વ્હાઈટ હાઉસમાં તોફાન અને મિત્ર પર પ્રહાર
નમસ્કાર મિત્રો! આજે તારીખ ૧૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬, શુક્રવાર છે. વિશ્વના રાજકારણમાં આજે સવારથી જ એક નિવેદને ભૂકંપ સર્જ્યો છે. અમેરિકાના ૪૭મા રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, જેઓ તેમના સ્પષ્ટવક્તા સ્વભાવ અને ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નીતિ માટે જાણીતા છે, તેમણે પોતાના સૌથી નજીકના સાથી દેશ ઈઝરાયલ અને તેના નેતૃત્વ પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે.
સામાન્ય રીતે અમેરિકા અને ઈઝરાયલના સંબંધો ‘લોખંધી’ ગણાય છે. પરંતુ, આજે વ્હાઈટ હાઉસમાંથી આવેલા નિવેદનો દર્શાવે છે કે આ સંબંધોમાં ક્યાંક તિરાડ પડી રહી છે અથવા તો ધીરજ ખૂટી રહી છે. ગાઝા અને લેબનોનમાં ચાલી રહેલા લાંબા સંઘર્ષ અને ઈરાન સાથેની તંગદિલી વચ્ચે પ્રેસિડન્ટ ટ્રમ્પનું આ નિવેદન બહુ સૂચક છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે, “આ યુદ્ધ હવે બંધ થવું જોઈએ. ઈઝરાયલ પોતાની વૈશ્વિક શાખ ગુમાવી રહ્યું છે અને અમેરિકા હવે આંધળું સમર્થન નહીં આપે.”
ટ્રમ્પ કેમ ભડક્યા? શું નેતન્યાહુએ તેમની કોઈ વાત માનવાની ના પાડી? શું અમેરિકન Forces (સૈન્ય દળો) પર કોઈ જોખમ ઉભું થયું છે? કે પછી અમેરિકાની આંતરિક રાજનીતિ અને ૨૦૨૬ ની મિડ-ટર્મ ચૂંટણીઓનો આ પ્રભાવ છે?
ભાગ ૧: ટ્રમ્પનું નિવેદન – શબ્દશઃ શું કહ્યું? (The Statement)
૧૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ ના રોજ વ્હાઈટ હાઉસની પ્રેસ બ્રીફિંગમાં અથવા સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જે કહ્યું તેનો સાર કંઈક આવો છે:
“ઈઝરાયલ જે કરી રહ્યું છે તે હવે વધારે પડતું થઈ રહ્યું છે. આપણે તેમને સમર્થન આપ્યું કારણ કે તેઓ આતંકવાદ સામે લડી રહ્યા હતા. પરંતુ હવે જે દ્રશ્યો સામે આવી રહ્યા છે તે સ્વીકાર્ય નથી. તમારે (નેતન્યાહુ) આ યુદ્ધ પૂરું કરવું પડશે. તમારે શાંતિ લાવવી પડશે. અમેરિકા અબજો ડોલર ખર્ચી રહ્યું છે, અમારા Forces ત્યાં જોખમમાં છે, અને પરિણામ શું? શૂન્ય. હવે મારે ડીલ જોઈએ છે, યુદ્ધ નહીં.”
આ નિવેદનમાં ટ્રમ્પનો અસલી સ્વભાવ દેખાય છે – એક બિઝનેસમેન જે રોકાણ સામે વળતર (ROI) માંગે છે. તેમને લાગે છે કે આ યુદ્ધ હવે અમેરિકા માટે ‘બેડ ડીલ’ બની રહ્યું છે.
ભાગ ૨: ગુસ્સાનું મુખ્ય કારણ – યુદ્ધનો અંતહીન સિલસિલો
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ૨૦૨૪ ની ચૂંટણી જીતતી વખતે વચન આપ્યું હતું કે તેઓ “યુદ્ધો રોકશે, શરૂ નહીં કરે.” તેઓ યુક્રેન અને મધ્યપૂર્વમાં શાંતિ લાવવાના વાયદા સાથે સત્તામાં આવ્યા હતા.
- ૨૦૨૬ નું ચિત્ર: આજે સત્તામાં આવ્યાના એક વર્ષ પછી પણ જો ઈઝરાયલ યુદ્ધ ચાલુ રાખે, તો તે ટ્રમ્પની નિષ્ફળતા ગણાય.
- ધીરજ ખૂટી: ટ્રમ્પ ઈચ્છતા હતા કે ઈઝરાયલ હમાસ અને હિઝબુલ્લાહનો ઝડપથી ખાતમો બોલાવે. પરંતુ Israeli Defense Forces (IDF) હજુ પણ ગ્રાઉન્ડ ઓપરેશનમાં ફસાયેલી છે.
- ટ્રમ્પ માને છે કે લાંબુ યુદ્ધ અમેરિકાની તિજોરી પર બોજ છે અને તેમની રાજકીય ઈમેજ ખરડી રહ્યું છે.
ભાગ ૩: નેતન્યાહુ સાથેના સંબંધો – મિત્રતામાં ખટાશ?
ટ્રમ્પ અને નેતન્યાહુ (Bibi) વચ્ચેના સંબંધો હંમેશા ઉતાર-ચઢાવ વાળા રહ્યા છે.
- ભૂતકાળ: ટ્રમ્પે તેમના પહેલા કાર્યકાળમાં ઈઝરાયલની રાજધાની તરીકે જેરુસલેમને માન્યતા આપી હતી અને ગોલન હાઈટ્સનો કબજો સ્વીકાર્યો હતો. તેઓ ઈઝરાયલના સૌથી મોટા મિત્ર ગણાતા હતા.
- વર્તમાન (૨૦૨૬): ટ્રમ્પને લાગે છે કે નેતન્યાહુ અમેરિકાની મદદ લઈ રહ્યા છે પણ અમેરિકાની સલાહ માનતા નથી. ટ્રમ્પને ‘ઇગ્નોર’ થવું પસંદ નથી.
- જો નેતન્યાહુ અમેરિકન પ્રમુખની વાત અવગણીને પોતાની મરજી મુજબ Military Forces નો ઉપયોગ કરે, તો તે ટ્રમ્પના અહં (Ego) ને ઠેસ પહોંચાડે છે. આ ગુસ્સો તેનું જ પરિણામ છે.
ભાગ ૪: અમેરિકન ટેક્સપેયર્સ અને આર્થિક બોજ
“અમેરિકા ફર્સ્ટ” નો અર્થ છે અમેરિકન નાગરિકોના પૈસા અમેરિકામાં વપરાવા જોઈએ.
- યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ અમેરિકાએ ઈઝરાયલને અબજો ડોલરની સૈન્ય સહાય આપી છે.
- ૨૦૨૬ માં અમેરિકામાં મોંઘવારી અને અન્ય આર્થિક પડકારો છે. ટ્રમ્પ સમર્થકો પ્રશ્ન પૂછી રહ્યા છે કે “આપણા પૈસા વિદેશી યુદ્ધોમાં કેમ વપરાય છે?”
- ટ્રમ્પ આ જનમતના દબાણ (Public Opinion Forces) હેઠળ છે. તેઓ હવે ઈઝરાયલને ‘બ્લેન્ક ચેક’ આપવા તૈયાર નથી.
ભાગ ૫: ગ્લોબલ ઈમેજ – પીઆર વોર (PR War)
ટ્રમ્પ મીડિયા અને ઈમેજ અંગે ખૂબ જ સભાન છે.
- ગાઝા અને અન્ય વિસ્તારોમાંથી આવતા વિનાશના દ્રશ્યો અમેરિકાની ગ્લોબલ ઈમેજને નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છે. દુનિયા અમેરિકાને ‘યુદ્ધખોર’ તરીકે જોઈ રહી છે.
- ટ્રમ્પ ઈચ્છે છે કે તેઓ ‘શાંતિદૂત’ તરીકે ઓળખાય. નોબેલ પીસ પ્રાઈઝ મેળવવાની તેમની જૂની ઈચ્છા છે.
- ઈઝરાયલની આક્રમક કાર્યવાહી અને નાગરિકોના મોત ટ્રમ્પના આ ‘પીસમેકર’ ઈમેજ પર પાણી ફેરવી રહ્યા છે. તેમને લાગે છે કે ઈઝરાયલ “પીઆર વોર” (PR War) હારી રહ્યું છે અને સાથે અમેરિકાને પણ ડૂબાડી રહ્યું છે.
ભાગ ૬: ઈરાન અને પ્રાદેશિક યુદ્ધનો ભય
ટ્રમ્પ ઈરાન વિરોધી છે, પણ તેઓ ઈરાન સાથે સીધું યુદ્ધ કરવા માંગતા નથી.
- ઈઝરાયલની કાર્યવાહીને કારણે ઈરાન અને તેના પ્રોક્સી ગ્રુપ્સ (Proxy Forces) વધુ આક્રમક બન્યા છે.
- લાલ સમુદ્રમાં હૂતી વિદ્રોહીઓના હુમલાથી ગ્લોબલ ટ્રેડને નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
- જો ઈઝરાયલને રોકવામાં ન આવે, તો અમેરિકાએ મજબૂરીમાં મોટા યુદ્ધમાં ઉતરવું પડશે, જેમાં US Armed Forces ના જવાનોના જીવ જોખમમાં મુકાશે. ટ્રમ્પ આ કોઈપણ ભોગે ટાળવા માંગે છે.
ભાગ ૭: અબ્રાહમ એકોર્ડ્સનું ભવિષ્ય
ટ્રમ્પની સૌથી મોટી વિદેશ નીતિની સફળતા ‘અબ્રાહમ એકોર્ડ્સ’ (Abraham Accords) હતી, જેમાં આરબ દેશો અને ઈઝરાયલ વચ્ચે મિત્રતા થઈ હતી.
- ૨૦૨૬ માં ટ્રમ્પ સાઉદી અરેબિયા અને ઈઝરાયલ વચ્ચે કરાર કરાવવા માંગે છે.
- પરંતુ ચાલુ યુદ્ધને કારણે સાઉદી અરેબિયા ઈઝરાયલ સાથે સંબંધ બાંધવા તૈયાર નથી.
- ટ્રમ્પનો ગુસ્સો એ વાત પર છે કે નેતન્યાહુની યુદ્ધની જીદને કારણે ટ્રમ્પનો ‘ડ્રીમ પ્રોજેક્ટ’ (મેગા ડીલ) અટકી પડ્યો છે. Political Forces અને આરબ સ્ટ્રીટનું દબાણ આ ડીલ થવા દેતું નથી.
ભાગ ૮: અમેરિકન રાજકારણ – ૨૦૨૬ મિડ-ટર્મ ચૂંટણી
અમેરિકામાં ૨૦૨૬ ના અંતમાં મિડ-ટર્મ ચૂંટણીઓ (Mid-term Elections) આવી રહી છે.
- ડેમોક્રેટ્સ અને યુવા અમેરિકનો ઈઝરાયલની કાર્યવાહીનો વિરોધ કરી રહ્યા છે.
- સ્વિંગ સ્ટેટ્સ (Swing States) માં આરબ-અમેરિકન વોટર્સ નારાજ છે.
- ટ્રમ્પને ડર છે કે જો યુદ્ધ ચાલુ રહ્યું, તો રિપબ્લિકન પાર્ટીને ચૂંટણીમાં નુકસાન થઈ શકે છે. તેથી તેઓ હવે કડક વલણ અપનાવી રહ્યા છે.
ભાગ ૯: મિલિટરી ઈન્ડસ્ટ્રીયલ કોમ્પ્લેક્સ vs ટ્રમ્પ
અમેરિકામાં એક કહેવત છે કે હથિયાર બનાવતી કંપનીઓ (Military Industrial Complex) યુદ્ધ ઈચ્છે છે.
- ટ્રમ્પ હંમેશા આ ‘ડીપ સ્ટેટ’ અને લોબીંગ Forces ની વિરુદ્ધ રહ્યા છે.
- તેઓ માને છે કે વોશિંગ્ટનના જનરલો અને ડિફેન્સ કોન્ટ્રાક્ટરો યુદ્ધ લંબાવી રહ્યા છે.
- ઈઝરાયલ પર ગુસ્સો કરીને તેઓ આ લોબીને પણ સંદેશ આપી રહ્યા છે કે “હું રાષ્ટ્રપતિ છું, તમે નહીં.”
ભાગ ૧૦: માનવતાવાદી સંકટ અને વૈશ્વિક દબાણ
યુનાઈટેડ નેશન્સ (UN) અને યુરોપિયન યુનિયન સતત દબાણ કરી રહ્યા છે.
- ટ્રમ્પ ભલે ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ માં માને, પણ તેઓ વૈશ્વિક નેતા તરીકે અલગ પડી જવા માંગતા નથી.
- જ્યારે દુનિયાના મોટાભાગના દેશો યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) ની માંગ કરી રહ્યા હોય, ત્યારે એકલા ઈઝરાયલની પડખે ઉભા રહેવું રાજકીય રીતે મોંઘું પડી રહ્યું છે.
- ટ્રમ્પે ઈઝરાયલને સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે “તમારે માનવતાવાદી સહાય માટે રસ્તા ખોલવા પડશે અને સિવિલિયન કેઝ્યુઅલ્ટી (નાગરિકોના મોત) રોકવી પડશે.”
ભાગ ૧૧: બંધકો (Hostages) નો મુદ્દો
યુદ્ધ શરૂ થયાને લાંબો સમય થઈ ગયો છે, છતાં હજુ પણ ઘણા બંધકો (જેમાં અમેરિકન નાગરિકો પણ છે) હમાસની કેદમાં છે.
- ટ્રમ્પ માટે અમેરિકન નાગરિકોની સુરક્ષા સર્વોપરી છે.
- મિલિટરી ઓપરેશન દ્વારા બંધકોને છોડાવવામાં નિષ્ફળતા મળી છે.
- ટ્રમ્પ માને છે કે માત્ર વાટાઘાટો (Negotiations) દ્વારા જ બંધકો પાછા આવી શકે છે, પણ ઈઝરાયલના Special Forces ના ઓપરેશન્સ વાટાઘાટોને પાટા પરથી ઉતારી રહ્યા છે. આ નિષ્ફળતા ટ્રમ્પને અકળાવી રહી છે.
ભાગ ૧૨: ભારત પર અસર – મોદી મિત્રની મૂંઝવણ
ભારત માટે આ સ્થિતિ નાજુક છે. પીએમ મોદીના સંબંધો ટ્રમ્પ અને નેતન્યાહુ બંને સાથે સારા છે.
- ટ્રમ્પનું આ કડક વલણ ભારતને પણ ઈશારો છે કે હવે મધ્યપૂર્વમાં શાંતિ માટે ભારતે પણ સક્રિય થવું જોઈએ.
- ભારત હંમેશા ‘ટુ-સ્ટેટ સોલ્યુશન’ નું સમર્થન કરે છે. ટ્રમ્પનું નિવેદન ભારતની વિદેશ નીતિને બળ પૂરું પાડે છે.
- ગ્લોબલ ઓઈલ પ્રાઈસ (તેલના ભાવ) સ્થિર રહે તે માટે પણ યુદ્ધ અટકવું જરૂરી છે, જે ભારત અને અમેરિકા બંનેના હિતમાં છે.
ભાગ ૧૩: ભવિષ્યવાણી – હવે શું થશે?
ટ્રમ્પના આ નિવેદન પછી હવે ઘટનાક્રમ ઝડપથી બદલાશે.
- અલ્ટીમેટમ: અમેરિકા ઈઝરાયલને યુદ્ધ પૂરું કરવા માટે ચોક્કસ સમયમર્યાદા (Deadline) આપી શકે છે.
- હથિયારો પર કાપ: જો નેતન્યાહુ નહીં માને, તો ટ્રમ્પ મિલિટરી એડ અને હથિયારોના સપ્લાય પર રોક લગાવી શકે છે.
- રાજકીય પરિવર્તન: ઈઝરાયલમાં પણ નેતન્યાહુ સામે વિરોધ વધી શકે છે અને ત્યાં સત્તા પરિવર્તન આવી શકે છે.
- નવી ડીલ: ટ્રમ્પ પોતાની સ્ટાઈલમાં કોઈ ‘નવી પીસ ડીલ’ ટેબલ પર મૂકી શકે છે.
ભાગ ૧૪: ભૂરાજકીય દળો (Geopolitical Forces) નું વિશ્લેષણ
આ સંઘર્ષમાં અનેક અદ્રશ્ય Forces કામ કરી રહ્યા છે.
- રશિયા અને ચીન: તેઓ અમેરિકાને ફસાયેલું જોઈને ખુશ છે. ટ્રમ્પ આ જાણે છે અને તેથી જ તેઓ જલ્દીથી મધ્યપૂર્વમાંથી બહાર નીકળીને ચીન પર ફોકસ કરવા માંગે છે.
- ઈસ્લામિક બ્લોક: આરબ દેશોનું દબાણ વધી રહ્યું છે. ટ્રમ્પ તેમના બિઝનેસ પાર્ટનર્સ (ગલ્ફ દેશો) ને નારાજ કરવા માંગતા નથી.
- ધાર્મિક બળો (Religious Forces): અમેરિકામાં રહેલા ઇવેન્જેલિકલ ક્રિશ્ચિયન્સ ઈઝરાયલના સમર્થક છે, પણ તેઓ પણ હવે શાંતિ ઈચ્છે છે.
ભાગ ૧૫: ટ્રમ્પ કાર્ડ
અંતમાં, ૧૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ ના રોજ ટ્રમ્પનો ગુસ્સો એ માત્ર આવેશ નથી, પણ એક ગણતરીપૂર્વકનું રાજકીય પગલું છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ એક ડીલમેકર છે. જ્યારે તેમને લાગે છે કે સામેવાળી પાર્ટી (ઈઝરાયલ) ડીલ કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે અને નુકસાન કરી રહી છે, ત્યારે તેઓ ટેબલ પર મુક્કો મારતા અચકાતા નથી. “ઈઝરાયલને બચાવવા માટે ઈઝરાયલ પર દબાણ કરવું જરૂરી છે” – કદાચ આ જ ટ્રમ્પની નવી નીતિ છે.
આ નિવેદન પછી નેતન્યાહુની ખુરશી ડગમગી શકે છે અને મધ્યપૂર્વમાં યુદ્ધવિરામની શક્યતા વધી શકે છે. કારણ કે જ્યારે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ અને તેમના સશસ્ત્ર દળો (Forces) ના સુપ્રીમ કમાન્ડર લાલ આંખ કરે, ત્યારે દુનિયાએ સાંભળવું જ પડે છે.
હવે જોવું રહ્યું કે નેતન્યાહુ નમે છે કે પછી અમેરિકા સાથે સંઘર્ષમાં ઉતરે છે. જે પણ થાય, ૨૦૨૬ નું વર્ષ મધ્યપૂર્વના ઈતિહાસમાં નિર્ણાયક સાબિત થશે.
અંકિતા ગૌતમ CTC News સાથે જોડાયેલા એક લોકપ્રિય અભિનેત્રી (Actor) અને પ્રભાવશાળી સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સર છે. મનોરંજન જગત અને ડિજિટલ કન્ટેન્ટ ક્રિએશનમાં બહોળો અનુભવ ધરાવતા અંકિતાબેન વાચકો સુધી લાઈફસ્ટાઈલ, ફેશન અને એન્ટરટેઈનમેન્ટ જગતના સચોટ સમાચાર પહોંચાડે છે. તેમની સર્જનાત્મક શૈલી અને સોશિયલ મીડિયા પરની મજબૂત પકડ તેમને એક આધુનિક અને વિશ્વાસપાત્ર મીડિયા પર્સનાલિટી બનાવે છે.