બોલિવૂડ (Bollywood) માં જ્યારે કોઈ ફ્રેન્ચાઇઝી (Franchise) ફિલ્મની જાહેરાત થાય છે, ત્યારે ચાહકોનો ઉત્સાહ આસમાને પહોંચી જાય છે. પરંતુ જો તે ફિલ્મ અમિતાભ બચ્ચન અને શાહરૂખ ખાન જેવા સુપરસ્ટાર્સ દ્વારા સ્થાપિત કરાયેલી ‘ડોન’ (Don) ફ્રેન્ચાઇઝી હોય, તો તેની અપેક્ષાઓનું સ્તર કંઈક અલગ જ હોય છે. ફરહાન અખ્તર (Farhan Akhtar) ના ડ્રીમ પ્રોજેક્ટ ‘ડોન ૩’ (Don 3) ને લઈને ૨૦૨૬ ની શરૂઆતમાં જ એક એવો ભૂકંપ આવ્યો છે, જેણે આખા બી-ટાઉન (B-Town) ને હચમચાવી દીધું છે.
ફિલ્મના નવા ‘ડોન’ તરીકે જાહેર કરાયેલા બોલિવૂડના એનર્જેટિક સુપરસ્ટાર રણવીર સિંહ (Ranveer Singh) હવે આ પ્રોજેક્ટનો હિસ્સો રહ્યા નથી. માત્ર એટલું જ નહીં, રણવીર સિંહ અને પ્રોડક્શન હાઉસ એક્સેલ એન્ટરટેઇનમેન્ટ (Excel Entertainment) વચ્ચે કોન્ટ્રાક્ટ ભંગ અને ક્રિએટિવ ડિફરન્સિસને લઈને ₹૪૦ કરોડનો કાનૂની વિવાદ (Legal Dispute) ઊભો થયો છે.
૧. ‘ડોન ૩’ ની ઐતિહાસિક શરૂઆત અને રણવીર સિંહની એન્ટ્રી (The Initial Hype and Ranveer’s Casting)
વિવાદને સમજવા માટે પહેલા ફ્લેશબેકમાં જવું જરૂરી છે. ‘ડોન’ અને ‘ડોન ૨’ માં શાહરૂખ ખાન (Shah Rukh Khan) ના અભિનયે આ પાત્રને એક નવી ઊંચાઈ આપી હતી. જ્યારે ‘ડોન ૩’ ની ચર્ચા શરૂ થઈ, ત્યારે ચાહકો શાહરૂખની વાપસીની રાહ જોઈ રહ્યા હતા.
નવી પેઢીનો નવો ડોન
પરંતુ, ફરહાન અખ્તર અને રિતેશ સિધવાણીએ એક મોટો નિર્ણય લેતા ફ્રેન્ચાઇઝીને રીબૂટ (Reboot) કરવાનું નક્કી કર્યું. પ્રોડક્શન હાઉસે જાહેરાત કરી કે આજના યુગનો નવો ડોન રણવીર સિંહ હશે. રણવીર સિંહનો એક દમદાર ટીઝર પણ રિલીઝ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં તે સિગારેટ પીતો અને ડાયલોગ બોલતો જોવા મળ્યો હતો: “૧૧ મુલ્કો કી પોલીસ ઢૂંઢતી હૈ મુઝે, પર પકડ પાયા હૈ કૌન? મૈં હૂં ડોન.”
ચાહકોનો મિશ્ર પ્રતિસાદ
આ જાહેરાત થતાં જ સોશિયલ મીડિયા બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયું હતું. એક વર્ગ એવો હતો જે શાહરૂખ ખાન સિવાય કોઈને ‘ડોન’ તરીકે સ્વીકારવા તૈયાર ન હતો, જ્યારે બીજો વર્ગ રણવીર સિંહની એક્ટિંગ સ્કીલ (જેમ કે ‘પદ્માવત’ માં ખિલજીનું પાત્ર) પર વિશ્વાસ રાખીને તેને એક તક આપવા માંગતો હતો. રણવીરે પણ આ પાત્ર માટે તૈયારીઓ શરૂ કરી દીધી હતી અને માર્શલ આર્ટ્સ (Martial Arts) ની ટ્રેનિંગ પણ લઈ રહ્યો હતો.
૨. વિવાદનું મૂળ: શૂટિંગ પહેલાં જ સંબંધોમાં તિરાડ કેવી રીતે પડી? (The Core of the Conflict)
પ્રી-પ્રોડક્શન (Pre-production) નું કામ પૂરજોશમાં ચાલી રહ્યું હતું, ત્યાં અચાનક ૨૦૨૬ ની શરૂઆતમાં રણવીર સિંહ અને એક્સેલ એન્ટરટેઇનમેન્ટ વચ્ચે ખટરાગ શરૂ થયાના અહેવાલો આવવા લાગ્યા. ઇન્ડસ્ટ્રીના આંતરિક સૂત્રો (Industry Insiders) ના જણાવ્યા અનુસાર, આ તિરાડ પાછળ કોઈ એક કારણ નહીં, પરંતુ ક્રિએટિવ અને ફાયનાન્સિયલ કારણોનું મિશ્રણ જવાબદાર છે.
ક. સ્ક્રિપ્ટમાં વારંવાર બદલાવ (Creative Differences)
રણવીર સિંહ ઇચ્છતો હતો કે ‘ડોન’ નું પાત્ર અગાઉના વર્ઝન કરતા વધુ ડાર્ક અને સાયકોલોજિકલ (Psychological) હોય. રિપોર્ટ્સ મુજબ, તેણે સ્ક્રિપ્ટમાં કેટલાક ફેરફારોની માંગ કરી હતી જે ફરહાન અખ્તરના મૂળ વિઝન (Vision) સાથે મેળ ખાતા ન હતા. ફરહાન આ ફિલ્મને એક હાઇ-ઓક્ટેન સ્ટાઇલિશ એક્શન થ્રિલર બનાવવા માંગતો હતો, જ્યારે રણવીર પાત્રની ઊંડાણપૂર્વકની સાયકોલોજી પર વધુ ફોકસ કરવા માંગતો હતો.
ખ. ડેટ્સ અને શેડ્યુલિંગનો મુદ્દો (Dates and Scheduling Clashes)
રણવીર સિંહ પાસે અન્ય મોટા પ્રોજેક્ટ્સ (જેમ કે સંજય લીલા ભણસાલીની આગામી ફિલ્મ કે સાઉથના ડિરેક્ટર સાથેની પાન-ઇન્ડિયા ફિલ્મ) ની લાઇન લાગેલી છે. ‘ડોન ૩’ નું શૂટિંગ ૨૦૨૫ ના અંતમાં શરૂ થવાનું હતું, પરંતુ પ્રી-પ્રોડક્શનમાં વિલંબ થવાને કારણે શૂટિંગ પાછું ઠેલાયું. આ વિલંબને કારણે રણવીરની અન્ય ફિલ્મોની ડેટ્સ ક્લેશ (Dates Clash) થવા લાગી, જેણે પરિસ્થિતિને વધુ વણસાવી દીધી.
ગ. કિયારા અડવાણીનું કાસ્ટિંગ અને હીરોની દખલગીરી
અફવાઓ એવી પણ છે કે ફીમેલ લીડ (રોમાનું પાત્ર) માટે કિયારા અડવાણી (Kiara Advani) ના કાસ્ટિંગને લઈને પણ બંને પક્ષો વચ્ચે સંપૂર્ણ સહમતિ ન હતી. રણવીર કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની એક્ટ્રેસ અથવા અલગ જોડી ઈચ્છતો હતો, જ્યારે પ્રોડક્શન હાઉસ કિયારાના નામ પર મક્કમ હતું.
૩. ₹૪૦ કરોડનો કાનૂની વિવાદ: આંકડાઓનું ગણિત અને કાનૂની પેચ (The ₹40 Crore Legal Battle)
જ્યારે બોલિવૂડમાં બે મોટા દિગ્ગજો વચ્ચે બ્રેકઅપ થાય છે, ત્યારે મામલો સીધો કોર્ટના દરવાજે પહોંચે છે. રણવીર સિંહના પ્રોજેક્ટમાંથી બહાર નીકળ્યા પછી, એક્સેલ એન્ટરટેઇનમેન્ટે વકીલોની ફોજ મેદાનમાં ઉતારી દીધી છે અને ₹૪૦ કરોડના વળતર (Damages) નો દાવો ઠોકી દીધો છે.
દાવાની વિગતો અને કોન્ટ્રાક્ટનો ભંગ (Breach of Contract)
પ્રોડક્શન હાઉસનો સીધો આરોપ છે કે રણવીર સિંહે ‘બિનપાયાદાર’ કારણોસર છેલ્લી ઘડીએ ફિલ્મ છોડીને કોન્ટ્રાક્ટનો ભંગ કર્યો છે. આ ₹૪૦ કરોડના દાવાનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ હોવાનું જાણવા મળે છે:
- સાઇનિંગ અમાઉન્ટ રિફંડ (Signing Amount Refund): રણવીર સિંહને ફિલ્મ સાઇન કરતી વખતે એડવાન્સ તરીકે એક મોટી રકમ ચૂકવવામાં આવી હતી. પ્રોડક્શન હાઉસ વ્યાજ સાથે આ રકમ પાછી માંગી રહ્યું છે.
- પ્રી-પ્રોડક્શનમાં થયેલો ખર્ચ (Pre-production Sunk Cost): રણવીરના લુક ટેસ્ટ (Look Test), ટીઝરનું શૂટિંગ, વિદેશમાં લોકેશન હન્ટિંગ અને તેના માપ મુજબના એક્શન ગિયર પાછળ કરોડો રૂપિયાનો ખર્ચ થઈ ચૂક્યો છે, જે હવે વ્યર્થ ગયો છે.
- સમય અને બ્રાન્ડ વેલ્યુનું નુકસાન (Loss of Time and Brand Value): ફિલ્મનું શૂટિંગ અટકી પડવાને કારણે સ્ટુડિયો બુકિંગ, ક્રૂ મેમ્બર્સનો પગાર અને ડિસ્ટ્રિબ્યુટર્સ સાથેના એગ્રીમેન્ટ્સ પર ગંભીર અસર પડી છે. વ્યાપારી નુકસાનની ભરપાઈ માટે આ દાવો દાખલ કરવામાં આવ્યો છે.
રણવીર સિંહની લીગલ ટીમનો જવાબ
સામે પક્ષે, રણવીર સિંહની કાનૂની ટીમે પણ વળતો જવાબ (Counter-notice) આપ્યો છે. તેમના મતે, કોન્ટ્રાક્ટમાં સ્પષ્ટ લખ્યું હતું કે શૂટિંગ ચોક્કસ સમયમર્યાદામાં શરૂ થવું જોઈએ. પ્રોડક્શન હાઉસ સમયસર સ્ક્રિપ્ટ અને શૂટિંગ શેડ્યુલ ફાઇનલ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું હોવાથી, રણવીર કાનૂની રીતે પ્રોજેક્ટ છોડવા માટે સ્વતંત્ર છે અને તે કોઈ વળતર ચૂકવવા બંધાયેલ નથી.
૪. ફરહાન અખ્તર અને એક્સેલ એન્ટરટેઇનમેન્ટ પર અસર: એક મોટો ફટકો (Impact on Excel Entertainment)
ફરહાન અખ્તર અને રિતેશ સિધવાણીની જોડી બોલિવૂડની સૌથી સફળ પ્રોડ્યુસર-ડિરેક્ટર જોડીઓમાંથી એક છે. પરંતુ ‘ડોન ૩’ ને લઈને થયેલા આ વિવાદે તેમની બ્રાન્ડ ઇમેજ (Brand Image) ને મોટો ધક્કો પહોંચાડ્યો છે.
- શેડ્યુલ ખોરવાયું: આ ફિલ્મને ૨૦૨૬ ના અંતમાં અથવા ૨૦૨૭ ની શરૂઆતમાં રિલીઝ કરવાનું આયોજન હતું. હવે નવો હીરો શોધવો, તેના લુક ટેસ્ટ કરવા અને ફરીથી ડેટ્સ એડજસ્ટ કરવામાં ઓછામાં ઓછું એક વર્ષ વધુ લાગી શકે છે.
- રોકાણકારોમાં ડર: મોટા બજેટની એક્શન ફિલ્મોમાં કોર્પોરેટ રોકાણકારો (Corporate Investors) અને OTT પ્લેટફોર્મ્સનું કરોડોનું રોકાણ હોય છે. લીડ એક્ટરના વિવાદને કારણે રોકાણકારોમાં અસલામતીની ભાવના ઊભી થાય છે.
- ફરહાનનું મૌન: અત્યાર સુધી ફરહાન અખ્તરે જાહેરમાં આ વિવાદ અંગે કોઈ સીધું નિવેદન આપ્યું નથી, પરંતુ નજીકના સૂત્રો જણાવે છે કે તે રણવીરના આ બિનવ્યાવસાયિક (Unprofessional) વર્તનથી અત્યંત નિરાશ છે.
૫. સોશિયલ મીડિયા પર ચાહકોનો રોષ અને મીમ્સનું ઘોડાપૂર (Fans’ Reactions and Social Media Outrage)
જ્યારથી રણવીર સિંહની એક્ઝિટના સમાચાર બહાર આવ્યા છે, ત્યારથી X (અગાઉનું Twitter), Instagram અને Reddit પર હેશટેગ્સ (#Don3, #RanveerSingh, #ShahRukhKhan) ટ્રેન્ડ કરી રહ્યા છે.
SRK ના ચાહકોની ખુશીનો પાર નથી
શાહરૂખ ખાનના કટ્ટર ચાહકો (SRKians) આ સમાચારને એક ‘વિજય’ તરીકે જોઈ રહ્યા છે. તેમનું માનવું હતું કે કોઈ પણ અભિનેતા શાહરૂખના ઓરા (Aura) અને સ્વેગ (Swag) ને મેચ કરી શકે નહીં.
- એક યુઝરે લખ્યું: “ડોન કો રિપ્લેસ કરના મુશ્કિલ હી નહીં, નામુમકિન હૈ. SRK જ સાચો ડોન છે.”
- સોશિયલ મીડિયા પર મીમ્સનો વરસાદ થઈ રહ્યો છે, જેમાં રણવીર સિંહને ટીઝરમાંથી ભાગતો બતાવવામાં આવી રહ્યો છે.
રણવીરના ચાહકોની નિરાશા
બીજી બાજુ, રણવીરના ચાહકો ખૂબ જ નિરાશ છે. રણવીરની પાછલી કેટલીક ફિલ્મો (જેમ કે ‘સર્કસ’ અને ‘જયેશભાઈ જોરદાર’) બોક્સ ઓફિસ પર કોઈ ખાસ કમાલ કરી શકી ન હતી. ‘ડોન ૩’ તેના કરિયર માટે એક મોટો ટર્નિંગ પોઇન્ટ બની શકે તેમ હતી. ચાહકો માને છે કે પ્રોડક્શન હાઉસ સાથે સમાધાન કરીને રણવીરે આ ફિલ્મ કરવી જોઈતી હતી.
૬. હવે નવો ‘ડોન’ કોણ બનશે? અટકળો અને સંભાવનાઓ (Who Will be the New Don?)
બોલિવૂડમાં શો હંમેશા ચાલુ રહેવો જોઈએ (The Show Must Go On). રણવીર સિંહના ગયા પછી, એક્સેલ એન્ટરટેઇનમેન્ટ પાસે નવો લીડ એક્ટર શોધવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ બચ્યો નથી. ઇન્ડસ્ટ્રીમાં આ ૩ નામો સૌથી વધુ ચર્ચામાં છે:
- ઋતિક રોશન (Hrithik Roshan): ‘ડોન ૨’ માં ઋતિકે એક નાનકડો કેમિયો (Cameo) કર્યો હતો. તેની એક્શન ઇમેજ, ડાન્સિંગ સ્કીલ્સ અને ફરહાન અખ્તર સાથેની મિત્રતા (લક્ષ્ય, જિંદગી ના મિલેગી દોબારા) ને જોતા તે નવો ડોન બનવા માટે સૌથી પ્રબળ દાવેદાર માનવામાં આવે છે.
- રણબીર કપૂર (Ranbir Kapoor): ‘એનિમલ’ (Animal) ની જંગી સફળતા પછી રણબીર કપૂર ડાર્ક અને આલ્ફા-મેલ (Alpha-male) પાત્રો ભજવવામાં માસ્ટર બની ગયો છે. જો તે આ પ્રોજેક્ટ સ્વીકારે, તો બોક્સ ઓફિસ પર આગ લાગી શકે છે.
- શાહરૂખ ખાનની ભવ્ય વાપસી (The Ultimate Return): આ શક્યતા ઓછી છે પરંતુ તેને નકારી શકાય નહીં. શું ફરહાન અખ્તર પોતાની ભૂલ સ્વીકારીને મૂળ ડોન (SRK) ને ફરીથી મનાવી શકશે? જો આવું થાય, તો તે બોલિવૂડના ઇતિહાસની સૌથી મોટી જાહેરાત હશે.
૭. બોલિવૂડમાં કોન્ટ્રાક્ટ ભંગના જૂના કિસ્સાઓ અને કાનૂની ભવિષ્ય (Precedents of Legal Battles in Bollywood)
રણવીર અને એક્સેલ એન્ટરટેઇનમેન્ટ વચ્ચેનો આ ₹૪૦ કરોડનો વિવાદ કોઈ પહેલો કિસ્સો નથી. બોલિવૂડનો ઇતિહાસ આવા અનેક કાનૂની જંગોથી ભરેલો છે.
- સલમાન ખાન vs સુભાષ ઘાઈ: ભૂતકાળમાં ડેટ્સ અને પેમેન્ટ ઇશ્યુને લઈને સલમાન ખાન અને દિગ્દર્શક સુભાષ ઘાઈ વચ્ચે મોટા વિવાદો થયા હતા, જે પાછળથી આઉટ-ઓફ-કોર્ટ સેટલમેન્ટ (Out-of-court settlement) થી ઉકેલાયા હતા.
- કાર્તિક આર્યન અને દોસ્તાના ૨ (Dostana 2): તાજેતરનો જ કિસ્સો લઈએ તો, ‘દોસ્તાના ૨’ નું અડધું શૂટિંગ પૂરું થયા પછી કરણ જોહરના ધર્મા પ્રોડક્શન (Dharma Productions) અને કાર્તિક આર્યન વચ્ચે વિવાદ થયો હતો, અને કાર્તિકને ફિલ્મમાંથી બહાર કરી દેવામાં આવ્યો હતો. આના કારણે પ્રોડક્શન હાઉસને કરોડોનું નુકસાન થયું હતું.
સામાન્ય રીતે બોલિવૂડમાં આવા મોટા કાનૂની દાવાઓ લાંબી કોર્ટ કાર્યવાહી ટાળવા માટે આર્બિટ્રેશન (Arbitration) અથવા મ્યુચ્યુઅલ સેટલમેન્ટ (Mutual Settlement) દ્વારા ટેબલ પર જ ઉકેલવામાં આવે છે. શક્ય છે કે ઇન્ડસ્ટ્રીના કોઈ સિનિયર વ્યક્તિ (જેમ કે કરણ જોહર કે અમિતાભ બચ્ચન) મધ્યસ્થી કરીને આ ₹૪૦ કરોડના વિવાદનો સુખદ અંત લાવે.
ડોન ફ્રેન્ચાઇઝીના ભવિષ્ય પર પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન
‘ડોન ૩’ માંથી રણવીર સિંહની વિદાય અને ₹૪૦ કરોડનો આ કાનૂની જંગ બોલિવૂડના અસ્થિર સમીકરણોનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. એક ફિલ્મ જેને ભારતીય સિનેમાની સૌથી મોટી ફ્રેન્ચાઇઝી માનવામાં આવતી હતી, તે આજે વિવાદોના વંટોળમાં ફસાઈ ગઈ છે.
ફરહાન અખ્તર માટે હવે આ ફિલ્મ માત્ર એક પ્રોજેક્ટ નથી, પરંતુ તેની પ્રતિષ્ઠાનો સવાલ બની ગઈ છે. નવો હીરો કોણ હશે અને કાનૂની વિવાદનો અંત કેવી રીતે આવશે, તે આવનારો સમય જ કહેશે. પરંતુ એક વાત સ્પષ્ટ છે કે, બોલિવૂડમાં કોઈ પણ કોન્ટ્રાક્ટ અંતિમ હોતો નથી અને પડદા પાછળનું રાજકારણ પડદા પર દેખાતી વાર્તા કરતા પણ વધુ રોમાંચક હોય છે.