બોર્ડ પરીક્ષા એલર્ટ: GSEB અને હરિયાણા બોર્ડની પરીક્ષાઓ કાલથી

આખા વર્ષની કઠોર મહેનત, ઉજાગરા, અને માતા-પિતાના સપનાઓને સાકાર કરવાનો સમય હવે આવી ગયો છે. આવતીકાલ એટલે કે ૨૬ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ (ગુરુવાર) થી દેશનાં બે મોટા રાજ્યો—ગુજરાત અને હરિયાણા—માં શૈક્ષણિક વર્ષની સૌથી મોટી અને મહત્વપૂર્ણ બોર્ડ પરીક્ષાઓનો શંખનાદ થવા જઈ રહ્યો છે.

ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચત્તર માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ (GSEB) તથા બોર્ડ ઓફ સ્કૂલ એજ્યુકેશન હરિયાણા (BSEH) દ્વારા ધોરણ ૧૦ (Secondary) અને ધોરણ ૧૨ (Senior Secondary) ની વાર્ષિક પરીક્ષાઓ માટે તમામ વહીવટી, સુરક્ષા અને શૈક્ષણિક તૈયારીઓને આખરી ઓપ આપી દેવામાં આવ્યો છે. આ બંને રાજ્યોમાં મળીને અંદાજે ૨૦ લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ આવતીકાલે પોતાના ભવિષ્યનું નિર્માણ કરવા પરીક્ષા ખંડમાં પ્રવેશ કરશે.

૧. ગુજરાત બોર્ડ (GSEB) પરીક્ષા ૨૦૨૬ નું ચિત્ર: ૧૫ લાખ વિદ્યાર્થીઓની કસોટી (Gujarat Board Overview)

ગુજરાત રાજ્યમાં બોર્ડની પરીક્ષા એક ઉત્સવ અને એક પડકાર બંને સમાન હોય છે. રાજ્યના શિક્ષણ મંત્રી અને GSEB ના ચેરમેન દ્વારા તમામ જિલ્લા શિક્ષણાધિકારીઓ (DEO) સાથે વિડીયો કોન્ફરન્સિંગ કરીને અંતિમ સમીક્ષા કરવામાં આવી છે.

વિદ્યાર્થીઓનું સંખ્યાબળ અને માળખું

આ વર્ષે ગુજરાતમાં:

• ધોરણ ૧૦ (SSC): અંદાજિત ૯.૫ લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ પરીક્ષા આપશે.
• ધોરણ ૧૨ (HSC – સામાન્ય પ્રવાહ): આશરે ૪.૫ લાખ વિદ્યાર્થીઓ (આર્ટસ અને કોમર્સ) નોંધાયા છે.
• ધોરણ ૧૨ (HSC – વિજ્ઞાન પ્રવાહ): ૧.૨૫ લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ મેડિકલ અને એન્જિનિયરિંગમાં જવાના સપના સાથે પરીક્ષા આપશે.

પરીક્ષાનો સમયગાળો

GSEB દ્વારા પરીક્ષાઓને બે સત્રોમાં વહેંચવામાં આવી છે.

• સવારનું સત્ર (સવારે ૧૦:૦૦ થી ૧:૧૫) મુખ્યત્વે ધોરણ ૧૦ અને ધોરણ ૧૨ ના અમુક વિષયો માટે ફાળવવામાં આવ્યું છે.
• બપોરનું સત્ર (બપોરે ૩:૦૦ થી ૬:૧૫) ધોરણ ૧૨ (સામાન્ય અને વિજ્ઞાન પ્રવાહ) ના મુખ્ય વિષયો માટે રહેશે.
• વિદ્યાર્થીઓને પ્રશ્નપત્ર વાંચવા અને સમજવા માટે ૧૫ મિનિટનો વધારાનો સમય (Reading Time) આપવામાં આવશે.

૨. હરિયાણા બોર્ડ (BSEH) પરીક્ષા ૨૦૨૬: ભિવાની બોર્ડની સઘન તૈયારીઓ (Haryana Board Overview)

બીજી તરફ, ઉત્તર ભારતના મહત્વના રાજ્ય હરિયાણામાં પણ બોર્ડ ઓફ સ્કૂલ એજ્યુકેશન હરિયાણા (ભિવાની બોર્ડ) દ્વારા ધોરણ ૧૦ અને ૧૨ ની પરીક્ષાઓ ૨૬ ફેબ્રુઆરીથી જ શરૂ થઈ રહી છે.

• વિદ્યાર્થીઓનો આંકડો: હરિયાણામાં ધોરણ ૧૦ અને ૧૨ ના મળીને આશરે ૫.૫ લાખથી ૬ લાખ વિદ્યાર્થીઓ ૧,૪૦૦ થી વધુ પરીક્ષા કેન્દ્રો પર પરીક્ષા આપશે.
• સમયપત્રક: હરિયાણા બોર્ડની મોટાભાગની પરીક્ષાઓ બપોરના સત્રમાં (બપોરે ૧૨:૩૦ થી ૩:૩૦ વાગ્યા સુધી) યોજાશે, જેથી ગ્રામ્ય વિસ્તારના વિદ્યાર્થીઓને સવારે ધુમ્મસ કે ટ્રાફિકની સમસ્યાનો સામનો ન કરવો પડે અને તેઓ સમયસર કેન્દ્ર પર પહોંચી શકે.

૩. અભેદ્ય સુરક્ષા અને એન્ટી-ચીટિંગ એક્શન પ્લાન (Foolproof Security & Anti-Cheating Measures)

પેપર લીક અને પરીક્ષામાં ચોરી (Copying) એ કોઈપણ રાજ્યના શિક્ષણ બોર્ડ માટે સૌથી મોટો પડકાર છે. આ વર્ષે બંને રાજ્યોની સરકારોએ પરીક્ષામાં પારદર્શિતા જાળવવા માટે ઐતિહાસિક અને કડક પગલાં લીધા છે.

ક. કેમેરા અને કંટ્રોલ રૂમનું નેટવર્ક

• GSEB (ગુજરાત): ગુજરાતના ૧૦૦% પરીક્ષા કેન્દ્રો (વર્ગખંડો) CCTV કેમેરાથી સજ્જ છે. આ તમામ કેમેરાનું લાઈવ ફીડ (Live Feed) સીધું ગાંધીનગર સ્થિત ‘વિદ્યા સમીક્ષા કેન્દ્ર’ (કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ સેન્ટર) સાથે જોડાયેલું રહેશે.
• BSEH (હરિયાણા): હરિયાણા બોર્ડે પ્રશ્નપત્રોની ડીજીટલ ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ (Digital Tracking System) લાગુ કરી છે. પેપરના બંડલ પર QR કોડ અને માઇક્રો-ચિપ્સ લગાવવામાં આવી છે, જેથી પેપર ક્યાં ખોલવામાં આવ્યું તેની ચોક્કસ માહિતી બોર્ડને તરત જ મળી જશે.

ખ. ફ્લાઈંગ સ્ક્વોડ (Flying Squads) અને કડક કાયદા

બંને રાજ્યોમાં શિક્ષણ વિભાગ, પોલીસ અને મહેસૂલ અધિકારીઓની બનેલી હજારો ‘ફ્લાઈંગ સ્ક્વોડ્સ’ તૈનાત કરવામાં આવી છે. જેઓ ગમે ત્યારે કોઈપણ કેન્દ્ર પર ઓચિંતુ ચેકિંગ કરી શકશે. તાજેતરમાં જ પસાર થયેલા ‘એન્ટી પેપર લીક’ કાયદા હેઠળ, જો કોઈ વ્યક્તિ પેપર ફોડવામાં કે સામૂહિક ચોરી કરાવવામાં દોષિત ઠરશે, તો તેને ૧૦ વર્ષ સુધીની સખત કેદ અને ૧ કરોડ રૂપિયા સુધીના દંડની જોગવાઈ છે.

૪. વિદ્યાર્થીઓ માટે ફરજિયાત માર્ગદર્શિકા: શું કરવું અને શું ન કરવું? (Important Exam Day SOPs)

આવતીકાલે જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ પરીક્ષા કેન્દ્ર પર જાય, ત્યારે છેલ્લી ઘડીની કોઈ સમસ્યા ન સર્જાય તે માટે નીચેના નિયમો (Do’s and Don’ts) નું ચુસ્તપણે પાલન કરવું અનિવાર્ય છે:

શું સાથે લઈ જવું?

1. હોલ ટિકિટ (Admit Card): અસલ (Original) હોલ ટિકિટ વિના પ્રવેશ મળશે નહીં. હોલ ટિકિટની ૨-૩ ઝેરોક્ષ કોપી ઘરે સુરક્ષિત રાખવી.
2. ઓળખપત્ર (ID Card): શાળાનું માન્ય ઓળખપત્ર અથવા આધાર કાર્ડ સાથે રાખવું હિતાવહ છે.
3. સ્ટેશનરી: પારદર્શક (Transparent) પાઉચમાં ૩-૪ બ્લુ/બ્લેક પેન, પેન્સિલ, રબર, સંચો અને ફૂટપટ્ટી રાખવી.
4. પાણીની બોટલ: માત્ર પારદર્શક પાણીની બોટલ જ પરીક્ષા ખંડમાં લઈ જવા દેવામાં આવશે.

શું બિલકુલ ન લઈ જવું?

• સ્માર્ટવોચ અને ગેજેટ્સ: સ્માર્ટવોચ, મોબાઈલ ફોન, ઇયરફોન કે કોઈપણ પ્રકારના ઇલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ્સ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે. માત્ર સાદી (Analog) કાંડા ઘડિયાળ પહેરી શકાશે.
• કાપલી કે અન્ય સાહિત્ય: ખિસ્સામાં કે કંપાસ બોક્સમાં કોઈ પણ પ્રકારનું લખાણ ધરાવતો કાગળ ન હોવો જોઈએ.
• કેન્દ્રમાં પ્રવેશતા પહેલા શૂઝ અને મોજાં કાઢીને કડક ચેકિંગ કરવામાં આવશે, તેથી સહકાર આપવો.

૫. ટ્રાન્સપોર્ટ વ્યવસ્થા અને ટ્રાફિક ડાયવર્ઝન (Transport and Logistics Support)

રાજ્ય સરકારો એ વાત સુનિશ્ચિત કરી રહી છે કે વિદ્યાર્થીઓને પરીક્ષા કેન્દ્ર સુધી પહોંચવામાં કોઈ તકલીફ ન પડે.

• મફત બસ સેવા: ગુજરાતમાં ST નિગમ (GSRTC) અને હરિયાણામાં હરિયાણા રોડવેઝ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ માટે મફત મુસાફરીની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. વિદ્યાર્થીઓ પોતાની હોલ ટિકિટ બતાવીને પરીક્ષા કેન્દ્ર સુધી બસમાં વિનામૂલ્યે જઈ શકશે.
• ટ્રાફિક વ્યવસ્થા: અમદાવાદ, સુરત, ફરીદાબાદ અને ગુરુગ્રામ જેવા મોટા શહેરોમાં ટ્રાફિક પોલીસે વિશેષ જાહેરનામું બહાર પાડ્યું છે. પરીક્ષા કેન્દ્રોની આસપાસ ૧૦૦ મીટરના વિસ્તારમાં ‘નો હોર્ન ઝોન’ (No Horn Zone) જાહેર કરવામાં આવ્યો છે અને ઝેરોક્ષની દુકાનો બંધ રાખવાનો આદેશ અપાયો છે.

૬. છેલ્લી ઘડીની સ્માર્ટ રિવિઝન ટિપ્સ (Last-Minute Smart Revision Strategy)

આવતીકાલે પહેલું પેપર છે, ત્યારે આજે રાત્રે અને આવતીકાલે સવારે શું વાંચવું અને શું ટાળવું તે જાણવું અત્યંત જરૂરી છે.

1. નવું કશું જ ન વાંચો: અત્યારે કોઈ નવો ટોપિક કે પ્રકરણ શરૂ કરવાની ભૂલ બિલકુલ ન કરો. તેનાથી માત્ર ગભરાટ અને કન્ફ્યુઝન વધશે. તમે આખું વર્ષ જે વાંચ્યું છે, તેના પર વિશ્વાસ રાખો.
2. માઇક્રો-નોટ્સ અને ફોર્મ્યુલા: વિજ્ઞાનના સમીકરણો (Equations), ગણિતના સૂત્રો (Formulas) અને આકૃતિઓના નામ-નિર્દેશન (Diagram labelling) પર એક ઝડપી નજર ફેરવી લો.
3. ભાષાના પેપર માટે: (જેમ કે ગુજરાતી, હિન્દી કે અંગ્રેજી) નિબંધ, પત્ર લેખન અને અહેવાલ લેખનનું ફોર્મેટ (Format) મગજમાં સ્પષ્ટ કરી લો. કઈ જગ્યાએ તારીખ લખવી અને ક્યાં સંબોધન કરવું તે અગત્યનું છે.
4. પ્રથમ ૧૫ મિનિટનો જાદુ: જ્યારે પરીક્ષા ખંડમાં પ્રશ્નપત્ર હાથમાં આવે, ત્યારે પહેલી ૧૫ મિનિટનો ઉપયોગ પેપર વાંચવા માટે કરો. જે પ્રશ્નોના જવાબો તમને ૧૦૦% આવડતા હોય, તેને પેન્સિલથી હળવો ટીક-માર્ક કરી લો અને લખવાની શરૂઆત ત્યાંથી જ કરો. આનાથી તમારો આત્મવિશ્વાસ વધશે.

૭. વાલીઓ માટે ખાસ સંદેશ: “પરીક્ષા બાળકની છે, તમારી પણ” (A Special Note for Parents)

બોર્ડની પરીક્ષા માત્ર વિદ્યાર્થીની નથી હોતી, પરંતુ આખા પરિવારની હોય છે. આવતીકાલની સવાર વાલીઓ માટે પણ અત્યંત સંવેદનશીલ છે.

• હકારાત્મક વિદાય: કાલે સવારે જ્યારે તમારું બાળક પરીક્ષા આપવા નીકળે, ત્યારે તેને કોઈ પણ પ્રકારનું દબાણ ન આપો. “તારે ૯૦ ટકા લાવવા જ પડશે” એવું કહેવાને બદલે તેને હૂંફથી કહો કે, “તું તારું બેસ્ટ આપીને આવ, પરિણામ જે પણ આવશે તે અમને મંજૂર છે.”
• સરખામણી બંધ કરો: પડોશીના કે સગા-સંબંધીના બાળકો સાથે તમારા બાળકની સરખામણી ક્યારેય ન કરો.
• આહાર અને ઊંઘ: આજે રાત્રે બાળકને ૭ થી ૮ કલાકની પૂરતી અને શાંત ઊંઘ લેવા દો. સવારે પરીક્ષા કેન્દ્ર પર જતા પહેલા તેને પૌષ્ટિક અને હળવો નાસ્તો (જેમ કે ફળ, ડ્રાયફ્રૂટ્સ અથવા દૂધ) ચોક્કસ કરાવો. ભૂખ્યા પેટે પરીક્ષા આપવાથી મગજને પૂરતો ગ્લુકોઝ મળતો નથી.

૮. માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને હેલ્પલાઇન નંબર (Managing Exam Anxiety and Helplines)

પરીક્ષાના ડરથી ગભરામણ (Anxiety) થવી, હૃદયના ધબકારા વધી જવા કે વાંચેલું બધું ભૂલી ગયાનો અહેસાસ થવો એ અત્યંત સામાન્ય બાબત છે.

• ઊંડા શ્વાસ લો: જો પરીક્ષા ખંડમાં અચાનક ગભરામણ થાય, તો પેન નીચે મૂકી દો, આંખો બંધ કરો અને ૩ વખત ઊંડા શ્વાસ (Deep Breath) લો. પાણીનો એક ઘૂંટડો પીવો.
• ટાઇમ મેનેજમેન્ટ: કોઈ એક પ્રશ્ન ન આવડે તો તેની પાછળ ૧૦ મિનિટ બગાડવાને બદલે, તેને છેલ્લે માટે બાકી રાખો અને આગળના પ્રશ્નો ઉકેલો.
• હેલ્પલાઇન (Helpline): બંને રાજ્યોના શિક્ષણ બોર્ડ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ માટે ટોલ-ફ્રી હેલ્પલાઇન અને સાયકોલોજીકલ કાઉન્સેલિંગ નંબરો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. જો કોઈ પણ પ્રકારનું માનસિક દબાણ અનુભવાય, તો સંકોચ વિના આ નંબરો પર સંપર્ક કરી શકાય છે.

એક નવા સફરની મંગલ શરૂઆત (Wishing the Best)

આવતીકાલની ૨૬ ફેબ્રુઆરીની સવાર ગુજરાત અને હરિયાણાના લાખો ઘરોમાં એક નવી ઊર્જા અને આશા લઈને આવશે. પરીક્ષા કેન્દ્રોની બહાર વાલીઓની ભીડ, બાળકોના ચહેરા પરની નર્વસનેસ અને પ્રશ્નપત્ર હાથમાં આવતા જ ચાલતી પેનોનો અવાજ—આ દ્રશ્ય ભારતના ભવિષ્યના નિર્માણનું દ્રશ્ય છે.

યાદ રાખો, બોર્ડની માર્કશીટ એ માત્ર એક કાગળનો ટુકડો છે; તે તમારા જીવન કે તમારી ક્ષમતાઓનું અંતિમ પ્રમાણપત્ર નથી. તમારું કૌશલ્ય, તમારી મહેનત અને તમારો આત્મવિશ્વાસ જ તમને જીવનની અસલી પરીક્ષાઓમાં પાસ કરાવશે.

તમામ વિદ્યાર્થીઓને આવતીકાલની પરીક્ષા માટે અને તેમના ઉજ્જવળ ભવિષ્ય માટે ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ! મન શાંત રાખો, પોતા પર વિશ્વાસ રાખો અને પેપર ફોડીને આવો! (Give your best!)