સુરત સહિત સમગ્ર ગુજરાતના ઝવેરી બજારોમાં (Bullion Market) અત્યારે ભારે અફરાતફરી અને આશ્ચર્યનો માહોલ છે. સોના અને ચાંદીના ભાવોએ તમામ જૂના રેકોર્ડ તોડીને એવી ઐતિહાસિક સપાટી પાર કરી લીધી છે, જેની કલ્પના આર્થિક નિષ્ણાતોએ પણ કરી ન હતી. પીળી ધાતુ તરીકે ઓળખાતું સોનું હવે ખરા અર્થમાં સામાન્ય માણસની પહોંચથી દૂર થઈ રહ્યું છે.
બુધવાર, ૨૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ ના લેટેસ્ટ ટ્રેડિંગ સેશનમાં ૨૪ કેરેટ (24K) શુદ્ધ સોનાનો ભાવ ઉછળીને ₹૧,૬૦,૮૦૦ થી ₹૧,૬૧,૦૦૦ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ ની નજીક પહોંચી ગયો છે. બીજી તરફ, ઔદ્યોગિક માંગના ટેકે ચાંદીમાં પણ જંગી ઉછાળો નોંધાયો છે અને તે ₹૧,૨૭,૦૦૦ પ્રતિ કિલોગ્રામ ની સપાટી કૂદાવી ચૂકી છે.
૧. ગુજરાતના પ્રમુખ શહેરોમાં સોના-ચાંદીનો વર્તમાન મિજાજ (Current Market Scenario in Gujarat)
જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કોમેક્સ (COMEX) પર સોનાના ભાવમાં ઉછાળો આવે છે, ત્યારે તેની સીધી અને સચોટ અસર સુરતના ચોકબજાર, મહિધરપુરા અને અમદાવાદના માણેકચોક પર જોવા મળે છે.
શુદ્ધ સોનું (૨૪ કેરેટ – 24K Gold)
રોકાણકારો અને બિસ્કિટ-લગડી ખરીદનારાઓ માટે ૨૪ કેરેટ સોનાનો બેઝ ભાવ (Base Price) ₹૧,૬૧,૦૦૦ ની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યો છે. આ એ જ સોનું છે જે થોડા વર્ષો પહેલા માંડ ૬૦ થી ૭૦ હજારની આસપાસ જોવા મળતું હતું.
દાગીના માટેનું સોનું (૨૨ કેરેટ – 22K Gold)
ગુજરાતી પરિવારોમાં ઘરેણાં (Jewelry) હંમેશા ૨૨ કેરેટ સોનામાંથી બનાવવામાં આવે છે.
- આજનો ભાવ: ૨૨ કેરેટ સોનાનો ભાવ અંદાજિત ₹૧,૪૭,૫૦૦ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામની સપાટીએ પહોંચ્યો છે.
- ગ્રાહકને પડતર કિંમત: જ્યારે કોઈ ગ્રાહક દુકાન પર જઈને આ સોનાનો દાગીનો ખરીદે છે, ત્યારે આ ભાવ પર ૩% GST અને ડિઝાઇન મુજબ ૧૦% થી ૨૦% જેટલો મેકિંગ ચાર્જ (ઘડાઈ) લાગે છે. એટલે કે, ગ્રાહકને ૧૦ ગ્રામનો દાગીનો ખરીદવા માટે ખરેખર ₹૧,૬૭,૦૦૦ થી ₹૧,૭૨,૦૦૦ જેટલી જંગી રકમ ચૂકવવી પડી રહી છે.
૨. સોનાના ભાવમાં આટલા ભયાનક ઉછાળા પાછળના ૫ મુખ્ય વૈશ્વિક કારણો (Global Factors Driving the Gold Rush)
કોઈપણ સામાન્ય વ્યક્તિને આ પ્રશ્ન થવો વ્યાજબી છે કે અચાનક એવું તે શું થઈ ગયું કે સોનાના ભાવ આટલી ઝડપથી આસમાને પહોંચી ગયા? ૨૦૨૬ ના આર્થિક માહોલને સમજવા માટે નીચેના ૫ આંતરરાષ્ટ્રીય પરિબળો જવાબદાર છે:
ક. અમેરિકન સેન્ટ્રલ બેન્ક (US Fed) ની નીતિઓ
અમેરિકાની ફેડરલ રિઝર્વ (US Fed) દ્વારા વ્યાજદરોમાં (Interest Rates) સતત ઘટાડો કરવામાં આવી રહ્યો છે. અર્થશાસ્ત્રનો સીધો નિયમ છે કે જ્યારે વ્યાજદરો ઘટે છે, ત્યારે ડોલરનું મૂલ્ય નબળું પડે છે અને યુએસ બોન્ડ યીલ્ડ (Bond Yields) માં ઘટાડો થાય છે. આવા સમયે, આખી દુનિયાના રોકાણકારો પોતાના નાણાં શેરબજાર કે બોન્ડ્સમાંથી કાઢીને સૌથી સુરક્ષિત રોકાણ એટલે કે સોના (Gold) માં લગાવે છે, જેનાથી માંગ વધે છે અને ભાવ ઊંચકાય છે.
ખ. દુનિયાભરની સેન્ટ્રલ બેન્કોની ઐતિહાસિક ખરીદી (Central Banks Buying Spree)
ચીનની પીપલ્સ બેન્ક (PBOC), રશિયા અને ભારતની રિઝર્વ બેન્ક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) સહિત દુનિયાભરની મધ્યસ્થ બેન્કો મોટા પાયે સોનાની ખરીદી કરી રહી છે. તેઓ પોતાના ફોરેક્સ રિઝર્વ (Foreign Exchange Reserves) માંથી યુએસ ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માંગે છે (જેને De-dollarization કહેવાય છે). જ્યારે દેશોની સરકારો જ ટનના હિસાબે સોનું ખરીદે, ત્યારે બજારમાં સપ્લાય ઘટે છે અને ભાવ રોકેટ ગતિએ વધે છે.
ગ. જીઓ-પોલિટિકલ ટેન્શન અને યુદ્ધનો ભય (Geopolitical Instability)
વર્ષ ૨૦૨૬ માં પણ વૈશ્વિક સ્તરે અશાંતિનો માહોલ છે. મધ્ય પૂર્વ (Middle East) ના દેશોમાં ચાલી રહેલો સંઘર્ષ, લાલ સમુદ્રમાં વેપારી જહાજો પરના હુમલા અને અન્ય વૈશ્વિક તણાવોને કારણે દુનિયાના રોકાણકારોમાં ભારે ભય (Panic) છે. જ્યારે કાગળની કરન્સી અથવા શેરબજાર પરથી વિશ્વાસ ઉઠે છે, ત્યારે સોનું જ એકમાત્ર ‘સેફ હેવન’ (Safe Haven) અથવા સંકટ સમયની સાંકળ સાબિત થાય છે.
ઘ. ભારતીય રૂપિયાનું અવમૂલ્યન (Rupee Depreciation)
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાનો વેપાર ડોલરમાં થાય છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું સોનું વિદેશથી આયાત કરે છે. ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયાનું મૂલ્ય ઘટવાને કારણે, ભારત માટે સોનાની આયાત વધુ મોંઘી બને છે, જેનો સીધો બોજ સ્થાનિક ગ્રાહકો પર પડે છે.
૩. ચાંદીની ‘સાઇલેન્ટ યાત્રા’: ઔદ્યોગિક માંગે ચાંદીને પણ બનાવી મોંઘીદાટ (The Silent Rally of Silver)
માત્ર સોનું જ નહીં, ગરીબોની કસ્તુરી ગણાતી ચાંદી પણ હવે અમીરોની ધાતુ બની રહી છે. સુરત અને અમદાવાદના ઝવેરી બજારોમાં ૧ કિલો ચાંદીનો ભાવ ₹૧,૨૭,૦૦૦ ને પાર કરી ગયો છે.
- ગ્રીન એનર્જી અને EV સેક્ટર: ચાંદીના ભાવ વધવા પાછળનું સૌથી મોટું કારણ તેની ઔદ્યોગિક માંગ (Industrial Demand) છે. ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EVs) ની બેટરી, સોલાર પેનલ, 5G ઇક્વિપમેન્ટ્સ અને મેડિકલ સાધનોમાં ચાંદીનો પુષ્કળ વપરાશ થઈ રહ્યો છે.
- સપ્લાય શોર્ટેજ: ખાણોમાંથી ચાંદીનું નવું ઉત્પાદન ધીમું પડ્યું છે, જ્યારે સામે ઉદ્યોગોની માંગ દિન-પ્રતિદિન વધી રહી છે. આ સપ્લાય અને ડિમાન્ડના તફાવતને કારણે ચાંદીમાં પણ સોનાની જેમ ઐતિહાસિક તેજી જોવા મળી રહી છે.
૪. લગ્નસરાની સિઝન પર ઊંડી અસર: મધ્યમ વર્ગના બજેટ ખોરવાયા (Impact on the Wedding Season)
ગુજરાતમાં અત્યારે લગ્નસરાની સિઝન પૂરબહારમાં છે. આપણા સમાજમાં દીકરીને લગ્નમાં ‘કરીયાવર’ (સ્ત્રીધન) તરીકે સોનું આપવાની પેઢીઓ જૂની પરંપરા છે. પરંતુ ₹૧.૬૧ લાખના ભાવે મધ્યમવર્ગીય પરિવારોની ઊંઘ હરામ કરી દીધી છે.
બજેટમાં ૫૦% નો કાપ
જે પરિવારે પોતાની દીકરીના લગ્ન માટે ૧૦ તોલા (૧૦૦ ગ્રામ) સોનું લેવાનું બજેટ નક્કી કર્યું હતું, તેઓ હવે પરાણે ૪ કે ૫ તોલા સોનામાં પતાવટ કરી રહ્યા છે.
હળવા વજનના દાગીનાનો ટ્રેન્ડ (Shift to Lightweight Jewelry)
સુરતના પારલે પોઇન્ટ અને ઘોડદોડ રોડ પર આવેલા મોટા જ્વેલર્સના મતે, ગ્રાહકોની ખરીદ શક્તિ ઘટી છે.
- લોકો હવે એવા દાગીના (Hollow Jewelry) શોધી રહ્યા છે જે દેખાવમાં ભારે અને મોટા લાગે, પરંતુ તેનું વજન ખૂબ જ ઓછું હોય.
- ૧૮ કેરેટ અને ૧૪ કેરેટની ડિમાન્ડ: બજેટને સાચવી લેવા માટે, ગ્રાહકો હવે ૨૨ કેરેટને બદલે ૧૮ કેરેટ કે ૧૪ કેરેટ સોનામાં બનેલા ડાયમંડ (Diamonds) અને કુંદન જડેલા આભૂષણો તરફ વળી રહ્યા છે. તેમાં સોનાનું પ્રમાણ ઓછું હોવાથી તેની કિંમત પણ પ્રમાણમાં ઓછી થાય છે.
રિસાયક્લિંગ અને એક્સચેન્જ (Old Gold Recycling)
નવું સોનું ખરીદવું અશક્ય લાગતા, મોટાભાગના પરિવારો ઘરમાં પેઢીઓથી પડેલા જૂના ઘરેણાં (જેમ કે ભારે કંદોરો કે જૂની ડિઝાઇનના સેટ) સોની પાસે પિગળાવીને તેમાંથી જ આધુનિક ડિઝાઇનના નવા દાગીના બનાવડાવી રહ્યા છે. આનાથી તેમને સોનાનો નવો ભાવ ચૂકવવો પડતો નથી, માત્ર મેકિંગ ચાર્જ જ આપવો પડે છે.
૫. સુરત અને રાજકોટના કારીગરો પર આર્થિક સંકટ (Economic Toll on Local Artisans)
સોનાના વધતા ભાવની માત્ર ગ્રાહકો પર જ નહીં, પરંતુ ઝવેરી બજારના અર્થતંત્ર પર પણ ગંભીર નકારાત્મક અસર પડી છે.
- રાજકોટનું સોની બજાર: રાજકોટ ભારતનું સૌથી મોટું ગોલ્ડ હેન્ડ-ક્રાફ્ટિંગ (હાથ-ઘડતર) હબ છે. પરંતુ, બજારમાં જથ્થાબંધ ઓર્ડર્સમાં ૪૦% થી ૫૦% નો જંગી ઘટાડો થતાં, અહીં કામ કરતા હજારો બંગાળી અને સ્થાનિક કારીગરો બેરોજગાર બન્યા છે.
- સુરતનું ડાયમંડ જ્વેલરી સેક્ટર: સુરત હીરા ઉદ્યોગનું કેન્દ્ર છે, પરંતુ હીરા જડવા માટે સોનાનો ઉપયોગ થાય છે. સોનું મોંઘુ થવાથી તૈયાર ડાયમંડ જ્વેલરીની નિકાસ (Exports) અને સ્થાનિક વેચાણને મોટો ફટકો પડ્યો છે. નાના જ્વેલર્સ માટે દુકાનનું ભાડું અને કારીગરોનો પગાર કાઢવો પણ હવે મુશ્કેલ બની ગયો છે.
૬. રોકાણકારો માટે નિષ્ણાતોની ‘માસ્ટર સ્ટ્રેટેજી’: હવે ખરીદવું કે રાહ જોવી? (Expert Investment Strategies for 2026)
જે લોકો અત્યારે સોનામાં રોકાણ કરવાનું વિચારી રહ્યા છે, તેમના મનમાં બે જ પ્રશ્નો છે: “શું ભાવ હજુ વધશે?” અને “શું અત્યારે ખરીદવું યોગ્ય છે?”
ફાઇનાન્સિયલ એક્સપર્ટ્સ અને કોમોડિટી એનાલિસ્ટ્સ નીચે મુજબનું માર્ગદર્શન આપે છે:
૧. લોંગ-ટર્મ વિઝન (Long-Term Horizon)
સોનું ક્યારેય રાતોરાત અમીર બનાવવાની સ્કીમ નથી. જો તમારો લક્ષ્યાંક ૫ થી ૭ વર્ષનો છે, તો સોનામાં રોકાણ ક્યારેય ખોટું પડતું નથી. પરંતુ, અત્યારે એકસાથે મોટું રોકાણ (Lumpsum Investment) કરવાનું ટાળો. તેના બદલે જ્યારે પણ બજારમાં ૨% કે ૩% નો ઘટાડો (Correction) આવે, ત્યારે ટુકડે-ટુકડે ખરીદી (SIP in Gold) કરવાની રણનીતિ અપનાવો. તમારા કુલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પોર્ટફોલિયોના ૧૦% થી ૧૫% નાણાં સોનામાં રોકાયેલા હોવા જોઈએ.
૨. ફિઝિકલ સોનાને બદલે ‘સ્માર્ટ ગોલ્ડ’ અપનાવો (Shift to Digital & Smart Gold)
રોકાણના હેતુ માટે દાગીના કે બિસ્કિટ ખરીદવા એ આર્થિક રીતે નુકસાનકારક છે, કારણ કે તેમાં ૩% GST, ભારે મેકિંગ ચાર્જ અને લોકરના ભાડાનો ખર્ચ ઉમેરાય છે. ૨૦૨૬ ના ડિજિટલ યુગમાં આ સ્માર્ટ વિકલ્પો પસંદ કરો:
- સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ (Sovereign Gold Bond – SGB): ભારત સરકાર અને RBI દ્વારા બહાર પાડવામાં આવતા આ બોન્ડમાં તમને સોનાના ભાવવધારાનો સીધો લાભ તો મળે જ છે, સાથે જ તમારા રોકાણ પર વાર્ષિક ૨.૫% વ્યાજ (Interest) પણ સરકાર આપે છે. આ ઉપરાંત, પાકતી મુદતે કેપિટલ ગેઇન ટેક્સમાં પણ છૂટ મળે છે. રોકાણ માટે આ સૌથી શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે.
- ગોલ્ડ ETF અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ (Gold ETFs): જો તમારી પાસે ડીમેટ એકાઉન્ટ (Demat Account) છે, તો તમે શેરબજારમાં ટ્રેડ થતા ગોલ્ડ ETF ખરીદી શકો છો. આમાં ૧ ગ્રામ જેટલું નાનું રોકાણ પણ થઈ શકે છે અને તે ખૂબ જ લિક્વિડ (Liquid) હોય છે, એટલે કે જ્યારે પૈસાની જરૂર હોય ત્યારે તરત જ બજારભાવે વેચી શકાય છે.
૭. ભવિષ્યનો અંદાજ: ૨૦૨૬-૨૭ માં સોનાના ભાવ ક્યાં સુધી જઈ શકે? (Future Price Outlook)
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની મોટી ફાઇનાન્સિયલ સંસ્થાઓ (જેમ કે JP Morgan અને Goldman Sachs) ના અહેવાલો મુજબ, સોનામાં તેજી હજુ પણ અકબંધ રહી શકે છે.
- જો તણાવ વધશે તો: જો મધ્ય પૂર્વના યુદ્ધમાં વધારો થશે અથવા અમેરિકા-ચીન વચ્ચે વ્યાપારી યુદ્ધ (Trade War) વકરશે, તો ૨૦૨૬ ના અંત સુધીમાં એટલે કે દિવાળી આસપાસ સોનું આરામથી ₹૧,૭૫,૦૦૦ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ ની સપાટી પણ વટાવી શકે છે.
- જો સ્થિતિ સુધરશે તો: જો વૈશ્વિક અર્થતંત્ર સ્થિર થશે, તો પણ સોનાના ભાવમાં કોઈ મોટો કડાકો બોલવાની શક્યતા નહિવત્ છે. ભાવ ₹૧,૫૦,૦૦૦ ની આસપાસ સપોર્ટ (Support Level) બનાવીને સ્થિર થઈ શકે છે. ટૂંકમાં, ભવિષ્યમાં સોનું સસ્તું થવાની રાહ જોવી વ્યર્થ સાબિત થઈ શકે છે.
સોનું – કટોકટીનો સાચો તારણહાર
સુરત અને ગુજરાતમાં ૧૦ ગ્રામ સોનાનો ભાવ ₹૧.૬૧ લાખ સુધી પહોંચી જવો એ કોઈ સામાન્ય આર્થિક ઘટના નથી. આ દર્શાવે છે કે કાગળની કરન્સી અને શેરબજારની અનિશ્ચિતતા વચ્ચે માનવજાતનો સૌથી જૂનો અને સૌથી ભરોસાપાત્ર મિત્ર ‘સોનું’ જ રહ્યો છે.
લગ્નવાળા પરિવારો માટે આ ભાવ વધારો ચોક્કસપણે એક મોટો પડકાર છે અને તેમણે પોતાની ખરીદીની પેટર્નમાં ફેરફાર કરવો જ પડશે. પરંતુ, જે પરિવારોએ અગાઉ સોનામાં બચત કરી રાખી હતી, તેમની સંપત્તિમાં આજે રાતોરાત જંગી અને સુરક્ષિત વધારો થયો છે.