National Overseas Scholarship: દિવ્યાંગ વિદ્યાર્થીઓને વિદેશ મોકલવા માટે સરકારની અદભુત યોજના

શિક્ષણ એ દરેક મનુષ્યનો મૂળભૂત અધિકાર છે, અને જ્યારે વાત ઉચ્ચ શિક્ષણની આવે છે, ત્યારે તે જીવનની દિશા બદલી શકે છે. પરંતુ, ઘણીવાર આર્થિક પરિસ્થિતિઓ અથવા શારીરિક મર્યાદાઓને કારણે તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓ પોતાનું વિદેશમાં ભણવાનું સપનું પૂરું કરી શકતા નથી. ખાસ કરીને દિવ્યાંગ (Disabilities) વિદ્યાર્થીઓ માટે આ સફર વધુ પડકારજનક બની જાય છે. આ પડકારોને પહોંચી વળવા અને સમાન તકો પૂરી પાડવાના હેતુથી, ભારત સરકારની National Overseas Scholarship For Students With Disabilities એક એવી યોજના છે જે ખરા અર્થમાં જીવન બદલનારી સાબિત થઈ શકે છે.

National Overseas Scholarship એટલે શું?

ભારત સરકારના સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રાલય (Ministry of Social Justice & Empowerment) અને ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એમ્પાવરમેન્ટ ઓફ પર્સન્સ વિથ ડિસેબિલિટીઝ (DEPwD) દ્વારા એક વિશેષ પહેલ કરવામાં આવી છે. તમને જણાવી દઈએ કે National Overseas Scholarship For Students With Disabilities એ ભારત સરકારની એક એવી યોજના છે, જે અંતર્ગત શારીરિક કે માનસિક રીતે દિવ્યાંગ વિદ્યાર્થીઓને વિદેશની નામાંકિત યુનિવર્સિટીઓમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ (માસ્ટર્સ ડિગ્રી અથવા પીએચડી) મેળવવા માટે સંપૂર્ણ આર્થિક સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે.

આ યોજના હેઠળ “રાઇટ્સ ઓફ પર્સન્સ વિથ ડિસેબિલિટીઝ એક્ટ, 2016” (Rights of Persons with Disabilities Act, 2016) માં દર્શાવેલ તમામ પ્રકારની દિવ્યાંગતા (જેમ કે દ્રષ્ટિહીનતા, શ્રવણ દોષ, વાણી દોષ, લોકો-મોટર ડિસેબિલિટી, માનસિક મંદતા વગેરે) ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ આવરી લેવામાં આવે છે.

યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય અને વિઝન

દિવ્યાંગ વિદ્યાર્થીઓમાં અખૂટ શક્તિ અને કૌશલ્ય રહેલું હોય છે, પરંતુ યોગ્ય પ્લેટફોર્મ અને નાણાકીય સહાયના અભાવે તેઓ પોતાની ક્ષમતા સાબિત કરી શકતા નથી. આ National Overseas Scholarship For Students With Disabilities નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દિવ્યાંગ વિદ્યાર્થીઓને આર્થિક, શારીરિક અને માનસિક અવરોધોમાંથી મુક્ત કરીને તેમને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરનું શિક્ષણ પૂરું પાડવાનો છે.

સરકારનું વિઝન છે કે આ વિદ્યાર્થીઓ ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવીને સમાજમાં સન્માનજનક સ્થાન પ્રાપ્ત કરે, રોજગારીની બહેતર તકો મેળવે અને અન્ય દિવ્યાંગ લોકો માટે પ્રેરણારૂપ બને.

શિષ્યવૃત્તિ માટેની પાત્રતા (Eligibility Criteria)

કોઈપણ સરકારી યોજનાનો લાભ લેવા માટે નિર્ધારિત માપદંડો પૂર્ણ કરવા જરૂરી છે. જો તમે National Overseas Scholarship For Students With Disabilities માટે અરજી કરવા માંગતા હોય, તો તમારે નીચે મુજબની લાયકાત ધરાવવી આવશ્યક છે:

1. વિદ્યાર્થીનો દરજ્જો: અરજદાર કાયમી ધોરણે ભારતીય નાગરિક અને વિદ્યાર્થી હોવો જોઈએ.
2. દિવ્યાંગતાની ટકાવારી: અરજદારની દિવ્યાંગતાની ટકાવારી (Disability Percentage) ઓછામાં ઓછી 40% કે તેથી વધુ હોવી ફરજિયાત છે.
3. એડમિશન ઓફર: વિદ્યાર્થીએ વિદેશની કોઈ માન્યતા પ્રાપ્ત અને એક્રેડિટેડ (Accredited) યુનિવર્સિટી અથવા સંસ્થામાં માસ્ટર્સ (Master’s Level) અથવા પીએચડી (Ph.D.) કોર્સ માટે પ્રવેશ મેળવેલો હોવો જોઈએ (Unconditional Offer of Admission).
4. ઉંમર મર્યાદા: યોજનાની જાહેરાતના મહિનાના પ્રથમ દિવસ સુધીમાં અરજદારની ઉંમર 35 વર્ષ કે તેથી ઓછી હોવી જોઈએ.
5. પારિવારિક આવક મર્યાદા: અરજદારના પરિવારની તમામ સ્ત્રોતોમાંથી થતી કુલ વાર્ષિક આવક ₹ 6 લાખથી વધુ ન હોવી જોઈએ.

શિષ્યવૃત્તિના આર્થિક લાભો (Financial Benefits and Allowances)

વિદેશમાં ભણવાનો ખર્ચ ઘણો મોટો હોય છે. ટ્યુશન ફીથી લઈને રહેવા-જમવાનો ખર્ચ સામાન્ય માણસને પરવડે તેવો હોતો નથી. ચાલો જાણીએ કે National Overseas Scholarship For Students With Disabilities હેઠળ પસંદગી પામ્યા બાદ વિદ્યાર્થીને કયા-કયા આર્થિક લાભો મળે છે:

• વાર્ષિક મેન્ટેનન્સ એલાઉન્સ (Annual Maintenance Allowance): * યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા (USA) અને UK સિવાયના અન્ય દેશો માટે: $15,400 (US Dollars) વાર્ષિક.
  • યુનાઇટેડ કિંગડમ (UK) માટે: 9,900 GBP (Great Britain Pounds) વાર્ષિક.
• કન્ટીન્જન્સી એલાઉન્સ (Contingency Allowance): પુસ્તકો, સ્ટડી ટૂર, અને રિસર્ચના ખર્ચ માટે.
  • USA અને અન્ય દેશો માટે: $1,500 વાર્ષિક.
  • UK માટે: 1,100 GBP વાર્ષિક.
• સાધનો માટેનું ભથ્થું (Equipment Allowance): ₹ 1,500 (INR).
• ટ્યુશન ફી (Tuition Fees): યુનિવર્સિટી દ્વારા લેવામાં આવતી ખરેખર ફી (Actual as charged).
• વિઝા ફી અને મેડિકલ ઇન્સ્યોરન્સ (Visa & Medical Insurance): વિઝા અને મેડિકલ ઇન્સ્યોરન્સ પ્રીમિયમનો ખરેખર ખર્ચ ચૂકવવામાં આવશે.
• હવાઈ મુસાફરી (Air Passage): ભારતથી શૈક્ષણિક સંસ્થાની નજીકના એરપોર્ટ સુધી ઇકોનોમી ક્લાસ (Economy Class) ની ફ્લાઈટની ટિકિટ અને પરત ફરવાની ટિકિટ.
• સ્થાનિક મુસાફરી (Local Travel): એરપોર્ટથી યુનિવર્સિટી સુધી પહોંચવા માટે સેકન્ડ ક્લાસ અથવા કોચ ક્લાસનું રેલવે/બસ ભાડું.

સ્કોલરશિપમાંથી બાકાત રખાયેલા કિસ્સાઓ (Exclusions)

આ યોજનામાં કેટલીક શરતો છે જ્યાં વિદ્યાર્થીઓ અરજી કરી શકતા નથી:

• બેચલર ડિગ્રી (Bachelor’s Level): આ યોજના માત્ર માસ્ટર્સ અને પીએચડી માટે છે. બેચલર કે અંડર-ગ્રેજ્યુએટ કોર્સ માટે આ સ્કોલરશિપ મળશે નહીં.
• અન્ય સ્કોલરશિપનો લાભ: જો વિદ્યાર્થી પહેલાથી જ રાજ્ય સરકાર કે અન્ય કોઈ સંસ્થાની સ્કોલરશિપ દ્વારા વિદેશમાં ભણી રહ્યો હોય કે ભણી ચૂક્યો હોય, તો તે પાત્ર નથી.
• સમાન સ્તરનો કોર્સ: જો વિદ્યાર્થીએ ભારતમાં કે વિદેશમાં માસ્ટર્સ કરી લીધું હોય, અને ફરીથી બીજા વિષયમાં માસ્ટર્સ કરવા માંગતો હોય, તો તેને આ લાભ નહીં મળે (Same level course is not allowed).
• બાળકોની સંખ્યા: એક જ માતા-પિતાના વધુમાં વધુ બે દિવ્યાંગ બાળકો આ યોજનાનો લાભ લઈ શકે છે. (જો બીજું સંતાન જોડિયા/Twins હોય તો બંનેને લાભ મળશે).

જરૂરી દસ્તાવેજોનું લિસ્ટ (Documents Required)

હવે પ્રશ્ન એ થાય છે કે National Overseas Scholarship For Students With Disabilities માટે અરજી કેવી રીતે કરવી અને કયા ડોક્યુમેન્ટ્સ જોઈશે? અહીં સંપૂર્ણ યાદી છે:

1. સંપૂર્ણ ભરેલું એપ્લિકેશન ફોર્મ (Pro-forma in duplicate).
2. જન્મ તારીખનો પુરાવો (Birth Certificate અથવા 10મા ધોરણની માર્કશીટ).
3. માન્યતા પ્રાપ્ત મેડિકલ બોર્ડ દ્વારા જારી કરાયેલું દિવ્યાંગતા પ્રમાણપત્ર (Disability Certificate).
4. આધાર કાર્ડ અને વોટર આઈડી (Aadhaar Card & Voter ID).
5. અરજદાર અને માતા-પિતા/વાલીનું પાન કાર્ડ (PAN Card).
6. આધાર સાથે લિંક કરેલી બેંક પાસબુકની નકલ.
7. તમામ શૈક્ષણિક લાયકાતની માર્કશીટ અને સર્ટિફિકેટ્સ.
8. નિર્ધારિત ફોર્મેટમાં ઇન્કમ સર્ટિફિકેટ (Income Certificate) અને ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR).
9. વિદેશી યુનિવર્સિટી તરફથી મળેલ એડમિશન ઓફર લેટર (Offer of Admission).
10. પ્રસ્તાવિત અભ્યાસ અંગેની 500 શબ્દોની વિગત (Details of proposed study).
11. એક સેલ્ફ-ડેક્લેરેશન સર્ટિફિકેટ (Self-attested certificate) કે તમે આ કોર્સ માટે અન્ય કોઈ સ્કોલરશિપનો લાભ લઈ રહ્યા નથી.

એપ્લિકેશન કેવી રીતે કરવી? (Application Process)

આ યોજના માટેની અરજી પ્રક્રિયા હાલમાં ઓફલાઇન (Offline) છે.

• સ્ટેપ 1: વિદ્યાર્થીએ સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જઈને એપ્લિકેશન ફોર્મ ડાઉનલોડ કરવાનું રહેશે. (લિંક: http://disabilityaffairs.gov.in/upload/uploadfiles/files/Appl-Form%20-NOS(1).pdf)
• સ્ટેપ 2: ફોર્મની પ્રિન્ટ કાઢીને, તેમાં માંગેલી તમામ વિગતો યોગ્ય રીતે ભરવી.
• સ્ટેપ 3: ઉપર જણાવેલ તમામ દસ્તાવેજોની સ્વ-પ્રમાણિત (Self-attested) નકલો ફોર્મ સાથે જોડવી.
• સ્ટેપ 4: ફોર્મ ભરીને નીચેના સરનામે પોસ્ટ/કુરિયર દ્વારા મોકલી આપવું: Under Secretary (Scholarships) Department of Empowerment of Persons with DisabilitiesRoom No. 516, 5th Floor, Pt. Deendayal Antyodaya BhawanCGO Complex, Lodhi Road, New Delhi – 110 003

ખાસ નોંધ: આ યોજના હેઠળ અરજીઓ આખું વર્ષ સ્વીકારવામાં આવે છે (Applications are accepted throughout the year).

અમે આશા રાખીએ છીએ કે National Overseas Scholarship For Students With Disabilities વિશેની આ વિસ્તૃત માહિતી તમારા માટે ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થઈ હશે. સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવતી આ યોજના એવા તેજસ્વી દિવ્યાંગ વિદ્યાર્થીઓ માટે એક આશાનું કિરણ છે, જેઓ આર્થિક સંકડામણને કારણે વિદેશમાં ભણવાનું સ્વપ્ન જતું કરે છે.

સાચી માહિતી અને યોગ્ય માર્ગદર્શન વડે કોઈપણ લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. જો તમારી પાસે પાત્રતા છે અને તમારામાં કંઈક કરી છૂટવાની ધગશ છે, તો આજે જ આ યોજના હેઠળ તમારા દસ્તાવેજો તૈયાર કરો અને અરજી કરો. આ બ્લોગ પોસ્ટને વધુમાં વધુ લોકો સાથે શેર કરો જેથી જરૂરિયાતમંદ વિદ્યાર્થીઓ સુધી આ માહિતી પહોંચી શકે.

Ankita Gautam

અંકિતા ગૌતમ CTC News સાથે જોડાયેલા એક લોકપ્રિય અભિનેત્રી (Actor) અને પ્રભાવશાળી સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સર છે. મનોરંજન જગત અને ડિજિટલ કન્ટેન્ટ ક્રિએશનમાં બહોળો અનુભવ ધરાવતા અંકિતાબેન વાચકો સુધી લાઈફસ્ટાઈલ, ફેશન અને એન્ટરટેઈનમેન્ટ જગતના સચોટ સમાચાર પહોંચાડે છે. તેમની સર્જનાત્મક શૈલી અને સોશિયલ મીડિયા પરની મજબૂત પકડ તેમને એક આધુનિક અને વિશ્વાસપાત્ર મીડિયા પર્સનાલિટી બનાવે છે.