Republic Day 2026: ‘સ્વતંત્રતા કા મંત્ર: વંદે માતરમ’ થીમ પર કર્તવ્યપથ પર ગુજરાત કરશે ભવ્ય રજૂઆત

ભારતની લોકશાહીનો મહાપર્વ એટલે કે ગણતંત્ર દિવસ નજીક આવી રહ્યો છે. દર વર્ષે ૨૬મી જાન્યુઆરીના રોજ નવી દિલ્હીના ઐતિહાસિક કર્તવ્યપથ (જે અગાઉ રાજપથ તરીકે ઓળખાતો હતો) પર યોજાતી પરેડ સમગ્ર વિશ્વમાં ભારતની સૈન્ય તાકાત અને સાંસ્કૃતિક વિવિધતાનું પ્રદર્શન કરે છે. આ પરેડનું મુખ્ય આકર્ષણ વિવિધ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા રજૂ કરવામાં આવતી ઝાંખીઓ (ટેબ્લો) હોય છે. વર્ષ ૨૦૨૬ના પ્રજાસત્તાક પર્વની ઉજવણીમાં ગુજરાત રાજ્ય ફરી એકવાર પોતાની કલા, સંસ્કૃતિ અને રાષ્ટ્રભક્તિનો અનોખો રંગ વિખેરવા માટે સજ્જ છે. આ વખતે Republic Day 2026 માં ગુજરાતની ઝાંખીની થીમ અત્યંત ખાસ અને રોમાંચક છે – ‘સ્વતંત્રતા કા મંત્ર: વંદે માતરમ’.

આઝાદીના અમૃત કાળમાં જ્યારે ભારત ‘વિકસિત ભારત’ ના સંકલ્પ સાથે આગળ વધી રહ્યું છે, ત્યારે ગુજરાત દ્વારા પસંદ કરવામાં આવેલી આ થીમ રાષ્ટ્રીય ચેતનાને જગાડનારી છે. આ બ્લોગમાં આપણે ગુજરાતની આ પ્રસ્તાવિત ઝાંખી, તેના ઐતિહાસિક મહત્વ, કલાત્મક પાસાઓ અને આ થીમ પાછળના ઊંડાણપૂર્વકના વિચારો વિશે વિસ્તૃત ચર્ચા કરીશું.

ગણતંત્ર દિવસ અને ઝાંખીઓનું મહત્વ

ગણતંત્ર દિવસની પરેડ એ માત્ર સૈન્ય શક્તિનું પ્રદર્શન નથી, પરંતુ તે ‘વિવિધતામાં એકતા’ ના ભારતીય મૂલ્યનું જીવંત ઉદાહરણ છે. દેશના ખૂણેખૂણેથી આવતી ઝાંખીઓ તે રાજ્યની પ્રગતિ, સાંસ્કૃતિક વારસો અને ઐતિહાસિક યોગદાનને રજૂ કરે છે. લાખો લોકો કર્તવ્યપથ પર અને કરોડો લોકો ટેલિવિઝન તથા ડિજિટલ માધ્યમો દ્વારા આ દ્રશ્યો નિહાળે છે. આવા પ્રતિષ્ઠિત મંચ પર પોતાના રાજ્યનું પ્રતિનિધિત્વ કરવું એ ગૌરવની બાબત હોય છે. ગુજરાત હંમેશા આ બાબતમાં મોખરે રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ગુજરાતની ઝાંખીઓએ અનેક પુરસ્કારો જીત્યા છે અને લોકોના દિલ પણ જીત્યા છે. Republic Day 2026 માં પણ ગુજરાત કઈંક અનોખું લઈને આવી રહ્યું છે.

થીમની પસંદગી: ‘સ્વતંત્રતા કા મંત્ર: વંદે માતરમ’

આ વર્ષની થીમ ‘સ્વતંત્રતા કા મંત્ર: વંદે માતરમ’ રાખવા પાછળ એક ઊંડો વિચાર રહેલો છે. ‘વંદે માતરમ’ એ માત્ર બે શબ્દો નથી, પરંતુ ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામનો અગ્નિ મંત્ર છે. બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાય દ્વારા રચિત આ ગીત જ્યારે આનંદમઠ નવલકથામાં આવ્યું, ત્યારે તેણે સુષુપ્ત ભારતીય જનમાનસને ઢંઢોળવાનું કામ કર્યું હતું. પરંતુ ગુજરાત માટે આ મંત્રનું વિશેષ મહત્વ છે. ગુજરાતની ધરતી પરથી ઉઠેલા અનેક સત્યાગ્રહો અને આંદોલનોમાં ‘વંદે માતરમ’ ના નારાએ લોકોમાં જોશ ભર્યો હતો.

આ ઝાંખી દ્વારા દર્શાવવામાં આવશે કે કેવી રીતે આ એક ગીતે જાતિ, ધર્મ અને ભાષાના ભેદભાવો ભુલાવીને સમગ્ર ભારતને અંગ્રેજ હુકૂમત સામે એકજૂટ કર્યું હતું. ગુજરાતના સ્વતંત્રતા સેનાનીઓ, જેમણે હસતા મુખે લાકડીઓ અને ગોળીઓ ખાધી હતી, તેમના હોઠ પર છેલ્લો શબ્દ પણ ‘વંદે માતરમ’ જ હતો. આ થીમ દ્વારા આઝાદીના લડવૈયાઓને શ્રદ્ધાંજલિ આપવામાં આવશે અને નવી પેઢીને રાષ્ટ્રભક્તિના આ મંત્રથી પુનઃ પરિચિત કરાવવામાં આવશે.

ઝાંખીની પરિકલ્પના અને ડિઝાઈન

Republic Day 2026 માટે તૈયાર થઈ રહેલી ગુજરાતની ઝાંખીમાં કલા અને ઈતિહાસનો અદભૂત સંગમ જોવા મળશે. ઝાંખીને મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગમાં વહેંચવામાં આવે તેવી શક્યતા છે – અગ્ર ભાગ (ટ્રેક્ટરનો ભાગ), મધ્ય ભાગ અને પૃષ્ઠ ભાગ. દરેક ભાગ એક વિશેષ વાર્તા કહેશે.

અગ્ર ભાગ: ભારત માતા અને રાષ્ટ્રધ્વજ ઝાંખીના સૌથી આગળના ભાગમાં ભારત માતાનું એક ભવ્ય અને દિવ્ય સ્વરૂપ પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે. કદાચ તેમાં ભીખાઈજી કામાનું પણ નિરૂપણ હોઈ શકે, જેઓ મૂળ ગુજરાતી હતા અને વિદેશની ધરતી પર સૌપ્રથમ ભારતનો રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવનાર વીરાંગના હતા. આ ભાગ ‘વંદે માતરમ’ ની મૂળ ભાવના – માતૃભૂમિની વંદના – ને પ્રગટ કરશે. પરંપરાગત ગુજરાતી કોતરણી કામ અને શિલ્પકળાનો ઉપયોગ કરીને આ ભાગને જીવંત બનાવવામાં આવશે.

મધ્ય ભાગ: ગુજરાતના સત્યાગ્રહો અને વંદે માતરમનો ઘોષ ઝાંખીનો મધ્ય ભાગ સૌથી મહત્વપૂર્ણ રહેશે. અહીં ગુજરાતમાં થયેલા સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામની ઝલક જોવા મળશે. દાંડી કૂચ હોય, બારડોલી સત્યાગ્રહ હોય કે પછી ધોલેરાનો સત્યાગ્રહ – દરેક આંદોલનમાં ‘વંદે માતરમ’ કેવી રીતે ઊર્જાનો સ્ત્રોત બન્યું હતું, તેનું કલાત્મક નિરૂપણ કરવામાં આવશે. મહાત્મા ગાંધી અને સરદાર પટેલ જેવા નેતાઓ સાથે સામાન્ય જનતા, ખેડૂતો અને મહિલાઓ હાથમાં તિરંગો લઈને ‘વંદે માતરમ’ ના નારા લગાવતા હોય તેવા આબેહૂબ શિલ્પો તૈયાર કરવામાં આવશે.

આ ભાગમાં ટેકનોલોજીનો પણ ઉપયોગ થઈ શકે છે. એલઈડી સ્ક્રીન અથવા હોલોગ્રાફિક પ્રોજેક્શન દ્વારા જૂના સમયના દ્રશ્યો અને અખબારોના કટિંગ્સ દર્શાવવામાં આવી શકે છે, જેમાં ‘વંદે માતરમ’ પર અંગ્રેજો દ્વારા મૂકવામાં આવેલા પ્રતિબંધ અને તેમ છતાં લોકો દ્વારા તેના ગાનની ઘટનાઓ દર્શાવાશે.

પૃષ્ઠ ભાગ: આધુનિક ભારત અને એકતા ઝાંખીના પાછળના ભાગમાં આઝાદી પછીના ભારત અને વર્તમાન ‘વિકસિત ભારત’ ની ઝલક હોઈ શકે છે. સ્વતંત્રતા સંગ્રામના પાયા પર ઉભેલું આધુનિક ગુજરાત અને ભારત કેવી રીતે પ્રગતિ કરી રહ્યું છે, તે દર્શાવવામાં આવશે. સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી (સરદાર પટેલની પ્રતિમા) ની પ્રતિકૃતિ પણ અહીં હોઈ શકે છે, જે દેશની એકતા અને અખંડિતતાનું પ્રતીક છે. આખરે તો ‘વંદે માતરમ’ પણ દેશને જોડવાનો જ મંત્ર છે.

કલા અને કારીગરી: ગુજરાતની ઓળખ

ગુજરાતની ઝાંખી હંમેશા તેની બારીક કારીગરી અને વાઈબ્રન્ટ કલર્સ માટે જાણીતી છે. ‘સ્વતંત્રતા કા મંત્ર: વંદે માતરમ’ થીમ પરની ઝાંખીમાં પણ કચ્છનું ભરતકામ, સંખેડાનું ફર્નિચર વર્ક, વારલી પેઈન્ટિંગ અને બ્લોક પ્રિન્ટિંગ જેવી પરંપરાગત કળાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવશે. ઝાંખીના શિલ્પો બનાવવા માટે બંગાળ અને ગુજરાતના શ્રેષ્ઠ મૂર્તિકારો દિવસ-રાત મહેનત કરી રહ્યા છે. શિલ્પોમાં ચહેરાના હાવભાવ એટલા જીવંત રાખવામાં આવશે કે દર્શકોને એવું લાગે જાણે તેઓ સાચે જ ૧૯૪૭ પહેલાના ભારતમાં પહોંચી ગયા છે.

ઝાંખીમાં વપરાતા રંગોમાં કેસરી, સફેદ અને લીલા રંગનો સુમેળ સાધવામાં આવશે, જે તિરંગાનું પ્રતિનિધિત્વ કરશે. સાથે સાથે ગુજરાતની સંસ્કૃતિને દર્શાવતા લાલ અને પીળા રંગોનો પણ કલાત્મક ઉપયોગ થશે. ઝાંખીની સજાવટમાં પર્યાવરણને અનુકૂળ (ઈકો-ફ્રેન્ડલી) સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, જે વર્તમાન સમયની માંગ છે.

સંગીત અને નૃત્ય: ચેતનાનું સંચાર

કોઈ પણ ઝાંખી સંગીત અને નૃત્ય વગર અધૂરી છે. Republic Day 2026 ની પરેડમાં જ્યારે ગુજરાતની ઝાંખી કર્તવ્યપથ પરથી પસાર થશે, ત્યારે તેની સાથે ‘વંદે માતરમ’ ગીતની એક વિશેષ રચના વાગશે. આ ગીતમાં પરંપરાગત ગુજરાતી વાદ્યો જેમ કે ભૂંગળ, મંજીરા, અને ઢોલનો ઉપયોગ કરીને એક નવું ફ્યુઝન તૈયાર કરવામાં આવશે. આ સંગીત સાંભળતા જ ઉપસ્થિત જનમેદનીમાં રોમાંચ ઉભો થશે.

ઝાંખીની સાથે ચાલતા કલાકારો પણ વિશેષ આકર્ષણ રહેશે. ગુજરાતના પરંપરાગત નૃત્યકારો દ્વારા એક વિશેષ કોરિયોગ્રાફી રજૂ કરવામાં આવશે. તેમાં ગરબા કે રાસની સાથે દેશભક્તિનો સમન્વય જોવા મળશે. કલાકારોના વસ્ત્રોમાં ખાદીનો ઉપયોગ થઈ શકે છે, જે સ્વદેશી આંદોલનનું પ્રતીક છે. તેમના નૃત્યમાં જોશ, જુસ્સો અને આઝાદીનો ઉમંગ દેખાશે. આ કલાકારોની પસંદગી માટે રાજ્યભરમાંથી ઓડિશન લેવામાં આવે છે અને શ્રેષ્ઠ કલાકારોને દિલ્હી લઈ જવામાં આવે છે.

વંદે માતરમ અને ગુજરાતનો ઐતિહાસિક સંબંધ

ગુજરાત અને ‘વંદે માતરમ’ વચ્ચેનો સંબંધ અતૂટ છે. ૧૯૦૫ના બંગ ભંગ આંદોલન પછી જ્યારે આ ગીત રાષ્ટ્રીય ગીત બન્યું, ત્યારે ગુજરાતમાં પણ તેનો જબરદસ્ત પ્રભાવ પડ્યો હતો. ૧૯૦૭માં સુરતમાં યોજાયેલા કોંગ્રેસના અધિવેશનમાં ‘વંદે માતરમ’ ના નારાઓ ગુંજી ઉઠ્યા હતા. ક્રાંતિકારી શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા, મેડમ ભીખાઈજી કામા અને સરદારસિંહ રાણા જેવા ગુજરાતી સપૂતોએ વિદેશોમાં પણ આ મંત્રને ગુંજતો કર્યો હતો.

ગાંધીજીના નેતૃત્વમાં થયેલા અસહકાર આંદોલન અને સવિનય કાનૂન ભંગની ચળવળમાં ગુજરાતના ગામડે ગામડે પ્રભાતફેરીઓ નીકળતી, જેમાં ‘વંદે માતરમ’ ગવાતું. શાળાના બાળકોથી લઈને વૃદ્ધો સુધી સૌના મુખે આ એક જ મંત્ર હતો. અંગ્રેજ પોલીસ જ્યારે લાઠીચાર્જ કરતી ત્યારે સત્યાગ્રહીઓ માર ખાતા ખાતા પણ ‘વંદે માતરમ’ બોલવાનું ચૂકતા નહોતા. આ ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિને કારણે જ Republic Day 2026 માં આ થીમ ગુજરાત માટે યથાર્થ છે.

પસંદગી પ્રક્રિયા: એક કઠિન પરીક્ષા

ગણતંત્ર દિવસની પરેડમાં ઝાંખી માટે પસંદગી પામવું એ કોઈ સરળ કામ નથી. રક્ષા મંત્રાલય દ્વારા નિમાયેલી એક ઉચ્ચ સ્તરીય નિષ્ણાત સમિતિ આ પસંદગી કરે છે. પ્રક્રિયા ઘણા મહિનાઓ પહેલા શરૂ થઈ જાય છે. દરેક રાજ્યે પોતાની થીમ, સ્કેચ અને ૩-ડી મોડલ રજૂ કરવાના હોય છે. અનેક રાઉન્ડની બેઠકો અને સુધારાઓ પછી અંતિમ પસંદગી થાય છે.

ગુજરાત સરકારના માહિતી અને પ્રસારણ વિભાગ દ્વારા આ પ્રક્રિયામાં ખૂબ જ મહેનત કરવામાં આવે છે. થીમની પસંદગીથી લઈને ડિઝાઈનની બારીકાઈ સુધી દરેક બાબતનું ધ્યાન રાખવામાં આવે છે. ‘સ્વતંત્રતા કા મંત્ર: વંદે માતરમ’ થીમની પસંદગી એ જ દર્શાવે છે કે કમિટીને આ વિષયમાં મૌલિકતા અને રાષ્ટ્રીય મહત્વ દેખાયું છે. સ્પર્ધા ઘણી કઠિન હોય છે, કારણ કે દરેક રાજ્ય પોતાની શ્રેષ્ઠ રજૂઆત કરવા માંગતું હોય છે. પરંતુ ગુજરાતની ડિઝાઈન અને વિષયવસ્તુ હંમેશા પ્રભાવશાળી રહ્યા છે.

ગુજરાતની ઝાંખીઓનો ગૌરવવંતો ઇતિહાસ

Republic Day 2026 ની વાત કરતી વખતે આપણે ગુજરાતના ભૂતકાળના દેખાવને ભૂલી શકીએ નહીં. ગુજરાતે પરેડમાં હંમેશા ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન કર્યું છે અને અનેકવાર પ્રથમ ક્રમાંક મેળવ્યો છે.

• ધોરડોનું પ્રવાસન: તાજેતરમાં જ ‘ધોરડો: ગુજરાતનું સરહદી પ્રવાસન’ થીમ પર આધારિત ઝાંખીએ દેશભરમાં વાહવાહી મેળવી હતી. કચ્છના સફેદ રણ અને ત્યાંની સંસ્કૃતિને જે રીતે રજૂ કરવામાં આવી હતી તે અદભૂત હતું.
• મોઢેરા સૂર્ય મંદિર અને ક્લીન એનર્જી: તે પહેલાં મોઢેરાને દેશના પ્રથમ સોલાર વિલેજ તરીકે દર્શાવતી ઝાંખીએ પણ લોકપ્રિયતા મેળવી હતી. તેમાં પરંપરા અને આધુનિક ટેકનોલોજીનો સંગમ હતો.
• રાણીની વાવ: પાટણની રાણીની વાવને જ્યારે ઝાંખી સ્વરૂપે રજૂ કરવામાં આવી હતી, ત્યારે તેની શિલ્પકળા જોઈને લોકો મંત્રમુગ્ધ થઈ ગયા હતા.
• દાંડી કૂચ: ગાંધીજીની ૧૫૦મી જન્મજયંતિ નિમિત્તે દાંડી કૂચની થીમ પર બનેલી ઝાંખીએ પણ મોખરાનું સ્થાન મેળવ્યું હતું.

આ ઈતિહાસ સાબિત કરે છે કે ગુજરાત પાસે ઝાંખી બનાવવાની અને તેને પ્રસ્તુત કરવાની એક આગવી કોઠાસૂઝ છે. આ વર્ષની થીમ ‘વંદે માતરમ’ પણ આ જ પરંપરાને આગળ વધારશે અને કદાચ ફરી એકવાર ગુજરાતને વિજેતા બનાવશે.

યુવા પેઢી માટે પ્રેરણા

આજની યુવા પેઢી, જે સ્માર્ટફોન અને ઈન્ટરનેટની દુનિયામાં વ્યસ્ત છે, તેમના માટે આ પ્રકારની ઝાંખીઓ ઈતિહાસ જાણવાનું એક સશક્ત માધ્યમ છે. જ્યારે તેઓ ટીવી પર Republic Day 2026 ની પરેડ જોશે અને ગુજરાતની ઝાંખીમાં ક્રાંતિકારીઓને ‘વંદે માતરમ’ ના નારા લગાવતા જોશે, ત્યારે તેમનામાં પણ દેશદાઝ જાગશે. તેમને જાણવા મળશે કે જે આઝાદીમાં તેઓ શ્વાસ લઈ રહ્યા છે, તેની કિંમત આપણા પૂર્વજોએ પોતાના બલિદાનથી ચૂકવી છે.

આ થીમ યુવાનોને એ પણ શીખવે છે કે રાષ્ટ્રનિર્માણ માટે એક મંત્ર, એક વિચાર કેટલો શક્તિશાળી હોઈ શકે છે. જેમ સ્વતંત્રતા સમયે ‘વંદે માતરમ’ મંત્ર હતો, તેમ આજના સમયે ‘વિકસિત ભારત’ અને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ એ નવા મંત્રો છે. આ ઝાંખી ભૂતકાળને વર્તમાન સાથે અને વર્તમાનને ભવિષ્ય સાથે જોડતી કડી બની રહેશે.

ઝાંખી નિર્માણ પાછળના અજાણ્યા કલાકારો

જ્યારે આપણે ૨૬મી જાન્યુઆરીએ ભવ્ય ઝાંખી જોઈએ છીએ, ત્યારે આપણે ઘણીવાર તે પડદા પાછળના કલાકારોને ભૂલી જઈએ છીએ જેમણે મહિનાઓ સુધી પરસેવો પાડ્યો હોય છે. દિલ્હીના કેન્ટોન્મેન્ટ વિસ્તારમાં આવેલી વર્કશોપમાં આ કલાકારો ઠંડી રાતોમાં પણ કામ કરે છે. ડિઝાઈનર્સ, સુથાર, લુહાર, ચિત્રકારો, દરજીઓ અને સંગીતકારો – સેંકડો લોકોની ટીમવર્કનું પરિણામ એટલે આ ઝાંખી.

ગુજરાત સરકાર આ કલાકારોને પ્રોત્સાહન આપે છે. Republic Day 2026 માટે પણ વિશેષ કલાકારોની ટીમ તૈયાર કરવામાં આવી છે. આમાંના ઘણા કારીગરો એવા છે જે પેઢીઓથી મૂર્તિકળા અને હસ્તકળા સાથે સંકળાયેલા છે. તેમની આંગળીઓના ટેરવે ઈતિહાસ જીવંત થાય છે. આ બ્લોગના માધ્યમથી આપણે તે તમામ અનામી કલાકારોને પણ સલામ કરીએ છીએ જેઓ ગુજરાતની શાન વધારવા માટે અથાક પ્રયત્ન કરે છે.

વૈશ્વિક મંચ પર ગુજરાતની છબી

ગણતંત્ર દિવસની પરેડમાં દર વર્ષે કોઈ વિદેશી રાષ્ટ્રના વડા મુખ્ય અતિથિ તરીકે ઉપસ્થિત હોય છે. આ ઉપરાંત, વિદેશી રાજદૂતો અને મીડિયા પણ ત્યાં હાજર હોય છે. આવા વૈશ્વિક મંચ પર જ્યારે ગુજરાતની ‘વંદે માતરમ’ થીમ આધારિત ઝાંખી રજૂ થશે, ત્યારે તે વિશ્વને ભારતની અદમ્ય ઈચ્છાશક્તિ અને સાંસ્કૃતિક સમૃદ્ધિનો પરિચય કરાવશે.

ગુજરાત હવે માત્ર એક વ્યાપારી રાજ્ય તરીકે નહીં, પરંતુ એક સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક ધરોહર ધરાવતા રાજ્ય તરીકે પણ ઉભરી રહ્યું છે. આ ઝાંખી ગુજરાતની ‘સોફ્ટ પાવર’ ને પ્રદર્શિત કરશે. દુનિયા જોશે કે ગાંધી અને સરદારની આ ભૂમિ કઈ રીતે શાંતિ અને ક્રાંતિ બંનેનો સંદેશ આપી શકે છે.

લોકભાગીદારી અને જનઉત્સાહ

Republic Day 2026 આવતા સુધીમાં ગુજરાતમાં પણ આ થીમને લઈને અનેક કાર્યક્રમો યોજાશે. શાળાઓ અને કોલેજોમાં ‘વંદે માતરમ’ ગાન સ્પર્ધાઓ, નિબંધ લેખન અને ચિત્ર સ્પર્ધાઓ યોજીને આ માહોલ બનાવવામાં આવશે. સોશિયલ મીડિયા પર પણ #VandeMataram અને #GujaratTableau2026 જેવા હેશટેગ્સ ટ્રેન્ડ કરશે. લોકોમાં એક ઉત્સુકતા છે કે આ વખતે આપણું ગુજરાત દિલ્હીમાં શું નવું બતાવશે.

જ્યારે ઝાંખી પસાર થાય છે, ત્યારે ત્યાં બેઠેલા પ્રેક્ષકોનું અભિવાદન અને તાળીઓનો ગડગડાટ કલાકારોનો ઉત્સાહ વધારે છે. ગુજરાતના લોકો ભલે દિલ્હીમાં ન હોય, પણ ટીવી સ્ક્રીન સામે બેસીને જ્યારે પોતાની ઝાંખી જુએ છે, ત્યારે તેમની છાતી ગજગજ ફૂલે છે.

ટેકનોલોજી અને પરંપરાનો સમન્વય

આધુનિક સમયમાં ઝાંખીઓમાં ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ વધ્યો છે. એનિમેટ્રોનિક્સ (હલનચલન કરતી મૂર્તિઓ) દ્વારા દ્રશ્યોને વધુ વાસ્તવિક બનાવવામાં આવે છે. ‘વંદે માતરમ’ ઝાંખીમાં પણ કદાચ આપણે ક્રાંતિકારીઓને હાથ હલાવતા કે કૂચ કરતા જોઈ શકીશું. લાઈટિંગ ઈફેક્ટ્સનો ઉપયોગ કરીને પ્રભાત અને સંધ્યાના દ્રશ્યો ઉભા કરવામાં આવશે. સાઉન્ડ સિસ્ટમ એટલી પાવરફુલ હશે કે ‘વંદે માતરમ’ નો નાદ છેલ્લા પ્રેક્ષક સુધી સ્પષ્ટ સંભળાશે.

પરંતુ ટેકનોલોજીના ઉપયોગ વચ્ચે ક્યાંય પણ મૂળ પરંપરા અને હસ્તકળા દબાઈ ન જાય તેનું ખાસ ધ્યાન ગુજરાતની ટીમ રાખે છે. હાથથી બનાવેલી વસ્તુઓનું મૂલ્ય મશીનથી બનેલી વસ્તુઓ કરતા અનેકગણું વધારે હોય છે અને તે જ આ ઝાંખીની યુએસપી (USP) રહેશે.

એક ભવ્ય દર્શનની પ્રતીક્ષા

Republic Day 2026 હવે બહુ દૂર નથી. કર્તવ્યપથ તૈયાર છે, કલાકારો તૈયાર છે અને સમગ્ર દેશ તૈયાર છે એક ભવ્ય ઉજવણી માટે. ગુજરાતની ‘સ્વતંત્રતા કા મંત્ર: વંદે માતરમ’ થીમ પરની ઝાંખી માત્ર એક પ્રદર્શન નહીં, પરંતુ એક અનુભૂતિ હશે. તે આપણને આપણા ગૌરવવંતા ઈતિહાસની યાત્રા કરાવશે અને ભવિષ્ય માટે પ્રેરણા આપશે.

જ્યારે ૨૬મી જાન્યુઆરીની સવારે ધુમ્મસભર્યા વાતાવરણમાં સૂર્યના કિરણો વચ્ચે ગુજરાતની ઝાંખી બહાર આવશે અને પાર્શ્વભૂમિમાં ‘વંદે માતરમ… સુજલામ સુફલામ…’ ના સૂર રેલાશે, ત્યારે તે દ્રશ્ય ખરેખર અવિસ્મરણીય હશે. આ ઝાંખી દ્વારા ગુજરાત ફરી એકવાર સાબિત કરશે કે તે દેશની આન, બાન અને શાન છે. ચાલો આપણે સૌ આ ઐતિહાસિક ક્ષણના સાક્ષી બનવા માટે તૈયાર થઈએ અને ગર્વથી કહીએ – વંદે માતરમ! જય જય ગરવી ગુજરાત!

આ બ્લોગના માધ્યમથી આપણે એ સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો કે એક ઝાંખી પાછળ કેટલો વિચાર, મહેનત અને ભાવના રહેલી હોય છે. Republic Day 2026 ની પરેડમાં ગુજરાતનું પ્રતિનિધિત્વ માત્ર એક રાજ્યનું નહીં, પરંતુ ભારતીય આત્માના અવાજનું પ્રતિનિધિત્વ હશે.

ઝાંખી બનાવવાની પ્રક્રિયા (પડદા પાછળ)

આપણામાંથી ઘણાને એ જાણવામાં રસ હશે કે આખરે આટલી વિશાળ અને સુંદર ઝાંખી બને છે કેવી રીતે? ચાલો થોડી ટેકનિકલ અને કલાત્મક પ્રક્રિયા પર નજર કરીએ.

૧. વિચારબીજ (Brainstorming): પ્રક્રિયાની શરૂઆત થીમ નક્કી કરવાથી થાય છે. રાજ્ય સરકાર એક કમિટી બનાવે છે જે વિવિધ વિષયો પર ચર્ચા કરે છે. ‘વંદે માતરમ’ થીમ પસંદ થયા પછી તેના પર સંશોધન કરવામાં આવે છે. ઇતિહાસકારો અને કલા નિષ્ણાતોની મદદ લેવામાં આવે છે.

૨. સ્કેચ અને ૩ડી મોડલ: એકવાર વિચાર નક્કી થઈ જાય, પછી પ્રોફેશનલ આર્કિટેક્ટ્સ અને ડિઝાઈનર્સ કાગળ પર તેના સ્કેચ બનાવે છે. ત્યારબાદ કમ્પ્યુટર પર તેનું ૩ડી મોડલ તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ મોડલ રક્ષા મંત્રાલયની કમિટી સામે રજૂ કરવામાં આવે છે.

૩. ફેબ્રિકેશન: દિલ્હીના કેન્ટોન્મેન્ટ વિસ્તારમાં આવેલી રાષ્ટ્રીય રંગશાળા કેમ્પમાં વાસ્તવિક કામ શરૂ થાય છે. એક મોટા ટ્રેક્ટર ટ્રેલર પર લોખંડનું માળખું (ફેબ્રિકેશન) વેલ્ડિંગ કરવામાં આવે છે. આ ઝાંખીનું હાડપિંજર છે.

૪. મૂર્તિકળા અને કલાકામ: માળખા પર પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ, ફાઈબર ગ્લાસ અને થર્મોકોલનો ઉપયોગ કરીને આકારો આપવામાં આવે છે. આ તબક્કો સૌથી મહત્વનો છે કારણ કે અહીં ઝાંખી તેનો આકાર લે છે. બારીક કોતરણી, ચહેરાના હાવભાવ અને વસ્ત્રોની ડિઝાઈન અહીં નક્કી થાય છે.

૫. રંગરોગાન અને ફિનિશિંગ: મૂર્તિઓ અને માળખું તૈયાર થયા પછી પેઈન્ટર્સ કામે લાગે છે. વોટરપ્રૂફ અને વેધરપ્રૂફ પેઈન્ટનો ઉપયોગ થાય છે જેથી શિયાળાના ઝાકળ કે વરસાદમાં ઝાંખી ખરાબ ન થાય.

૬. લાઈટિંગ અને સાઉન્ડ: અંતિમ તબક્કામાં ઈલેક્ટ્રિશિયન અને સાઉન્ડ એન્જિનિયર્સ ઝાંખીમાં લાઈટ્સ અને સ્પીકર્સ ગોઠવે છે. રાત્રે પણ ઝાંખી એટલી જ સુંદર દેખાય તે માટે સ્પેશિયલ ઈફેક્ટ્સ આપવામાં આવે છે.

૭. રિહર્સલ: ઝાંખી તૈયાર થયા પછી કર્તવ્યપથ પર તેનું રિહર્સલ થાય છે. ડ્રાઈવરને ચોક્કસ ગતિએ વાહન ચલાવવાની તાલીમ આપવામાં આવે છે, જેથી કલાકારો તેની સાથે તાલ મિલાવી શકે.

આમ, મહિનાઓની મહેનત પછી જે તૈયાર થાય છે તે આપણે ૨૬મી જાન્યુઆરીએ ગણતરીની મિનિટો માટે ટીવી પર જોઈએ છીએ. Republic Day 2026 માં ગુજરાતની ઝાંખી પાછળ પણ સેંકડો લોકોનો આવો જ પરિશ્રમ હશે.

‘વંદે માતરમ’ ગીતનો ઈતિહાસ અને વિવાદોથી પરે તેની સ્વીકૃતિ

ગુજરાતની થીમ ‘વંદે માતરમ’ છે ત્યારે આ ગીતના ઇતિહાસ પર એક નજર નાખવી જરૂરી છે. ૧૮૭૦ના દાયકામાં બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયે આ ગીત લખ્યું હતું. ૧૮૮૨માં તેમની નવલકથા ‘આનંદમઠ’ માં તેનો સમાવેશ થયો. રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે સૌપ્રથમ ૧૮૯૬ના કોંગ્રેસ અધિવેશનમાં આ ગીત ગાયું હતું.

આઝાદીની લડાઈમાં આ ગીત એક શક્તિ બની ગયું હતું. અંગ્રેજો આ ગીતથી એટલા ડરતા હતા કે તેમણે જાહેરમાં આ ગીત ગાવા પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો હતો. અનેક ક્રાંતિકારીઓ ફાંસીના માંચડે ચડતી વખતે આ ગીત ગાતા હતા. આઝાદી પછી તેને ભારતના ‘રાષ્ટ્રીય ગીત’ (National Song) નો દરજ્જો મળ્યો, જે રાષ્ટ્રगान (National Anthem – જન ગણ મન) જેટલું જ સન્માન ધરાવે છે.

કેટલીક વાર આ ગીતને લઈને રાજકીય વિવાદો થયા છે, પરંતુ એક સામાન્ય ભારતીય માટે આ ગીત માતૃભૂમિ પ્રત્યેની અનન્ય ભક્તિનું પ્રતીક છે. ગુજરાતની ઝાંખી આ ગીતની આ સર્વસ્વીકૃત અને એકીકૃત ભાવનાને જ ઉજાગર કરશે. તેમાં કોઈ ધાર્મિક સંકીર્ણતા નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રવાદની વિશાળતા જોવા મળશે.

ગુજરાતના પ્રવાસન ઉદ્યોગ પર અસર

ગણતંત્ર દિવસની પરેડ એ રાજ્યના પ્રવાસન ઉદ્યોગ માટે પણ એક મોટી જાહેરાત સાબિત થાય છે. જ્યારે લાખો લોકો ગુજરાતની સંસ્કૃતિ અને ઈતિહાસને જુએ છે, ત્યારે તેમના મનમાં ગુજરાત આવવાની ઈચ્છા જાગે છે. Republic Day 2026 ની ઝાંખી જોઈને લોકો દાંડી કુટીર, સાબરમતી આશ્રમ, સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી અને કીર્તિ મંદિર (પોરબંદર) જેવા સ્થળોની મુલાકાત લેવા પ્રેરાશે.

‘વંદે માતરમ’ થીમ સાથે જોડાયેલા ઐતિહાસિક સ્થળોને પ્રવાસન સર્કિટ તરીકે વિકસાવવાની તક પણ આનાથી ઉભી થશે. આમ, આ ઝાંખી માત્ર સાંસ્કૃતિક ગૌરવ જ નહીં, પરંતુ આર્થિક લાભ પણ રાજ્યને કરાવી શકે છે.

સમાપન: ગૌરવ, અસ્મિતા અને રાષ્ટ્રવાદ

અંતમાં, Republic Day 2026 એ ગુજરાત માટે પોતાની અસ્મિતા અને રાષ્ટ્રવાદને પ્રદર્શિત કરવાનો અવસર છે. ‘સ્વતંત્રતા કા મંત્ર: વંદે માતરમ’ થીમ એ સમયની માંગ છે. આજે જ્યારે દેશમાં ભાગલાવાદી તાકાતો માથું ઊંચકી રહી હોય, ત્યારે એકતાના આ મંત્રની સૌથી વધુ જરૂર છે.

ગુજરાતની પ્રજા, કલાકારો અને સરકારને આ ભવ્ય આયોજન માટે અત્યારથી જ શુભકામનાઓ. આપણે સૌ આતુરતાથી ૨૬મી જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ ની રાહ જોઈશું જ્યારે રાજપથ (કર્તવ્યપથ) પર ગુજરાતનો જયઘોષ ગુંજી ઉઠશે. આ ઝાંખી નિહાળીને દરેક ભારતીયનું મન ગાઈ ઉઠશે – સુજલામ સુફલામ મલયજ શીતલામ… વંદે માતરમ!