પરીક્ષાના તણાવ વચ્ચે ગેમિંગનો પડકાર
ભારતમાં બોર્ડની પરીક્ષાઓ અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓનો સમયગાળો એટલે વિદ્યાર્થીઓ માટે સૌથી મોટા તણાવનો સમય. પરંતુ વર્ષ 2026 માં વિદ્યાર્થીઓ સામે માત્ર અભ્યાસક્રમ પૂરો કરવાનો પડકાર નથી, પરંતુ એક નવો અને અદ્રશ્ય શત્રુ પણ તેમની સામે ઉભો છે, અને તે છે – ગેમિંગની લત. સ્માર્ટફોન અને સસ્તું ઈન્ટરનેટ વિદ્યાર્થીઓ માટે વરદાનને બદલે અભિશાપ બની રહ્યું છે.
આ ગંભીર સમસ્યા વચ્ચે, દેશના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ફરી એકવાર વિદ્યાર્થીઓ, વાલીઓ અને શિક્ષકો સાથે સંવાદ સાધ્યો છે. નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે આયોજિત પરીક્ષા પે ચર્ચા 2026 (Pariksha Pe Charcha 2026) ની 9મી આવૃત્તિમાં દેશભરના કરોડો વિદ્યાર્થીઓ જોડાયા હતા. આ કાર્યક્રમ માત્ર એક ભાષણ ન હતો, પરંતુ એક મિત્ર બનીને પીએમ મોદીએ વિદ્યાર્થીઓના મનની મૂંઝવણો ઉકેલી હતી.
આ વર્ષે સૌથી વધુ ચર્ચાયેલો અને સૌથી મહત્વનો પ્રશ્ન હતો મોબાઈલ ગેમ્સ વિશે. એક વિદ્યાર્થીએ પોતાની વ્યથા ઠાલવતા પૂછ્યું કે, “સાહેબ, ભણવા બેસું છું ત્યારે મોબાઈલ ગેમ્સ રમવાનું મન થાય છે, હું મારું ફોકસ કેવી રીતે વધારું?” આ સવાલ માત્ર તે એક વિદ્યાર્થીનો નહોતો, પણ આજના ડિજિટલ યુગના દરેક ઘરનો હતો.
ભાગ 1: પરીક્ષા પે ચર્ચા 2026 – એક ઉત્સવ, ડર નહીં (The Atmosphere)
સૌથી પહેલા આપણે આજના કાર્યક્રમના માહોલની વાત કરીએ. પરીક્ષા પે ચર્ચા 2026 નું આયોજન ભવ્ય રીતે કરવામાં આવ્યું હતું. ભારત મંડપમ વિદ્યાર્થીઓના ઉત્સાહથી ગુંજી રહ્યું હતું. દેશના ખૂણે-ખૂણેથી આવેલા વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો અને વાલીઓ વડાપ્રધાનને સાંભળવા આતુર હતા.
પીએમ મોદી એ પોતાના આગવા અંદાજમાં પ્રવેશ કર્યો અને વાતાવરણને એકદમ હળવું બનાવી દીધું. તેમણે કહ્યું, “પરીક્ષા એ જીવનનો અંત નથી, પણ એક નાનકડો પડાવ છે. આપણે તેને ઉત્સવની જેમ ઉજવવી જોઈએ.”
આ વર્ષે શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા રેકોર્ડબ્રેક રજીસ્ટ્રેશન કરવામાં આવ્યું હતું. આશરે 3 કરોડથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ આ કાર્યક્રમ સાથે વર્ચ્યુઅલી જોડાયા હતા. આ દર્શાવે છે કે Pariksha Pe Charcha 2026 હવે એક જનઆંદોલન બની ગયું છે. પણ જ્યારે પ્રશ્નોત્તરીનો દોર શરૂ થયો, ત્યારે હોલમાં એક ગંભીર શાંતિ છવાઈ ગઈ, કારણ કે પ્રશ્ન એવો હતો જે દરેક માતા-પિતાની ઊંઘ હરામ કરી રહ્યો છે
ભાગ 2: વિદ્યાર્થીનો સવાલ – “સર, ગેમિંગ મને ભણવા નથી દેતું” (The Burning Question)
કાર્યક્રમ દરમિયાન, એક વિદ્યાર્થીએ માઈક હાથમાં લીધું. તેના અવાજમાં સંકોચ અને ડર બંને હતા. તેણે પૂછ્યું:
“માનનીય વડાપ્રધાનજી, હું ભણવામાં હોશિયાર છું અને સારા માર્ક્સ લાવવા માંગુ છું. પરંતુ જ્યારે પણ હું વાંચવા બેસું છું, ત્યારે મારું ધ્યાન મોબાઈલ તરફ જાય છે. મને ઓનલાઇન ગેમ્સ રમવાની એવી લત લાગી ગઈ છે કે હું કલાકો સુધી તેમાં રચ્યોપચ્યો રહું છું. પછી મને પસ્તાવો થાય છે કે મેં મારો સમય બગાડ્યો. આ ગેમિંગની લત માંથી હું કેવી રીતે બહાર આવું?”
આ પ્રશ્ન પૂછાતાની સાથે જ આખા ઓડિટોરિયમમાં તાળીઓનો ગડગડાટ થયો. જાણે કે દરેક વિદ્યાર્થી અને વાલી આ જ પ્રશ્ન પૂછવા માંગતા હતા. આજના સમયમાં ઓનલાઇન ગેમિંગ એક મનોરંજન મટીને એક માનસિક બીમારી તરફ જઈ રહ્યું છે. મોબાઈલ એડિક્શન ને કારણે વિદ્યાર્થીઓની એકાગ્રતા, ઊંઘ અને શારીરિક સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર અસરો પડી રહી છે.
ભાગ 3: પીએમ મોદીનો માસ્ટરક્લાસ – ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કે દુરુપયોગ? (PM Modi’s Answer)
પીએમ મોદી એ વિદ્યાર્થીના પ્રશ્નને ખૂબ જ ગંભીરતાથી લીધો, પણ જવાબ આપવાની શરૂઆત હળવી શૈલીમાં કરી. તેમણે પૂછ્યું, “શું તમે પણ પેલા શૂટિંગ ગેમ્સ વાળા છો?” આ સાંભળીને વિદ્યાર્થીઓ હસી પડ્યા. ત્યારબાદ મોદીજીએ એક દાર્શનિક અને વ્યવહારિક જવાબ આપ્યો.
1. ટેકનોલોજીના ગુલામ ન બનો (Don’t be a Slave to Technology)
મોદીજીએ કહ્યું કે સમસ્યા ગેમમાં નથી, સમસ્યા આપણા નિયંત્રણમાં છે. તેમણે કહ્યું:
“ટેકનોલોજીનો જન્મ આપણી સુવિધા માટે થયો છે, આપણને ગુલામ બનાવવા માટે નહીં. જો તમે મોબાઈલ કંટ્રોલ કરો છો તો તે એક સાધન (Tool) છે, પણ જો મોબાઈલ તમને કંટ્રોલ કરે છે તો તે વિનાશ છે.”
તેમણે વિદ્યાર્થીઓને સમજાવ્યું કે ગેમિંગની લત તમારા મગજને ‘ડોપામાઈન’ (Dopamine) નો ગુલામ બનાવે છે. તમને થોડી ક્ષણોનો આનંદ મળે છે, પણ તમારું ભવિષ્ય ધૂંધળું થાય છે.
2. ઓનલાઇન અને ઓફલાઇન વચ્ચેનું સંતુલન
પરીક્ષા પે ચર્ચા 2026 માં પીએમ મોદીએ એક બહુ મહત્વની વાત કરી. તેમણે કહ્યું કે આજના બાળકો ‘સ્ક્રીન’ની દુનિયામાં એટલા ખોવાઈ ગયા છે કે તેમને ‘ગ્રીન’ (પ્રકૃતિ) દુનિયા યાદ જ નથી.
“તમે મેદાનમાં જઈને પરસેવો પાડો, મિત્રો સાથે ગપ્પા મારો, પુસ્તકો વાંચો. જ્યારે તમારું શરીર અને મન વાસ્તવિક દુનિયામાં સક્રિય થશે, ત્યારે વર્ચ્યુઅલ દુનિયાનું આકર્ષણ આપોઆપ ઓછું થઈ જશે.”
3. નો ગેજેટ ઝોન (No Gadget Zone)
વાલીઓ અને વિદ્યાર્થીઓ બંનેને સંબોધતા પીએમ મોદી એ એક અદભૂત ઉપાય આપ્યો. તેમણે કહ્યું કે દરેક ઘરમાં એક ‘નો ગેજેટ ઝોન’ હોવો જોઈએ.
- “તમારા ઘરનો ડાઈનિંગ રૂમ અથવા બેડરૂમ એવો હોવો જોઈએ જ્યાં કોઈ પણ ટેકનોલોજી કે મોબાઈલ લઈ જવાની પરવાનગી ન હોય.”
- “જ્યારે તમે જમવા બેસો, ત્યારે પરિવાર સાથે વાતો કરો, મોબાઈલ સાથે નહીં.” આ નાનકડો ફેરફાર મોબાઈલ એડિક્શન તોડવામાં મોટો ભાગ ભજવી શકે છે.
ભાગ 4: ગેમિંગની લત પાછળનું મનોવિજ્ઞાન – વિદ્યાર્થીઓ કેમ ફસાય છે? (The Psychology of Addiction)
Pariksha Pe Charcha 2026 માં પીએમ મોદીએ જે ઈશારો કર્યો તેને આપણે મનોવિજ્ઞાનની દ્રષ્ટિએ સમજવો જરૂરી છે. આખરે વિદ્યાર્થીઓ આ જાળમાં કેમ ફસાય છે?
- પલાયનવાદ (Escapism): પરીક્ષાનું ટેન્શન અને વાલીઓની અપેક્ષાઓનું દબાણ એટલું વધારે હોય છે કે વિદ્યાર્થીઓ તેમાંથી ભાગવા માંગે છે. ગેમિંગની વર્ચ્યુઅલ દુનિયા તેમને એક એવી જગ્યા આપે છે જ્યાં તેઓ હીરો બની શકે છે, જીતી શકે છે અને કોઈ તેમને ટોકતું નથી. આ ગેમિંગની લત નું મૂળ કારણ છે.
- ઈન્સ્ટન્ટ ગ્રેટીફિકેશન (Instant Gratification): અભ્યાસમાં પરિણામ આવતા મહિનાઓ લાગે છે, જ્યારે ગેમમાં લેવલ પાર કરતા જ તુરંત ઈનામ મળે છે. આપણું મગજ આ ત્વરિત આનંદ તરફ આકર્ષાય છે.
- પીઅર પ્રેશર (Peer Pressure): “મારા બધા મિત્રો આ ગેમ રમે છે, જો હું નહીં રમું તો હું ગ્રુપમાંથી બહાર ફેંકાઈ જઈશ.” આ ડર વિદ્યાર્થીઓને ગેમિંગ તરફ ધકેલે છે.
પીએમ મોદી એ આ બાબતે પણ ધ્યાન દોર્યું કે વિદ્યાર્થીઓએ પોતાની ક્ષમતા ઓળખવી જોઈએ અને બીજાની દેખાદેખી ન કરવી જોઈએ.
ભાગ 5: ડિજિટલ ઉપવાસ – આધુનિક સમયનો શ્રેષ્ઠ ઉપાય (Digital Fasting)
પરીક્ષા પે ચર્ચા 2026 નો સૌથી મોટો હાઈલાઈટ પોઈન્ટ જો કોઈ હોય, તો તે છે ‘ડિજિટલ ઉપવાસ’ નો વિચાર. વડાપ્રધાને કહ્યું કે જેમ આપણે શરીરની શુદ્ધિ માટે અન્નનો ઉપવાસ કરીએ છીએ, તેમ મનની શુદ્ધિ માટે ડિજિટલ ઉપવાસ જરૂરી છે.
ડિજિટલ ઉપવાસ એટલે શું?
- અઠવાડિયામાં કોઈ એક દિવસ અથવા દિવસના અમુક કલાકો માટે મોબાઈલ, લેપટોપ અને ટીવીથી સંપૂર્ણપણે દૂર રહેવું.
- આ સમય દરમિયાન જાત સાથે સંવાદ કરવો, ચિત્રકામ કરવું, લખવું અથવા પરિવાર સાથે સમય વિતાવવો.
મોદીજીએ કહ્યું, “તમે એક પ્રયોગ કરી જુઓ. અઠવાડિયામાં એક દિવસ ટેકનોલોજી વગર રહો. શરૂઆતમાં બેચેની થશે, પણ ધીરે ધીરે તમને એવો આનંદ મળશે જે કોઈ હાઈ-સ્કોર ગેમમાં નથી મળતો.”
આ ડિજિટલ ઉપવાસ ની સલાહ પરીક્ષાના દિવસોમાં રામબાણ ઈલાજ સાબિત થઈ શકે છે. તેનાથી એકાગ્રતા વધે છે અને આંખો તેમજ મગજને આરામ મળે છે.
ભાગ 6: વાલીઓની ભૂમિકા – જાસૂસ નહીં, માર્ગદર્શક બનો (Role of Parents)
ગેમિંગની લત છોડાવવામાં વાલીઓની ભૂમિકા સૌથી મહત્વની છે. ઘણીવાર વાલીઓ બાળકના હાથમાંથી ગુસ્સામાં ફોન આંચકી લે છે અથવા વાઈ-ફાઈ બંધ કરી દે છે. પીએમ મોદી એ વાલીઓને પણ ટકોર કરી હતી.
- વિશ્વાસ કેળવો: બાળક પર શંકા કરવાને બદલે તેની સાથે બેસીને વાત કરો. તેને પૂછો કે તેને ગેમમાં શું ગમે છે? અને પછી તેને સમજાવો કે તેનાથી શું નુકસાન થાય છે.
- રોલ મોડેલ બનો: જો માતા-પિતા પોતે આખો દિવસ રીલ્સ જોવામાં કે વોટ્સએપ પર વ્યસ્ત રહેશે, તો બાળક પણ તેનું અનુકરણ કરશે. મોદીજીએ કહ્યું, “પહેલા તમારે મોબાઈલ મૂકવો પડશે, તો જ બાળક મૂકશે.”
- વિકલ્પો આપો: બાળકને મોબાઈલથી દૂર કરવા માટે તેને સ્પોર્ટ્સ, મ્યુઝિક કે અન્ય પ્રવૃત્તિઓમાં વ્યસ્ત રાખો. ખાલી મગજ જ મોબાઈલ તરફ જાય છે.
ભાગ 7: પરીક્ષાના ડરને કેવી રીતે જીતવો? (Overcoming Exam Stress)
Pariksha Pe Charcha 2026 નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પરીક્ષાના તણાવને દૂર કરવાનો હતો. ગેમિંગ સિવાય પણ મોદીજીએ અન્ય મહત્વના મુદ્દાઓ પર વાત કરી હતી.
1. સ્પર્ધા તમારી જાત સાથે (Compete with Yourself)
ઘણા વિદ્યાર્થીઓ બીજાના માર્ક્સ જોઈને ડિપ્રેશનમાં આવી જાય છે. મોદીજીએ મંત્ર આપ્યો: “તમારી સ્પર્ધા બીજા સાથે નથી, તમારી કાલ સાથે છે. તમે ગઈકાલ કરતા આજે કેટલું સારું કર્યું, એ જ મહત્વનું છે.”
2. ટાઈમ મેનેજમેન્ટ (Time Management)
મોબાઈલ એડિક્શન ને કારણે વિદ્યાર્થીઓનું ટાઈમ મેનેજમેન્ટ ખોરવાઈ જાય છે. મોદીજીએ સલાહ આપી કે જે વિષયો અઘરા લાગે છે, તેને ફ્રેશ માઈન્ડ સાથે પહેલા લો. ગેમિંગમાં સમય બગાડવાને બદલે નાના-નાના બ્રેક લો અને તેમાં મેડિટેશન કરો.
3. ઊંઘનું મહત્વ
મોદીજીએ કહ્યું કે પૂરતી ઊંઘ એ આળસ નથી, પણ શરીરની જરૂરિયાત છે. ગેમિંગને કારણે વિદ્યાર્થીઓ રાત-રાતભર જાગે છે, જેનાથી મેમરી પાવર ઓછો થાય છે. પરીક્ષામાં યાદ રાખવું હોય તો સારી ઊંઘ અનિવાર્ય છે.
ભાગ 8: ઓનલાઇન ગેમિંગ vs ઓનલાઇન ગેમ્બલિંગ – એક ચેતવણી
એક ગંભીર પાસું જેની ચર્ચા કરવી જરૂરી છે તે છે ગેમિંગ અને જુગાર વચ્ચેની પાતળી રેખા. પીએમ મોદી એ આડકતરી રીતે ચેતવણી આપી કે ઘણી ગેમ્સ એવી છે જેમાં પૈસાની લાલચ આપવામાં આવે છે.
- નાણાકીય જોખમ: ઘણી એપ્સમાં ‘ઇન-એપ પરચેઝ’ હોય છે, જેનાથી માતા-પિતાના બેંક એકાઉન્ટ ખાલી થઈ જાય છે.
- સાયબર ફ્રોડ: ગેમિંગના બહાને સાયબર અપરાધીઓ વિદ્યાર્થીઓનો ડેટા ચોરી લે છે. આ ગેમિંગની લત માત્ર સમય નથી બગાડતી, પણ પરિવારને આર્થિક નુકસાન પણ પહોંચાડી શકે છે. તેથી વિદ્યાર્થીઓએ સતર્ક રહેવું જોઈએ.
ભાગ 9: ટેકનોલોજીનો સકારાત્મક ઉપયોગ (Positive Use of Tech)
શું મોબાઈલ કે લેપટોપ ખરાબ છે? ના. Pariksha Pe Charcha 2026 માં એ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું કે ગેજેટ્સ દુશ્મન નથી.
- એજ્યુકેશનલ એપ્સ: ગેમ રમવાને બદલે જો વિદ્યાર્થીઓ ક્વિઝ, કોડિંગ અથવા ભાષા શીખવતી એપ્સનો ઉપયોગ કરે, તો તે જ મોબાઈલ તેમની કારકિર્દી બનાવી શકે છે.
- ક્રિએટિવિટી: ગ્રાફિક ડિઝાઈનિંગ, વિડીયો એડિટિંગ કે કન્ટેન્ટ રાઈટિંગ શીખવા માટે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરો. કન્ઝ્યુમર (Consumer) બનવાને બદલે ક્રિએટર (Creator) બનો.
પીએમ મોદી નો સંદેશ સ્પષ્ટ હતો: “મોબાઈલથી સ્માર્ટ બનો, પણ મોબાઈલને તમારાથી સ્માર્ટ ન થવા દો.”
ભાગ 10: વિદ્યાર્થીઓ માટે એક્શન પ્લાન (Action Plan for Students)
જો તમે પણ ગેમિંગની લત થી પરેશાન છો, તો પીએમ મોદીના સૂચનોના આધારે અહીં એક એક્શન પ્લાન છે:
- સ્ક્રીન ટાઈમ મોનિટર કરો: સેટિંગ્સમાં જઈને જુઓ કે તમે કઈ એપ પાછળ કેટલો સમય બગાડો છો. આ આંકડો જોઈને તમને જાતે જ આઘાત લાગશે.
- નોટિફિકેશન બંધ રાખો: ભણતી વખતે ફોનના નોટિફિકેશન ઓફ કરી દો અથવા ફોન બીજા રૂમમાં મૂકી દો.
- ગોલ સેટ કરો: “હું આ ચેપ્ટર પૂરું કર્યા પછી જ 15 મિનિટ ફોન જોઈશ” – આવો નિયમ બનાવો.
- ફિઝિકલ એક્ટિવિટી: જ્યારે ગેમ રમવાનું મન થાય, ત્યારે 10 પુશ-અપ્સ કરો અથવા ઘરના ધાબા પર એક ચક્કર લગાવો.
પરીક્ષા જીવનની, માત્ર પુસ્તકોની નહીં
અંતમાં, Pariksha Pe Charcha 2026 એ ફરી એકવાર સાબિત કર્યું છે કે પીએમ મોદી વિદ્યાર્થીઓની નબ્જ પારખે છે. તેમણે જે ગેમિંગની લત નો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે, તે આજના સમયની સૌથી મોટી કટોકટી છે.
વિદ્યાર્થી મિત્રો, આ પરીક્ષાઓ તમારા ઉજ્જવળ ભવિષ્યનું પગથિયું છે. એક નાનકડી સ્ક્રીનની પાછળ તમારું મોટું ભવિષ્ય વેડફી નાખશો નહીં. પીએમ મોદી એ આપેલો ‘ડિજિટલ ઉપવાસ’ અને ‘સ્વનિયંત્રણ’ નો મંત્ર તમારા જીવનમાં ઉતારો.
યાદ રાખો, ગેમમાં મળતી જીત વર્ચ્યુઅલ છે, પણ પરીક્ષા અને જીવનમાં મળતી જીત રિયલ છે. રિમોટ કંટ્રોલ તમારા હાથમાં રાખો, ગેમના હાથમાં નહીં.
સફળતા માટે શુભકામનાઓ!