પ્રેમ આંધળો હોય છે, આ કહેવત આપણે સદીઓથી સાંભળતા આવ્યા છીએ. પરંતુ આજના ડિજિટલ યુગમાં પ્રેમ માત્ર આંધળો જ નહીં પણ ક્યારેક દિશાવિહીન અને જોખમી પણ સાબિત થઈ રહ્યો છે. સોશિયલ મીડિયાના માધ્યમથી પાંગરતા પ્રેમસંબંધો ઘણીવાર એવા વળાંક પર આવીને ઉભા રહે છે જ્યાંથી પાછા ફરવું અશક્ય બની જાય છે. તાજેતરમાં ગુજરાતના રાજકોટ શહેરમાંથી એક એવો કિસ્સો સામે આવ્યો છે જેણે માત્ર સૌરાષ્ટ્ર જ નહીં પરંતુ સમગ્ર દેશને હચમચાવી દીધો છે. રાજકોટની એક યુવતી પાકિસ્તાનના યુવકના પ્રેમમાં પડી, સરહદ પાર ગઈ, નિકાહ કર્યા અને હવે ત્યાં ફસાઈ ગઈ હોવાના અહેવાલો મળી રહ્યા છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે લગ્ન બાદ યુવતીનો તેના પરિવાર સાથેનો સંપર્ક તૂટી ગયો છે, જેને કારણે રાજકોટમાં રહેતો તેનો પરિવાર ભારે આઘાત અને ચિંતામાં ગરકાવ થઈ ગયો છે.
ઘટનાની પૃષ્ઠભૂમિ: પ્રેમ કે માયાજાળ?
રાજકોટ જેવા શાંત અને સંસ્કારી શહેરમાં બનેલી આ ઘટના સમાજ માટે લાલબત્તી સમાન છે. આધુનિક સમયમાં યુવક-યુવતીઓ મોબાઈલ અને ઈન્ટરનેટની દુનિયામાં એટલા વ્યસ્ત થઈ ગયા છે કે વર્ચ્યુઅલ દુનિયા અને વાસ્તવિક દુનિયા વચ્ચેનો ભેદ ભૂલી જાય છે. મળતી માહિતી મુજબ, રાજકોટની આ યુવતી સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ મારફતે પાકિસ્તાનના લાહોરના એક યુવકના સંપર્કમાં આવી હતી. શરૂઆતમાં સામાન્ય મિત્રતા હતી, જે ધીરે ધીરે પ્રેમમાં પરિણમી. બંને વચ્ચે વિડીયો કોલ અને મેસેજ દ્વારા વાતચીત થતી રહી. યુવકે યુવતીને પાકિસ્તાન આવવા માટે રાજી કરી અને તેને સોનેરી સપનાઓ બતાવ્યા. પ્રેમમાં અંધ બનેલી યુવતીએ ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચેના તંગદિલીભર્યા સંબંધો, સાંસ્કૃતિક તફાવતો અને સંભવિત જોખમોને અવગણીને સરહદ પાર જવાનો નિર્ણય લીધો.
જ્યારે રાજકોટની યુવતી પાકિસ્તાનમાં ફસાઈ હોવાના સમાચાર આવ્યા ત્યારે તેના માતા-પિતાની હાલત કફોડી બની ગઈ હતી. શરૂઆતમાં જ્યારે યુવતી પાકિસ્તાન ગઈ ત્યારે તેણે પરિવારને જાણ કરી હતી કે તે સુખી છે અને યુવક તેને સારી રીતે રાખે છે. પરંતુ લગ્નના થોડા સમય બાદ પરિસ્થિતિ બદલાવા લાગી. ફોન કોલ્સ ઓછા થવા લાગ્યા અને જે થોડી વાતચીત થતી તેમાં યુવતીના અવાજમાં ડર અને ગભરાટ સ્પષ્ટ વર્તાતો હતો. હવે છેલ્લા કેટલાક સમયથી સંપર્ક સાવ તૂટી ગયો છે, જેના કારણે અનિચ્છનીય બનાવની શંકાઓ સેવાઈ રહી છે.
સોશિયલ મીડિયા: એક જોખમી પુલ
આ ઘટનાના મૂળમાં સોશિયલ મીડિયા રહેલું છે. ફેસબુક, ઈન્સ્ટાગ્રામ અને સ્નેપચેટ જેવા પ્લેટફોર્મ પર બનતી મિત્રતા ઘણીવાર છેતરામણી હોય છે. રાજકોટની યુવતી પાકિસ્તાનમાં ફસાઈ તે કિસ્સામાં પણ ડિજિટલ માધ્યમે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. પાકિસ્તાન સ્થિત યુવકો ઘણીવાર ભારતીય યુવતીઓને ફસાવવા માટે બનાવટી પ્રોફાઇલનો ઉપયોગ કરતા હોય છે. તેઓ પોતાની આર્થિક સ્થિતિ અને જીવનશૈલી વિશે ખોટી માહિતી આપે છે. વિડીયો કોલમાં પણ માત્ર તેટલું જ દેખાડવામાં આવે છે જેટલું તેઓ દેખાડવા માંગે છે.
યુવતીઓ ઘણીવાર ભાવનાત્મક રીતે એકલી હોય છે અથવા પરિવાર સાથેના સંબંધોમાં તિરાડ હોય છે ત્યારે તેઓ બહારના વ્યક્તિમાં સહારો શોધે છે. આ કિસ્સામાં પણ યુવતી કદાચ આવી જ કોઈ ભાવનાત્મક ખાલીપો ભરવા માટે તે યુવકની વાતોમાં આવી ગઈ હશે. પરંતુ સ્ક્રીન પર દેખાતો ચહેરો અને વાસ્તવિકતા વચ્ચે જમીન આસમાનનો ફેર હોય છે. જ્યારે યુવતી ત્યાં પહોંચે છે ત્યારે તેને ખ્યાલ આવે છે કે જેની સાથે તેણે જિંદગી વિતાવવાનો નિર્ણય લીધો હતો, તે વ્યક્તિ અને તેનું વાતાવરણ સાવ અલગ છે. પરંતુ ત્યાં સુધીમાં બહુ મોડું થઈ ગયું હોય છે.
સરહદ પારના લગ્નો અને કાયદાકીય પડકારો
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંબંધો જગજાહેર છે. આ બે દેશો વચ્ચે સામાન્ય મુસાફરી પણ મુશ્કેલ હોય છે, ત્યાં લગ્ન કરીને સ્થાયી થવું એ લોઢાના ચણા ચાવવા સમાન છે. જ્યારે રાજકોટની યુવતી પાકિસ્તાનમાં ફસાઈ છે, ત્યારે તેને પરત લાવવી એ કાયદાકીય અને કુટનીતિક રીતે અત્યંત જટિલ પ્રક્રિયા છે.
સૌ પ્રથમ તો વિઝાનો પ્રશ્ન આવે છે. સામાન્ય રીતે લગ્ન માટે પાકિસ્તાન જવા માટે વિઝા મેળવવા મુશ્કેલ હોય છે. જો યુવતી વિઝિટર વિઝા પર ગઈ હોય અને ત્યાં જઈને નિકાહ કર્યા હોય, તો તેની નાગરિકતાનો પ્રશ્ન ઉભો થાય છે. પાકિસ્તાનના કાયદા મુજબ લગ્ન બાદ યુવતીને ત્યાંની નાગરિકતા મેળવવાની પ્રક્રિયા કરવી પડે છે, પરંતુ જો તેને ભારત પરત આવવું હોય તો તેણે ભારતીય નાગરિકતા સાબિત કરવી પડે છે. ઘણીવાર આવા કિસ્સાઓમાં સાસરિયા પક્ષ દ્વારા યુવતીનો પાસપોર્ટ અને અન્ય દસ્તાવેજો જપ્ત કરી લેવામાં આવે છે, જેથી તે ભાગી ન શકે.
ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય (MEA) આવા કિસ્સાઓમાં મદદ કરી શકે છે, પરંતુ તે માટે પીડિત યુવતીએ ભારતીય દૂતાવાસનો સંપર્ક કરવો પડે છે. જો યુવતીને ઘરમાં કેદ કરી રાખવામાં આવી હોય, તો તે દૂતાવાસ સુધી કેવી રીતે પહોંચશે? આ સૌથી મોટો યક્ષપ્રશ્ન છે. દૂતાવાસ સીધી રીતે કોઈના ઘરમાં ઘૂસીને તપાસ કરી શકતું નથી જ્યાં સુધી કોઈ નક્કર પુરાવા કે ફરિયાદ ન હોય. રાજકોટના પરિવાર પાસે અત્યારે કોઈ સીધો સંપર્ક નથી, તેથી તેઓ માત્ર ભારત સરકારને વિનંતી કરી શકે છે કે તેઓ રાજદ્વારી ચેનલો દ્વારા યુવતીની ભાળ મેળવે.
પરિવારની મનોવ્યથા અને સમાજનો દ્રષ્ટિકોણ
રાજકોટની યુવતી પાકિસ્તાનમાં ફસાઈ તે સમાચારથી તેના પરિવાર પર આભ તૂટી પડ્યું છે. એક તરફ દીકરીની ચિંતા છે તો બીજી તરફ સમાજનો ડર અને ટોણા. ભારતીય સમાજમાં દીકરી જ્યારે પોતાની મરજીથી કોઈ પગલું ભરે અને તેમાં નિષ્ફળ જાય ત્યારે લોકો સહાનુભૂતિ દર્શાવવાને બદલે પરિવારને દોષી ઠેરવતા હોય છે. “અમે તો પહેલા જ કહેતા હતા”, “સંસ્કારમાં ખામી હશે”, “આજકાલની છોકરીઓ કોઈનું માનતી નથી” – આવા વાક્યો પીડિત પરિવારના ઘા પર મીઠું ભભરાવવાનું કામ કરે છે.
પરંતુ આપણે સમજવું જોઈએ કે આ સમય પરિવારની પડખે ઉભા રહેવાનો છે. માતા-પિતા ક્યારેય નથી ઈચ્છતા કે તેમનું સંતાન દુઃખી થાય. તેમણે કદાચ દીકરીને રોકવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ હશે, પરંતુ પ્રેમમાં અંધ વ્યક્તિને કોઈ તર્ક સમજાતો નથી. અત્યારે તે માતા-પિતાની રાતની ઊંઘ હરામ થઈ ગઈ છે. તેઓ દરરોજ સમાચાર ચેનલો અને સરકારી કચેરીઓના ધક્કા ખાઈ રહ્યા છે. તેમની એક જ માંગ છે કે તેમની દીકરી સહી સલામત પાછી આવે.
આ કિસ્સો સમાજ માટે પણ એક ચેતવણી છે. માતા-પિતાએ પોતાના સંતાનો સાથે, ખાસ કરીને ટીનેજર્સ અને યુવાન દીકરીઓ સાથે ખુલ્લા મને વાતચીત કરવી જોઈએ. જો ઘરમાં સંવાદનું વાતાવરણ હશે, તો સંતાનો બહાર પ્રેમ શોધવા નહીં જાય અને કોઈ પણ નિર્ણય લેતા પહેલા પરિવારને વિશ્વાસમાં લેશે. સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ પર નિયંત્રણ નહીં પરંતુ માર્ગદર્શનની જરૂર છે.
પાકિસ્તાનમાં ભારતીય યુવતીઓની સ્થિતિ
ભૂતકાળમાં પણ આવા અનેક કિસ્સાઓ બન્યા છે જ્યાં ભારતીય યુવતીઓ પ્રેમમાં પડીને પાકિસ્તાન ગઈ હોય. અંજુ અને સીમા હૈદર જેવા કિસ્સાઓ તાજેતરમાં ચર્ચામાં હતા, પરંતુ દરેક કિસ્સાનું પરિણામ એકસરખું નથી હોતું. જ્યારે કોઈ ભારતીય યુવતી પાકિસ્તાનમાં લગ્ન કરે છે, ત્યારે તેને અનેક સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે.
પાકિસ્તાનમાં મહિલાઓની સ્થિતિ, ખાસ કરીને જેઓ બહારથી આવી હોય, તે ઘણીવાર દયનીય હોય છે. સ્વતંત્રતાનો અભાવ, પહેરવેશ અને રહેણીકરણી પરના પ્રતિબંધો, અને ધાર્મિક રૂઢિચુસ્તતા ભારતીય યુવતીઓ માટે માનસિક ત્રાસનું કારણ બની શકે છે. રાજકોટ જેવું મુક્ત અને પ્રગતિશીલ વાતાવરણ છોડીને જ્યારે યુવતી કટ્ટરપંથી માહોલમાં જાય છે ત્યારે તેને “કલ્ચરલ શોક” લાગે છે. જો પતિ અને સાસરિયાઓ સહાયક ન હોય, તો જીવન નરક બની જાય છે.
વધુમાં, જાસૂસીનો ડર પણ હંમેશા રહેતો હોય છે. પાકિસ્તાની એજન્સીઓ ઘણીવાર આવી યુવતીઓ પર શંકાની નજરે જુએ છે અથવા તેમનો ઉપયોગ ભારત વિરુદ્ધ પ્રોપગેન્ડા ફેલાવવા માટે કરે છે. રાજકોટની યુવતી પાકિસ્તાનમાં ફસાઈ છે તે કિસ્સામાં પણ શક્ય છે કે તેને દબાણ કરવામાં આવી રહ્યું હોય કે તે વિડીયો બનાવીને ભારત વિરુદ્ધ બોલે અથવા પોતે ત્યાં ખુશ છે તેવું નાટક કરે. સંપર્ક તૂટવાનું કારણ કદાચ એ પણ હોઈ શકે કે તેણે તેમની વાત માનવાની ના પાડી હોય.
માનવાધિકારનો મુદ્દો
આ માત્ર બે દેશો વચ્ચેનો કે પ્રેમનો મુદ્દો નથી, પરંતુ માનવાધિકારનો પણ ગંભીર મુદ્દો છે. દરેક વ્યક્તિને ગરિમાપૂર્ણ જીવન જીવવાનો અને પોતાના પરિવાર સાથે સંપર્ક રાખવાનો અધિકાર છે. જો યુવતીને તેની મરજી વિરુદ્ધ ગોંધી રાખવામાં આવી હોય, તો તે આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર કાયદાનું ઉલ્લંઘન છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ આવા કિસ્સાઓમાં દખલ કરી શકે છે, પરંતુ પ્રક્રિયા લાંબી હોય છે. ભારત સરકાર આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર દબાણ ઉભું કરીને પાકિસ્તાન સરકાર પાસે યુવતીની સુરક્ષાની ખાતરી માંગી શકે છે. પરંતુ પાકિસ્તાનનો ટ્રેક રેકોર્ડ જોતા, તેઓ સરળતાથી સહકાર આપે તેવી શક્યતા ઓછી છે. તેઓ ઘણીવાર આવા કિસ્સાઓને ‘અંગત પારિવારિક મામલો’ ગણાવીને હાથ અધ્ધર કરી દેતા હોય છે.
ડિજિટલ સુરક્ષા અને જાગૃતિ અભિયાનની જરૂરિયાત
રાજકોટની યુવતી પાકિસ્તાનમાં ફસાઈ આ ઘટના બાદ શાળા અને કોલેજોમાં સાયબર સુરક્ષા અને સોશિયલ મીડિયાના જોખમો વિશે જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવાની તાતી જરૂરિયાત છે. યુવાનોને સમજાવવું પડશે કે વર્ચ્યુઅલ દુનિયામાં દેખાતી દરેક વસ્તુ સોનું નથી હોતી.
- પ્રોફાઇલ વેરિફિકેશન: કોઈ પણ અજાણી વ્યક્તિ સાથે મિત્રતા કરતા પહેલા તેની પ્રોફાઇલ ચકાસવી જોઈએ. રિવર્સ ઈમેજ સર્ચ જેવી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ફોટા અસલી છે કે નહીં તે જાણી શકાય છે.
- અંગત માહિતી: સોશિયલ મીડિયા પર ક્યારેય પોતાના ઘરનું સરનામું, આર્થિક વિગતો કે અંગત ફોટા શેર ન કરવા જોઈએ. આ માહિતીનો ઉપયોગ કરીને કોઈ પણ તમને બ્લેકમેલ કરી શકે છે.
- વિડીયો કોલનો ભ્રમ: વિડીયો કોલ પર વાત કરવાથી એ સાબિત નથી થતું કે સામેવાળી વ્યક્તિ સાચી છે. આજકાલ ‘ડીપફેક’ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ચહેરા અને અવાજ બદલી શકાય છે.
- સરહદ પારના સંબંધો: દુશ્મન દેશ અથવા અસ્થિર રાજકીય વાતાવરણ ધરાવતા દેશોના લોકો સાથે સંબંધ બાંધતા પહેલા સો વાર વિચાર કરવો જોઈએ. ત્યાં કાયદાનું શાસન ભારત જેવું નથી હોતું.
સરકાર પાસે અપેક્ષાઓ
રાજકોટના પીડિત પરિવાર અને સમગ્ર ગુજરાતની જનતા ભારત સરકાર, ખાસ કરીને વિદેશ મંત્રાલય અને ગૃહ મંત્રાલય પાસે મોટી આશા રાખીને બેઠી છે. પ્રધાનમંત્રી અને વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર, જેઓ પોતાની કડક અને ત્વરિત કાર્યવાહી માટે જાણીતા છે, તેમણે આ મામલે અંગત રસ લેવો જોઈએ.
સરકાર નીચે મુજબના પગલાં લઈ શકે છે:
- હાઈ કમિશનનો સંપર્ક: ઈસ્લામાબાદમાં ભારતીય હાઈ કમિશનને તાત્કાલિક લાહોર પોલીસ અને પાકિસ્તાન સરકારનો સંપર્ક કરીને યુવતીની ભાળ મેળવવા આદેશ આપવો જોઈએ.
- કાઉન્સિલર એક્સેસ: ભારત સરકારે પાકિસ્તાન પાસે ‘કાઉન્સિલર એક્સેસ’ની માંગ કરવી જોઈએ, જેથી ભારતીય અધિકારીઓ યુવતીને રૂબરૂ મળી શકે અને જાણી શકે કે તે કઈ સ્થિતિમાં છે.
- કાનૂની મદદ: જો યુવતી પરત આવવા માંગતી હોય, તો તેને કાનૂની અને મુસાફરી દસ્તાવેજોની મદદ પૂરી પાડવી જોઈએ.
- દબાણની નીતિ: આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આ મુદ્દો ઉઠાવીને પાકિસ્તાન પર દબાણ લાવવું જોઈએ કે તેઓ ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરે.
યુવતીઓ માટે ચેતવણી
આ ઘટના દરેક યુવતી માટે એક સબક છે. સ્વતંત્રતાનો અર્થ એ નથી કે આપણે સુરક્ષાને નેવે મૂકી દઈએ. પ્રેમ કરવો ગુનો નથી, પરંતુ પ્રેમમાં આંખો બંધ કરી લેવી મૂર્ખામી છે. જ્યારે તમે કોઈ બીજા દેશમાં જાઓ છો, ત્યારે ત્યાંના કાયદા, સંસ્કૃતિ અને તમારા અધિકારો વિશે સંપૂર્ણ જાણકારી હોવી જોઈએ.
રાજકોટની યુવતી પાકિસ્તાનમાં ફસાઈ તે દર્શાવે છે કે એક ખોટો નિર્ણય આખી જિંદગી બરબાદ કરી શકે છે. જો તમે કોઈ ઓનલાઇન પાત્ર સાથે લગ્ન કરવાનું વિચારો છો, તો નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં રાખો:
- લગ્ન પહેલા તે વ્યક્તિને અને તેના પરિવારને રૂબરૂ મળો (સુરક્ષિત વાતાવરણમાં).
- તેમના પાસપોર્ટ અને આઈડી પ્રૂફની તપાસ કરો.
- તમારા પરિવારને હંમેશા વિશ્વાસમાં રાખો.
- જે દેશમાં જાઓ છો ત્યાંના ભારતીય દૂતાવાસનો નંબર હંમેશા સાથે રાખો.
રાજકોટની યુવતી પાકિસ્તાનમાં ફસાઈ, આ ઘટના માત્ર એક સમાચાર નથી પણ એક કરુણ દાસ્તાન છે. તે એક દીકરીની લાચારી, મા-બાપની વેદના અને એક નિષ્ફળ પ્રેમકથાનું પરિણામ છે. આપણે આશા રાખીએ અને પ્રાર્થના કરીએ કે ભારત સરકારના પ્રયાસો રંગ લાવે અને તે યુવતી હેમખેમ પોતાના વતન અને પરિવાર પાસે પરત ફરે.
પરંતુ ત્યાં સુધી, આ ઘટના આપણને વિચારતા કરી મૂકે છે કે શું આપણે આપણી યુવા પેઢીને સાચી દિશા આપી રહ્યા છીએ? શું ડિજિટલ ક્રાંતિની સાથે સામાજિક મૂલ્યોનું પતન થઈ રહ્યું છે? જવાબદારી આપણા સૌની છે. સમાજ તરીકે આપણે જાગૃત થવું પડશે જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ બીજી દીકરી “સીમા પાર” જઈને પોતાની જિંદગી દાવ પર ન લગાવી દે. પ્રેમ જરૂર કરો, પણ સાવધાની અને સમજદારી સાથે. કારણ કે જિંદગી એક જ વાર મળે છે, તેને વેડફી નાખવાનો કોઈને અધિકાર નથી.
મનોવૈજ્ઞાનિક પાસાઓ
રાજકોટની યુવતી પાકિસ્તાનમાં ફસાઈ તે ઘટનાને મનોવૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણથી જોવી પણ જરૂરી છે. આજના સમયમાં યુવાનોમાં “લોનલીનેસ” (એકલતા) નું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે. ભલે સોશિયલ મીડિયા પર હજારો મિત્રો હોય, પણ વાસ્તવિક જીવનમાં દિલની વાત કરવા કોઈ નથી હોતું. આ એકલતાનો લાભ લેભાગુ તત્વો ઉઠાવે છે. તેઓ યુવતીઓને એવું ફીલ કરાવે છે કે તેઓ જ દુનિયામાં એકમાત્ર છે જે તેને સમજી શકે છે. જેને સાયકોલોજીની ભાષામાં “લવ બોમ્બિંગ” (Love Bombing) કહેવાય છે. શરૂઆતમાં એટલો બધો પ્રેમ અને ધ્યાન આપવામાં આવે છે કે વ્યક્તિ તેમાં ડૂબી જાય છે અને તાર્કિક વિચારશક્તિ ગુમાવી બેસે છે.
જ્યારે યુવતી પાકિસ્તાન પહોંચી હશે અને વાસ્તવિકતા સામે આવી હશે, ત્યારે તેને “કોગ્નિટિવ ડિસોનન્સ” (Cognitive Dissonance) નો અનુભવ થયો હશે. એટલે કે, તેણે જે માન્યું હતું અને જે હકીકત છે, બંને વચ્ચેનો વિરોધાભાસ. આ સ્થિતિમાં વ્યક્તિ ભારે માનસિક તણાવમાં આવી જાય છે. શરૂઆતમાં તે સ્વીકારવા તૈયાર નથી હોતી કે તેનો નિર્ણય ખોટો હતો, તેથી તે પરિવારને પણ જૂઠું કહે છે કે બધું બરાબર છે. પણ જ્યારે પાણી માથા ઉપર વહી જાય, ત્યારે સત્ય બહાર આવે છે, જેમ આ કિસ્સામાં સંપર્ક તૂટ્યા પછી થયું.
શું પાકિસ્તાન સુરક્ષિત છે?
રાજકોટની યુવતી પાકિસ્તાનમાં ફસાઈ તે સંદર્ભે પાકિસ્તાનની આંતરિક સુરક્ષા વ્યવસ્થા પણ ચર્ચાનો વિષય છે. પાકિસ્તાન અત્યારે આર્થિક અને રાજકીય રીતે અસ્થિરતાના સમયગાળામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. મોંઘવારી, બેરોજગારી અને કાયદો વ્યવસ્થાની કથળતી સ્થિતિ ત્યાંના સ્થાનિક નાગરિકો માટે પણ મુસીબત બની છે. આવા સંજોગોમાં એક ભારતીય યુવતી ત્યાં જઈને સુખી જીવનની અપેક્ષા રાખે તે મૃગજળ સમાન છે. ત્યાં ભારતીયો પ્રત્યેનો સામાન્ય અભિગમ પણ શંકાસ્પદ રહેતો હોય છે. સામાજિક સ્તરે પણ ભારતીય વહુને સ્વીકારવી ત્યાંના રૂઢિચુસ્ત સમાજ માટે મુશ્કેલ હોય છે. આ તમામ પરિબળો યુવતીની સલામતી સામે ખતરો ઉભો કરે છે.
આગળનો માર્ગ શું હોઈ શકે?
- મીડિયા પ્રેશર: ભારતીય મીડિયાએ આ મુદ્દાને સતત જીવંત રાખવો પડશે. જેટલું વધારે કવરેજ થશે, તેટલું સરકાર પર દબાણ વધશે અને પાકિસ્તાન સરકાર પણ જવાબ આપવા બંધાશે.
- કાનૂની લડત: યુવતીના પરિવારે આંતરરાષ્ટ્રીય કોર્ટ અથવા માનવાધિકાર પંચમાં અરજી કરવી જોઈએ. ભારતના શ્રેષ્ઠ વકીલોએ આ પરિવારને મદદ કરવા આગળ આવવું જોઈએ.
- એનજીઓ (NGO) ની ભૂમિકા: સરહદ પાર શાંતિ માટે કામ કરતી સંસ્થાઓ અને મહિલા અધિકાર માટે કામ કરતા એનજીઓ આ કિસ્સામાં મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવી શકે છે. પાકિસ્તાનમાં પણ કેટલાક માનવાધિકાર કાર્યકરો છે જે આવા કિસ્સાઓમાં મદદ કરી શકે છે.
અંતમાં, રાજકોટની યુવતી પાકિસ્તાનમાં ફસાઈ તે ઘટના કોઈ ફિલ્મી કહાની નથી પણ એક કડવી વાસ્તવિકતા છે. આપણે સૌ પ્રાર્થના કરીએ કે આ અંધકારમાંથી જલ્દી પ્રકાશનું કિરણ પ્રગટે અને દીકરી સુરક્ષિત ઘરે ફરે. ત્યાં સુધી દરેક મા-બાપે પોતાના બાળકોને પ્રેમ અને વિશ્વાસના કવચથી સુરક્ષિત રાખવા પડશે અને બાળકોએ પણ સમજવું પડશે કે વર્ચ્યુઅલ દુનિયાના “પ્રિન્સ ચાર્મિંગ” ઘણીવાર વાસ્તવિક દુનિયાના રાક્ષસ સાબિત થઈ શકે છે.
સાવચેતી એ જ સલામતી છે. આ બ્લોગ વધુને વધુ લોકો સુધી પહોંચાડો જેથી સમાજમાં જાગૃતિ આવે અને કોઈ અન્ય દીકરી આ જાળમાં ફસાતા બચી જાય.
ઐતિહાસિક સંદર્ભ
રાજકોટની યુવતી પાકિસ્તાનમાં ફસાઈ તે ઘટનાને સમજવા માટે આપણે ઈતિહાસના પાના પણ ઉથલાવવા જોઈએ. ભારત-પાકિસ્તાનના ભાગલા સમયથી જ સરહદ પારના લગ્નો એક જટિલ મુદ્દો રહ્યો છે. જોકે તે સમયે સંજોગો અલગ હતા. આજે સોશિયલ મીડિયાના યુગમાં આ પ્રકારના કિસ્સાઓ વધ્યા છે. એક રિપોર્ટ મુજબ, છેલ્લા 5 વર્ષમાં ઓનલાઇન પ્રેમસંબંધોને કારણે પાકિસ્તાન ગયેલી ભારતીય મહિલાઓની સંખ્યામાં ચિંતાજનક વધારો થયો છે. તેમાંની મોટાભાગની મહિલાઓ પસ્તાવો કરી રહી છે અથવા પરત ફરવા માટે સંઘર્ષ કરી રહી છે.
ઉઝ્મા અહેમદનો કિસ્સો યાદ કરવા જેવો છે. 2017માં ભારતીય નાગરિક ઉઝ્માને પાકિસ્તાનમાં બળજબરીથી પરણાવી દેવામાં આવી હતી. તેણે ભારતીય હાઈ કમિશનમાં શરણ લીધી હતી. તત્કાલીન વિદેશ મંત્રી સુષ્મા સ્વરાજના અથાક પ્રયાસો અને કાનૂની લડત બાદ ઉઝ્માને ભારત પરત લાવવામાં સફળતા મળી હતી. રાજકોટની યુવતી પાકિસ્તાનમાં ફસાઈ તે કિસ્સામાં પણ આવી જ મજબૂત રાજકીય ઈચ્છાશક્તિ અને કૂટનીતિક પ્રયાસોની જરૂર છે. સુષ્મા સ્વરાજે તે સમયે કહ્યું હતું કે “ભારતની દીકરી ભારતના સન્માન સમાન છે”. આજે ફરી એ જ ભાવના સાથે સરકાર અને સમાજે એક થવું પડશે.
પરંતુ દરેક કિસ્સામાં હાઈ કમિશન સુધી પહોંચવું શક્ય નથી હોતું. લાહોર, કરાચી કે રાવલપિંડીના કોઈ ખૂણામાં ગોંધાયેલી યુવતી માટે ઈસ્લામાબાદ પહોંચવું અશક્ય હોય છે. તેથી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને પણ ટ્રેસિંગ કરવું જરૂરી બને છે.