહ્યું, “મેં યુરોપના નેતાઓને વર્ષો સુધી સમજાવ્યા, પણ તેઓ સાંભળતા નથી. હવે મારી પાસે ધીરજ નથી. હું NATO દેશોને 30 દિવસનું અલ્ટીમેટમ આપું છું. જો તેઓ પોતાના સંરક્ષણ બજેટને તાત્કાલિક વધારીને 4% નહીં કરે અને અમેરિકાને બાકી નીકળતી રકમ નહીં ચૂકવે, તો અમેરિકા NATO ની ‘કલમ 5’ (Article 5) માનવા બંધાયેલું નથી.”

આર્ટિકલ 5 નું મહત્વ: NATO ની કલમ 5 કહે છે કે જો કોઈ એક સભ્ય દેશ પર હુમલો થાય, તો તે તમામ દેશો પર હુમલો ગણાશે અને અમેરિકા તેની મદદે આવશે. ટ્રમ્પનું આ નિવેદન કે “અમેરિકા કલમ 5 નહીં માને” એ યુરોપ માટે મોતની ઘંટડી સમાન છે. ખાસ કરીને યુક્રેન-રશિયા યુદ્ધ બાદ યુરોપ રશિયાના ભય હેઠળ જીવી રહ્યું છે. જો અમેરિકા સુરક્ષા છત્રી હટાવી લે, તો પુતિન માટે યુરોપ પર દબાણ લાવવું રમત વાત બની જશે.

યુરોપમાં ગભરાટ: આ નિવેદન બાદ બર્લિન, પેરિસ અને લંડનમાં ઇમરજન્સી બેઠકોનો દોર શરૂ થયો છે. નાટોના સેક્રેટરી જનરલે આ નિવેદનને “પશ્ચિમી જગતની એકતા પર હુમલો” ગણાવ્યો છે. પરંતુ ટ્રમ્પ મક્કમ છે. તેમનું કહેવું છે કે અમેરિકન લોકોના ટેક્સના પૈસાથી યુરોપના લોકો મફતની સુરક્ષા માણી રહ્યા છે, જે હવે નહીં ચાલે.

ભાગ 3: પનામા કેનાલ – ઇતિહાસનું ચક્ર ઉલટાવવાની તૈયારી?

બીજો સૌથી મોટો ધડાકો ટ્રમ્પે લેટિન અમેરિકાના સંદર્ભમાં કર્યો છે. તેમણે પનામા કેનાલ (Panama Canal) પર અમેરિકાના નિયંત્રણને લઈને અત્યંત વિવાદાસ્પદ ટિપ્પણી કરી છે.

પૃષ્ઠભૂમિ: પનામા કેનાલ એ પેસિફિક અને એટલાન્ટિક મહાસાગરને જોડતો વિશ્વનો સૌથી મહત્વનો જળમાર્ગ છે. 1904 થી 1999 સુધી આ કેનાલ પર અમેરિકાનું નિયંત્રણ હતું. પરંતુ 1977 ના ટોરીજોસ-કાર્ટર કરાર મુજબ, 1999 માં અમેરિકાએ આ કેનાલ પનામા સરકારને સોંપી દીધી હતી.

ટ્રમ્પનો દાવો: ટ્રમ્પે કહ્યું, “પનામા કેનાલ અમેરિકન એન્જિનિયરિંગનો અદભૂત નમૂનો છે. અમે તેને બનાવી, અમે હજારો લોકોના જીવ ગુમાવ્યા અને અમે તેના માટે પૈસા ખર્ચ્યા. પરંતુ મૂર્ખ નેતાઓએ તેને મફતમાં આપી દીધી. આજે પનામા કેનાલ પર ચીનનો પ્રભાવ વધી રહ્યો છે, જે અમેરિકાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ખતરો છે. અમે આ સાંખી નહીં લઈએ.”

ટ્રમ્પે સીધી ધમકી આપી છે કે જો પનામા સરકાર કેનાલના વહીવટમાંથી ચીની કંપનીઓને દૂર નહીં કરે અને અમેરિકાને વિશેષ અધિકારો નહીં આપે, તો અમેરિકા 1977 ના કરાર પર પુનર્વિચાર કરશે અને જરૂર પડ્યે “બળપ્રયોગ” કરતા પણ અચકાશે નહીં.

વૈશ્વિક વેપાર પર અસર: આ નિવેદનથી ગ્લોબલ ટ્રેડમાં ફફડાટ છે. વિશ્વનો 6% વેપાર આ કેનાલમાંથી થાય છે. જો અમેરિકા પનામા સાથે સંઘર્ષમાં ઉતરે અથવા નાકાબંધી કરે, તો સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ શકે છે. શિપિંગ કંપનીઓના શેરોમાં કડાકો બોલી ગયો છે. પનામાના રાષ્ટ્રપતિએ ટ્રમ્પના નિવેદનને “સાર્વભૌમત્વ પર હુમલો” ગણાવ્યો છે, પરંતુ અમેરિકા સામે ટકી રહેવું તેમના માટે મુશ્કેલ છે.

ભાગ 4: ગ્રીનલેન્ડ – રિયલ એસ્ટેટ ડીલ કે વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત?

ટ્રમ્પના પહેલા કાર્યકાળમાં જ્યારે તેમણે ગ્રીનલેન્ડ (Greenland) ખરીદવાની વાત કરી હતી, ત્યારે દુનિયા હસી હતી. પરંતુ 2026 માં આ મજાક નથી, પણ ગંભીર ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) ચાલ છે.

ગ્રીનલેન્ડ કેમ મહત્વનું? ગ્રીનલેન્ડ ડેનમાર્કના તાબા હેઠળનો સ્વાયત્ત પ્રદેશ છે.

1. સંસાધનો: બરફની નીચે દટાયેલા રેર અર્થ મિનરલ્સ (Rare Earth Minerals), યુરેનિયમ, તેલ અને ગેસના ભંડારો છે. હાલમાં આ ખનિજો માટે દુનિયા ચીન પર નિર્ભર છે. અમેરિકા ચીનની મોનોપોલી તોડવા માંગે છે.
2. આર્કટિક રૂટ: ગ્લોબલ વોર્મિંગને કારણે બરફ પીગળી રહ્યો છે અને નવા શિપિંગ રૂટ ખુલી રહ્યા છે. ગ્રીનલેન્ડ પર નિયંત્રણ એટલે ભવિષ્યના વેપાર માર્ગો પર નિયંત્રણ.
3. લશ્કરી મહત્વ: અમેરિકાનું થુલે એર બેઝ (Thule Air Base) ત્યાં આવેલું છે, જે રશિયાની મિસાઈલો પર નજર રાખવા માટે મહત્વનું છે.

ટ્રમ્પનું અલ્ટીમેટમ: ટ્રમ્પે ડેનમાર્કને સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે: “ગ્રીનલેન્ડનો બોજ ઉઠાવવો ડેનમાર્ક માટે આર્થિક રીતે મુશ્કેલ છે. અમેરિકા તેને ખરીદવા માટે ઐતિહાસિક રકમ ચૂકવવા તૈયાર છે. આ ડીલ થવી જ જોઈએ.” તેમણે એમ પણ ઉમેર્યું કે જો ડેનમાર્ક સીધી રીતે ન માને, તો અમેરિકા ગ્રીનલેન્ડની સ્વતંત્રતા ચળવળને સમર્થન આપીને તેને પોતાના પક્ષે કરી શકે છે.

ડેનમાર્કે તરત જ પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું છે કે “ગ્રીનલેન્ડ વેચાઉ નથી.” પરંતુ ટ્રમ્પ પ્રશાસન દબાણ લાવવા માટે ડેનમાર્ક પર આર્થિક પ્રતિબંધો મૂકવાની વિચારણા કરી રહ્યું છે.

ભાગ 5: ભારત માટે શું છે આના ગર્ભિતાર્થો?

Breaking Global Tension ના આ સમાચાર ભારત માટે પણ ચિંતાનો વિષય છે. ભારત અમેરિકા અને રશિયા/યુરોપ વચ્ચે સંતુલન જાળવીને ચાલે છે.

1. NATO સંકટ: જો યુરોપ અને અમેરિકા વચ્ચે તિરાડ પડે, તો ભારત માટે મુશ્કેલી થશે. ભારત યુરોપ સાથે મુક્ત વ્યાપાર કરાર (FTA) કરી રહ્યું છે. અસ્થિર યુરોપ ભારતની નિકાસ માટે સારું નથી. બીજી તરફ, નબળું પડેલું નાટો રશિયાને વધુ શક્તિશાળી બનાવશે, જે ચીન-રશિયા ગઠબંધનને મજબૂત કરશે. આ ભારતની સુરક્ષા માટે સારું નથી.
2. વેપાર માર્ગો: જો પનામા કેનાલ વિવાદ વધે, તો ભારતના અમેરિકા અને લેટિન અમેરિકા સાથેના વેપાર પર અસર થશે. લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ વધશે.
3. ઊર્જા સુરક્ષા: ગ્રીનલેન્ડ અને આર્કટિકમાં અમેરિકાની સક્રિયતા તેલ અને ગેસના ભાવમાં વધઘટ લાવી શકે છે.

વડાપ્રધાન મોદી અને વિદેશ મંત્રાલય સ્થિતિ પર બારીક નજર રાખી રહ્યા છે. ભારતે હંમેશા ‘વસુધૈવ કુટુંબકમ’ અને સંવાદ દ્વારા સમસ્યા ઉકેલવાની વાત કરી છે, પરંતુ ટ્રમ્પના ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ સામે ડિપ્લોમસી કેટલી કામ આવશે તે પ્રશ્ન છે.

ભાગ 6: રશિયા અને ચીનની પ્રતિક્રિયા – આગમાં ઘી?

સ્વાભાવિક છે કે અમેરિકાના આ પગલાંથી રશિયા અને ચીન ખુશ થયા હશે, અથવા સાવચેત.

• પુતિનનો દાવ: રશિયા માટે નાટોમાં ભંગાણ એ સૌથી મોટી ભેટ છે. ક્રેમલિનના પ્રવક્તાએ કહ્યું કે “અમેરિકાએ સાબિત કરી દીધું છે કે તે ભરોસાપાત્ર સાથી નથી.” રશિયા હવે યુરોપ પર ગેસ અને એનર્જીનું દબાણ વધારી શકે છે.
• ચીનની ચિંતા: પનામા અને ગ્રીનલેન્ડ મુદ્દે ચીન ચિંતિત છે. પનામામાં ચીની કંપનીઓનું મોટું રોકાણ છે. જો અમેરિકા ત્યાં બળપ્રયોગ કરે તો ચીનનો ‘બેલ્ટ એન્ડ રોડ’ પ્રોજેક્ટ જોખમમાં મુકાય. ચીને અમેરિકાને “સામ્રાજ્યવાદી માનસિકતા” છોડવાની સલાહ આપી છે.

ભાગ 7: આર્થિક સુનામી – શેરબજારમાં કડાકો

ટ્રમ્પના આ નિવેદનોની સીધી અસર ગ્લોબલ માર્કેટ પર પડી છે.

• શેરબજાર: ડાઉ જોન્સ, નિક્કી અને સેન્સેક્સમાં આજે મોટો કડાકો જોવા મળ્યો છે. અનિશ્ચિતતાને કારણે રોકાણકારો સોના (Gold) અને ડોલર તરફ વળ્યા છે.
• કરન્સી: યુરો (Euro) ડોલર સામે ગગડ્યો છે. પનામાની કરન્સી અને ડેનિશ ક્રોન પર પણ દબાણ છે.
• ડિફેન્સ સ્ટોક્સ: એક માત્ર સેક્ટર જે ગ્રીનમાં છે તે ડિફેન્સ સેક્ટર છે. નાટો દેશોએ હવે ફરજિયાત હથિયારો ખરીદવા પડશે તેવા ડરથી લોકહીડ માર્ટિન અને બોઈંગ જેવી કંપનીઓના શેર ઉછળ્યા છે.

ભાગ 8: ઇતિહાસનું પુનરાવર્તન કે નવી શરૂઆત?

ઘણા ઇતિહાસકારો આ સ્થિતિને 1930 ના દાયકા સાથે સરખાવી રહ્યા છે, જ્યારે રાષ્ટ્રવાદ અને પ્રોટેક્શનિઝમ ચરમસીમા પર હતું, જેના કારણે બીજું વિશ્વયુદ્ધ થયું હતું. ટ્રમ્પની નીતિઓ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા (International Law) અને વ્યવસ્થાને પડકારી રહી છે.

ટ્રમ્પ દલીલ કરે છે કે તેઓ યુદ્ધ રોકવા માંગે છે, શરૂ કરવા નહીં. તેમનું કહેવું છે કે મજબૂત અમેરિકા જ શાંતિ સ્થાપી શકે છે. પરંતુ તેમના વિરોધીઓ કહે છે કે આ “Bullying” (દાદાગીરી) છે, ડિપ્લોમસી નથી. જો અમેરિકા તમામ સંધિઓ તોડી નાખશે, તો જંગલરાજ જેવી સ્થિતિ નિર્માણ થશે જ્યાં “જેની લાઠી તેની ભેંસ” નો નિયમ ચાલશે.

ભાગ 9: હવે આગળ શું? (Future Scenarios)

આગામી 48 કલાક વિશ્વ રાજકારણ માટે ખૂબ જ મહત્વના છે.

1. NATO સમિટ: બ્રસેલ્સમાં નાટોની તાત્કાલિક બેઠક બોલાવવામાં આવી છે. યુરોપિયન નેતાઓ ટ્રમ્પને મનાવવાનો પ્રયાસ કરશે અથવા પોતાની અલગ સેના (European Army) બનાવવાની દિશામાં આગળ વધશે.
2. પનામામાં વિરોધ: પનામામાં અમેરિકા વિરોધી દેખાવો શરૂ થઈ શકે છે. અમેરિકા ત્યાં પોતાની નૌકાદળ (Navy) મોકલે તેવી પણ શક્યતા છે.
3. ગ્રીનલેન્ડ પર વાતચીત: ડેનમાર્ક અને અમેરિકા વચ્ચે ગુપ્ત મંત્રણાઓ થઈ શકે છે જેમાં ગ્રીનલેન્ડમાં અમેરિકાને વધુ ખનિજ અધિકારો આપવામાં આવે, પણ સાર્વભૌમત્વ ડેનમાર્કનું રહે.

ભાગ 10: નિષ્કર્ષ – અનિશ્ચિતતાનો યુગ

21 જાન્યુઆરી, 2026 નો દિવસ એ વાતની સાબિતી છે કે દુનિયા હવે પહેલા જેવી નથી રહી. સ્થિરતા અને સહકારનો યુગ આથમતો દેખાઈ રહ્યો છે અને રાષ્ટ્રવાદ તથા સંઘર્ષનો યુગ ઉદય પામી રહ્યો છે.

રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના એક પછી એક નિવેદનોએ Breaking Global Tension સર્જ્યું છે. નાટોનું ભવિષ્ય ધૂંધળું છે, પનામા કેનાલ વિવાદનું કેન્દ્ર બની છે અને શાંત ગ્રીનલેન્ડ મહાસત્તાઓની લડાઈનું મેદાન બની રહ્યું છે. સામાન્ય નાગરિકો માટે આ માત્ર સમાચાર નથી, પણ મોંઘવારી, અસુરક્ષા અને આર્થિક મંદીના સંકેત છે.

વિશ્વના નેતાઓ આ કટોકટીનો ઉકેલ કેવી રીતે લાવે છે તેના પર માનવજાતનું ભવિષ્ય નિર્ભર છે. શું આપણે ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધ તરફ આગળ વધી રહ્યા છીએ? કે પછી આ ટ્રમ્પની માત્ર એક ‘નેગોશિયેશન ટેકનિક’ છે? સમય જ આનો જવાબ આપશે, પણ અત્યારે તો દુનિયાએ પોતાની સીટ બેલ્ટ બાંધી લેવાની જરૂર છે, કારણ કે આગળનો રસ્તો ખૂબ જ ઉબડખાબડ છે.