ગુજરાતના લાખો વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના વાલીઓ જે દિવસની આખું વર્ષ આતુરતાપૂર્વક રાહ જોતા હોય છે, તે સમય હવે આવી ગયો છે. ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચત્તર માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ (GSEB) દ્વારા આયોજિત ધોરણ ૧૦ (SSC) અને ધોરણ ૧૨ (HSC – સામાન્ય અને વિજ્ઞાન પ્રવાહ) ની વાર્ષિક બોર્ડ પરીક્ષાઓ આગામી ૨૬ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ થી સમગ્ર રાજ્યમાં એકસાથે શરૂ થવા જઈ રહી છે.
સુરત, અમદાવાદ, રાજકોટ અને વડોદરા જેવા મહાનગરોથી લઈને રાજ્યના અંતરિયાળ ગામડાઓ સુધી પરીક્ષાનો માહોલ જામી ચૂક્યો છે. બોર્ડની પરીક્ષા એ માત્ર વિદ્યાર્થીઓ માટે જ નહીં, પરંતુ શિક્ષણ વિભાગ, પોલીસ તંત્ર અને વાલીઓ માટે પણ એક મોટી કસોટી હોય છે. આ વર્ષે રાજ્યભરમાંથી અંદાજિત ૧૫ લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ આ શૈક્ષણિક મહાકુંભમાં ડૂબકી લગાવવા જઈ રહ્યા છે.
૧. ૨૬ ફેબ્રુઆરીથી શંખનાદ: વિદ્યાર્થીઓનો આંકડો અને પરીક્ષાનું માળખું (Exam Scale and Statistics)
ગુજરાત બોર્ડની પરીક્ષા એ દેશની સૌથી મોટી રાજ્ય-સ્તરીય પરીક્ષાઓમાંની એક છે. ૨૦૨૬ માં વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા અને વ્યવસ્થાપનનો વ્યાપ ઘણો મોટો છે.
વિદ્યાર્થીઓનું સંખ્યાબળ
પ્રાપ્ત આંકડાઓ અનુસાર, આ વર્ષે:
- ધોરણ ૧૦ (SSC): અંદાજે ૯ થી ૧૦ લાખ વિદ્યાર્થીઓ નોંધાયા છે.
- ધોરણ ૧૨ (HSC – સામાન્ય પ્રવાહ): અંદાજે ૪.૫ થી ૫ લાખ વિદ્યાર્થીઓ (આર્ટસ અને કોમર્સ) પરીક્ષા આપશે.
- ધોરણ ૧૨ (HSC – વિજ્ઞાન પ્રવાહ): અંદાજે ૧.૨૦ લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ મેડિકલ અને એન્જિનિયરિંગના સપના સાથે પરીક્ષા મેદાનમાં ઉતરશે.
પરીક્ષાનો સમયગાળો
પરીક્ષા બે સત્રોમાં લેવામાં આવશે. સામાન્ય રીતે સવારના સત્રમાં (સવારે ૧૦:૦૦ વાગ્યાથી) ધોરણ ૧૦ ની પરીક્ષાઓ યોજાય છે, જ્યારે બપોરના સત્રમાં (બપોરે ૩:૦૦ વાગ્યાથી) ધોરણ ૧૨ ની પરીક્ષાઓ લેવામાં આવે છે. વિદ્યાર્થીઓને પ્રશ્નપત્ર વાંચવા માટે ૧૫ મિનિટનો વધારાનો સમય ફાળવવામાં આવશે.
૨. શિક્ષણ બોર્ડનો એક્શન પ્લાન: CCTV કેમેરા અને ફ્લાઈંગ સ્ક્વોડથી અભેદ્ય સુરક્ષા (Board’s Foolproof Security System)
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પેપર લીક અને ગેરરીતિઓના બનાવોને પગલે, રાજ્ય સરકારે ૨૦૨૬ ની બોર્ડ પરીક્ષા માટે સુરક્ષાના માપદંડોને ઐતિહાસિક સ્તરે કડક બનાવ્યા છે. પરીક્ષા પ્રણાલીને ૧૦૦% પારદર્શક (Transparent) બનાવવા માટે ટેકનોલોજીનો મહત્તમ ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
ક. દરેક વર્ગખંડમાં CCTV કેમેરા
રાજ્યના તમામ પરીક્ષા કેન્દ્રો (Exam Centers) ને CCTV કેમેરાથી સજ્જ કરવામાં આવ્યા છે. માત્ર કેમેરા લગાવવા જ પૂરતા નથી, પરંતુ આ કેમેરાનું સીધું કનેક્શન જિલ્લા શિક્ષણાધિકારી (DEO) કચેરીના કંટ્રોલ રૂમ અને ગાંધીનગર સ્થિત કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ સેન્ટર (Command and Control Centre) સાથે જોડવામાં આવ્યું છે. જો કોઈ વિદ્યાર્થી શંકાસ્પદ હિલચાલ કરતો જણાશે, તો કંટ્રોલ રૂમમાંથી સીધી કેન્દ્ર સંચાલકને સૂચના અપાશે.
ખ. ટેબ્લેટ અને ડ્રોન સર્વેલન્સ
સંવેદનશીલ (Sensitive) અને અતિ સંવેદનશીલ (Hyper-sensitive) પરીક્ષા કેન્દ્રો પર વિશેષ તકેદારી રાખવામાં આવી છે. પેપર સેન્ટરથી લઈને પરીક્ષા કેન્દ્ર સુધી પ્રશ્નપત્રો પહોંચાડવાની પ્રક્રિયા GPS ટ્રેકિંગથી સજ્જ વાહનોમાં કરવામાં આવશે. ગ્રામ્ય વિસ્તારોના સંવેદનશીલ કેન્દ્રોની આસપાસ ડ્રોન કેમેરાથી પણ નજર રાખવામાં આવશે.
ગ. ફ્લાઈંગ સ્ક્વોડ (Flying Squads) ની નિમણૂક
શિક્ષકો, પોલીસ કર્મચારીઓ અને સરકારી અધિકારીઓની બનેલી વિશેષ ફ્લાઈંગ સ્ક્વોડ્સ તૈયાર કરવામાં આવી છે, જે કોઈપણ સમયે કોઈપણ કેન્દ્ર પર ઓચિંતુ ચેકિંગ (Surprise Checking) કરી શકે છે. જો કોઈ કેન્દ્ર પર સાૂહિક ચોરી (Mass Copying) પકડાશે, તો કેન્દ્ર સંચાલક અને સુપરવાઇઝર સામે કડક ફોજદારી કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
૩. વિદ્યાર્થીઓ માટે બોર્ડની સત્તાવાર માર્ગદર્શિકા અને નિયમો (Official Guidelines for Students)
૨૬ ફેબ્રુઆરીએ જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ પરીક્ષા કેન્દ્ર પર પહોંચે, ત્યારે કોઈ ગભરાટ કે છેલ્લી ઘડીની દોડધામ ન થાય તે માટે આ નિયમોનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું અનિવાર્ય છે:
- હોલ ટિકિટ (Admit Card) અને ઓળખપત્ર: પરીક્ષા કેન્દ્રમાં પ્રવેશવા માટે અસલ (Original) હોલ ટિકિટ ફરજિયાત છે. હોલ ટિકિટની ૨-૩ ઝેરોક્ષ કોપી કાઢીને ઘરે સુરક્ષિત રાખવી. સાથે જ, શાળાનું આઈડી કાર્ડ (School ID) અથવા આધાર કાર્ડ સાથે રાખવું હિતાવહ છે.
- સમયસર પહોંચવું: પરીક્ષા શરૂ થવાના ઓછામાં ઓછા ૪૫ મિનિટ પહેલાં પરીક્ષા કેન્દ્ર પર પહોંચી જવું. જો તમે ટ્રાફિક કે અન્ય કારણોસર મોડા પડો છો, તો તમને પરીક્ષા ખંડમાં પ્રવેશ આપવામાં નહીં આવે.
- સ્માર્ટવોચ અને ગેજેટ્સ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ: પરીક્ષા ખંડમાં માત્ર સાદી એનાલોગ ઘડિયાળ (Analog Watch) જ પહેરી શકાશે. સ્માર્ટવોચ, મોબાઈલ ફોન, બ્લુટુથ ડિવાઇસ કે અન્ય કોઈ ઇલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ લઈ જવા પર કડક પ્રતિબંધ છે. પકડાવા પર વિદ્યાર્થીને ૩ વર્ષ સુધી ‘ડિબાર’ (Debar) કરી શકાય છે.
- પારદર્શક પાઉચ અને પાણીની બોટલ: પેન, પેન્સિલ, રબર વગેરે રાખવા માટે માત્ર પારદર્શક (Transparent) પાઉચ જ માન્ય રહેશે. પાણી પીવા માટે પણ ટ્રાન્સપરન્ટ બોટલ જ સાથે લઈ જવી.
૪. સુરત, અમદાવાદ જેવા શહેરોમાં ટ્રાફિક વ્યવસ્થા અને ST બસની ફ્રી મુસાફરી (Logistics and Transport Arrangements)
ગુજરાત સરકાર અને સ્થાનિક વહીવટી તંત્ર વિદ્યાર્થીઓની પડખે ઊભું છે. ખાસ કરીને સુરત અને અમદાવાદ જેવા ટ્રાફિકથી ધમધમતા શહેરોમાં પોલીસ કમિશનર દ્વારા વિશેષ જાહેરનામું બહાર પાડવામાં આવ્યું છે.
- ટ્રાફિક ડાયવર્ઝન અને પોલીસ બંદોબસ્ત: પરીક્ષા કેન્દ્રોની આસપાસના ૧૦૦ મીટરના વિસ્તારમાં ઝેરોક્ષની દુકાનો બંધ રાખવાનો આદેશ છે. ટ્રાફિક પોલીસે અપીલ કરી છે કે સવારના અને બપોરના સમયે પરીક્ષા કેન્દ્રો તરફ જતા રસ્તાઓ પર વાહનચાલકો સાવચેતી રાખે અને વિદ્યાર્થીઓને જવા માટે અગ્રતા આપે. સુરત અને અમદાવાદ પોલીસે “નો હોર્ન ઝોન” (No Horn Zone) ની જાહેરાત પણ કરી છે.
- ST બસમાં મફત મુસાફરી: ગ્રામ્ય વિસ્તારોના વિદ્યાર્થીઓ માટે રાજ્ય માર્ગ વાહન વ્યવહાર નિગમ (GSRTC) દ્વારા એક મોટી રાહત આપવામાં આવી છે. વિદ્યાર્થીઓ પોતાની હોલ ટિકિટ બતાવીને પરીક્ષા કેન્દ્ર સુધી ST બસમાં મફત મુસાફરી કરી શકશે.
૫. છેલ્લી ઘડીની માસ્ટર તૈયારી: વિષયવાર રણનીતિ (Last-Minute Subject-wise Strategy)
હવે જ્યારે પરીક્ષાને ગણતરીના કલાકો બાકી છે, ત્યારે નવું કંઈ પણ વાંચવાનો પ્રયાસ ન કરવો જોઈએ. આ સમય માત્ર ‘રિવિઝન’ (Revision) નો છે.
ધોરણ ૧૦ (SSC) ના વિદ્યાર્થીઓ માટે:
- ગણિત (Mathematics): તમામ સૂત્રો (Formulas) અને પ્રમેય (Theorems) ને એક કાગળ પર લખીને સવારે ઝડપથી જોઈ લેવા.
- વિજ્ઞાન (Science): આકૃતિઓ (Diagrams) નું નામ-નિર્દેશન (Labelling) અને રાસાયણિક સમીકરણો (Chemical Equations) પર વધુ ધ્યાન આપવું.
- ભાષા (Language): નિબંધ અને પત્ર લેખનનું ફોર્મેટ મગજમાં સ્પષ્ટ રાખવું. જોડણીની ભૂલો ટાળવી.
ધોરણ ૧૨ વિજ્ઞાન પ્રવાહ (Science Stream) માટે:
- ફિઝિક્સ અને કેમેસ્ટ્રી: ડેરિવેશન (Derivations) અને ન્યુમેરિકલ દાખલાઓની પ્રેક્ટિસ પૂરતી છે, હવે માત્ર થિયરીના કી-વર્ડ્સ (Key-words) પર ફોકસ કરો.
- બાયોલોજી: ડાયાગ્રામ અને વૈજ્ઞાનિક નામો (Scientific Names) અગત્યના છે.
ધોરણ ૧૨ સામાન્ય પ્રવાહ (General Stream) માટે:
- એકાઉન્ટ્સ અને આંકડાશાસ્ત્ર (Stat): કેલ્ક્યુલેટર સાથે રાખવું ભૂલવું નહીં. ફોર્મેટ (ખાતાવહી, પાકું સરવૈયું) વ્યવસ્થિત દોરવા.
- અર્થશાસ્ત્ર (Economics) અને વાણિજ્ય વ્યવસ્થા (BA): લાંબા પ્રશ્નોના જવાબો હંમેશા મુદ્દાસર (Bullet Points) માં લખવા અને હાઇલાઇટ કરવા.
૬. પેપર લખવાની કળા: વધુ માર્ક્સ મેળવવાની ટિપ્સ (The Art of Paper Presentation)
પરીક્ષક (Examiner) તમને ઓળખતા નથી, તેઓ માત્ર તમારી ઉત્તરવહી (Answer Sheet) જુએ છે. તમારું પેપર જેટલું સુઘડ હશે, તેટલા જ માર્ક્સ વધુ મળશે.
- પ્રથમ ૧૫ મિનિટનો સદુપયોગ: પેપર હાથમાં આવે ત્યારે ગભરાયા વિના તેને શાંતિથી વાંચો. જે પ્રશ્નોના જવાબો તમને ૧૦૦% આવડતા હોય તેને ટીક કરી લો અને ત્યાંથી જ પેપર લખવાની શરૂઆત કરો.
- સ્વચ્છતા (Neatness): પેપરમાં ચેક-ચાક કરવાનું ટાળો. જો કંઈ ખોટું લખાઈ જાય, તો તેને માત્ર એક આડી લીટી દોરીને છેકી નાખો.
- હાશિયો (Margin) અને જગ્યા: દરેક નવા પ્રશ્નનો જવાબ નવા પાનેથી શરૂ કરો. બે જવાબો વચ્ચે યોગ્ય જગ્યા છોડો જેથી પેપર તપાસનારને સરળતા રહે.
- ટાઈમ મેનેજમેન્ટ: કોઈ એક પ્રશ્ન ન આવડે તો તેની પાછળ વધુ સમય ન બગાડો. તેને છેલ્લે માટે બાકી રાખો અને આગળ વધો. છેલ્લી ૧૦ મિનિટ આખા પેપરને રિવાઇઝ (Revise) કરવા માટે બચાવી રાખો.
૭. માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને આહાર: “સ્ટ્રેસ-ફ્રી” પરીક્ષા (Managing Exam Stress and Diet)
પરીક્ષા એ જીવનનો અંત નથી, તે માત્ર એક તબક્કો છે. વિદ્યાર્થીઓએ આ સમયે પોતાના માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્યનું વિશેષ ધ્યાન રાખવું જોઈએ.
- ઊંઘ સાથે સમાધાન નહીં: પરીક્ષાની આગલી રાત્રે જાગીને વાંચવાથી મગજ થાકી જાય છે અને પરીક્ષા સમયે બ્લેન્ક (Blank) થઈ જવાય છે. ૭-૮ કલાકની શાંત ઊંઘ લેવી અત્યંત જરૂરી છે.
- હળવો આહાર: ભારે, તળેલો અને મેંદાવાળો ખોરાક ટાળો. તાજા ફળો, લીલા શાકભાજી અને પૂરતું પાણી પીવો. પરીક્ષા કેન્દ્રમાં જતા પહેલા ખાલી પેટે ન જાવ, કંઈક હળવો નાસ્તો ચોક્કસ કરો.
- હકારાત્મક વિચારસરણી (Positive Thinking): “મને બધું જ આવડે છે અને મારું પેપર ખૂબ સારું જશે” – આવો સકારાત્મક વિચાર મનમાં સતત કરતા રહો.
૮. વાલીઓનો રોલ: કસોટી માત્ર બાળકની નથી, તમારી પણ છે (The Role of Parents)
આ સંવેદનશીલ સમયમાં વાલીઓએ એક શિક્ષક કે કડક પિતા બનવા કરતાં એક ‘સારા મિત્ર’ બનવાની જરૂર છે.
- સરખામણી બંધ કરો: તમારા બાળકની સરખામણી અન્ય કોઈના બાળક સાથે ક્યારેય ન કરો. દરેક બાળકની ક્ષમતા અલગ-અલગ હોય છે.
- પ્રેમ અને હૂંફ આપો: બાળક જ્યારે પરીક્ષા આપીને ઘરે આવે, ત્યારે સીધું જ પેપર સોલ્વ કરવા ન બેસાડી દો અને “કેટલા માર્ક્સ આવશે?” તેવું પૂછવાનું ટાળો. તેને આરામ કરવા દો અને આવનારા પેપરની તૈયારી માટે પ્રોત્સાહિત કરો.
- નિરાશામાં સાથ આપો: જો બાળકનું કોઈ પેપર ખરાબ ગયું હોય, તો તેના પર ગુસ્સો કરવાને બદલે તેને સમજાવો કે “કોઈ વાંધો નહીં, આ એક જ પેપર હતું, આગામી પેપરમાં તું કવર કરી લઈશ.”
પરીક્ષા માત્ર પુસ્તકની છે, જીવનની નહીં ( Wishing the Best)
૨૬ ફેબ્રુઆરીએ શરૂ થવા જઈ રહેલી આ મહાપરીક્ષા માટે રાજ્યના લાખો વિદ્યાર્થીઓના હૃદયના ધબકારા વધી ગયા છે. ગુજરાત સરકાર, શિક્ષણ બોર્ડ અને સમગ્ર વહીવટી તંત્ર તમારી સાથે છે. યાદ રાખો કે માર્કશીટનો કાગળ તમારું ભવિષ્ય નક્કી નથી કરતો, પરંતુ તમારી મહેનત, તમારી નિષ્ઠા અને તમારું કૌશલ્ય તમારું ભવિષ્ય ઘડશે.
તમે આખું વર્ષ જે મહેનત કરી છે, તેના પર પૂરો વિશ્વાસ રાખો. પરીક્ષા કેન્દ્રમાં જતી વખતે ઊંડો શ્વાસ લો, ઈશ્વર અને માતા-પિતાના આશીર્વાદ યાદ કરો અને તમારું શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન આપો.
તમામ વિદ્યાર્થીઓને GSEB SSC-HSC બોર્ડ પરીક્ષા ૨૦૨૬ માટે ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ!