સાવધાન: આધાર કાર્ડ હેકિંગથી સાયબર ફ્રોડમાં વધારો – તમારા આધાર-લિન્ક બેન્ક ખાતા સુરક્ષિત રાખવા અપનાવો આ સચોટ ઉપાયો

ડિજિટલ ઈન્ડિયાના આ યુગમાં, આપણું જીવન જેટલું સરળ બન્યું છે, તેટલું જ જોખમી પણ બની ગયું છે. આજે શાકભાજી ખરીદવાથી લઈને પ્રોપર્ટી ખરીદવા સુધી, દરેક જગ્યાએ આપણે ડિજિટલ વ્યવહારો અને આધાર કાર્ડનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. આધાર કાર્ડ આજે દરેક ભારતીયની ઓળખનો મુખ્ય પુરાવો છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે તમારી આ જ ઓળખ હવે સાયબર અપરાધીઓનું મુખ્ય હથિયાર બની રહી છે?

છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશભરમાં અને ખાસ કરીને ગુજરાતમાં આધાર કાર્ડ હેકિંગ ના કિસ્સાઓમાં ચિંતાજનક વધારો થયો છે. સાયબર ગઠિયાઓ હવે તમારા બેન્ક પાસવર્ડ કે ઓટીપી (OTP) ચોરવાની મહેનત નથી કરતા, પરંતુ તેઓ સીધા તમારા ફિંગરપ્રિન્ટ (બાયોમેટ્રિક્સ) ચોરીને તમારા આધાર-લિન્ક બેન્ક ખાતાઓ સાફ કરી રહ્યા છે.

જો તમારું બેન્ક એકાઉન્ટ આધાર સાથે લિંક છે (જે લગભગ દરેકનું હોય છે), તો આ બ્લોગ તમારા માટે અત્યંત મહત્વનો છે. આજના આ વિસ્તૃત લેખમાં અમે તમને જણાવીશું કે કેવી રીતે આ ફ્રોડ થાય છે, હેકર્સ કઈ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરે છે અને સૌથી મહત્વનું – આનાથી બચવા માટે તમારે કયા પગલાં લેવા જોઈએ.

વધતો જતો ખતરો: આધાર એનેબલ્ડ પેમેન્ટ સિસ્ટમ (AePS) ફ્રોડ શું છે?

સૌથી પહેલા એ સમજવું જરૂરી છે કે સાયબર ક્રિમિનલ્સ આખરે ચોરી કરે છે કેવી રીતે? અત્યાર સુધી આપણે એવું માનતા હતા કે ફોન પર આવેલો OTP કોઈને ન આપીએ એટલે આપણે સુરક્ષિત છીએ. પરંતુ આ નવા પ્રકારના સાયબર ફ્રોડ માં OTP ની જરૂર જ નથી પડતી.

આને AePS (Aadhaar Enabled Payment System) ફ્રોડ કહેવામાં આવે છે. સરકાર દ્વારા ગ્રામીણ અને અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં લોકોને સરળતાથી પૈસા ઉપાડવાની સુવિધા મળી રહે તે માટે આ સિસ્ટમ શરૂ કરવામાં આવી હતી. આમાં વ્યક્તિ માત્ર પોતાનો આધાર નંબર આપીને અને ફિંગરપ્રિન્ટ સ્કેનર પર અંગૂઠો મૂકીને પૈસા ઉપાડી શકે છે.

હેકર્સ આ સુવિધાનો દુરુપયોગ કરી રહ્યા છે. તેઓ તમારી જાણ બહાર તમારા ફિંગરપ્રિન્ટનો ડેટા ચોરી લે છે અને પછી નકલી રબરના અંગૂઠા (Cloned Fingerprints) બનાવીને તમારા ખાતામાંથી પૈસા ઉપાડી લે છે. તમને કદાચ મેસેજ પણ મોડો મળે અથવા તો તમે સ્ટેટમેન્ટ ચેક કરો ત્યારે જ ખબર પડે કે તમારી સાથે છેતરપિંડી થઈ છે.

હેકર્સ પાસે તમારો ડેટા ક્યાંથી આવે છે?

તમારા મનમાં સવાલ થતો હશે કે મારો અંગૂઠો તો મારી પાસે છે, તો હેકર્સ પાસે તેની પ્રિન્ટ કેવી રીતે પહોંચી? આધાર કાર્ડ હેકિંગ માટે હેકર્સ વિવિધ રસ્તાઓ અપનાવે છે:

1. પ્રોપર્ટી રજિસ્ટ્રેશન ઓફિસ: આપણે જ્યારે દસ્તાવેજ કરવા જઈએ છીએ ત્યારે જે ફિંગરપ્રિન્ટ આપીએ છીએ, તે ડેટા ઘણીવાર સરકારી વેબસાઈટ પર અપલોડ થતો હોય છે. હેકર્સ આવી સાઇટ્સ પરથી દસ્તાવેજો ડાઉનલોડ કરીને તેમાંથી ફિંગરપ્રિન્ટ કોપી કરે છે.
2. ઝેરોક્ષ સેન્ટર અને હોટેલ્સ: ઘણીવાર આપણે આઈડી પ્રૂફ તરીકે આધાર કાર્ડ આપીએ છીએ. ત્યાંથી આધાર નંબર લીક થઈ શકે છે.
3. સાઈબર કાફે: જ્યાં આપણે પ્રિન્ટ કઢાવવા જઈએ છીએ ત્યાં આપણી ફિંગરપ્રિન્ટ સ્કેનર પર રહી જતી હોય છે.
4. સિલિકોન થમ્બ પ્રિન્ટ: હેકર્સ હવે અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને બટર પેપર અથવા સિલિકોન પર તમારા ફિંગરપ્રિન્ટની આબેહૂબ નકલ તૈયાર કરે છે.

તમારા આધાર-લિન્ક બેન્ક ખાતાઓ શા માટે નિશાન પર છે?

આજકાલ લગભગ તમામ સરકારી યોજનાઓનો લાભ લેવા માટે બેન્ક ખાતાને આધાર સાથે લિંક કરવું ફરજિયાત છે. જન-ધન ખાતા હોય કે સામાન્ય સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ, બધું જ આધાર સાથે જોડાયેલું છે.

જ્યારે કોઈ હેકર પાસે તમારો આધાર નંબર અને ફિંગરપ્રિન્ટ આવી જાય, ત્યારે તે કોઈપણ મીની-ATM અથવા AePS સેન્ટર પર જઈને તમારા નામે પૈસા ઉપાડી શકે છે. આમાં સૌથી મોટું જોખમ એ છે કે:

• કોઈ પાસવર્ડની જરૂર નથી.
• કોઈ ડેબિટ કાર્ડની જરૂર નથી.
• મોબાઈલ પર OTP આવતો નથી (માત્ર ટ્રાન્ઝેક્શન પૂરો થયા પછી એલર્ટ મેસેજ આવે છે).

આ કારણે આધાર-લિન્ક બેન્ક ખાતાઓ સાયબર અપરાધીઓ માટે સોફ્ટ ટાર્ગેટ બની ગયા છે.

આધાર કાર્ડ હેકિંગથી બચવાના સચોટ ઉપાયો (બચાવના ઉપાયો)

હવે સૌથી મહત્વના મુદ્દા પર આવીએ. શું આપણે આધાર કાર્ડનો ઉપયોગ બંધ કરી દેવો જોઈએ? ના, તે શક્ય નથી. પરંતુ આપણે સુરક્ષાના એવા સ્તરો ઉમેરી શકીએ છીએ જેનાથી હેકર્સ આપણા ડેટાનો ઉપયોગ ન કરી શકે. અહીં કેટલાક મહત્વપૂર્ણ બચાવના ઉપાયો છે જે તમારે આજે જ કરવા જોઈએ:

1. બાયોમેટ્રિક્સ લોક (Biometric Lock) – સૌથી મહત્વનું કવચ

આ એકમાત્ર એવી સુરક્ષા છે જે તમને આ પ્રકારના ફ્રોડથી 100% બચાવી શકે છે. UIDAI (Unique Identification Authority of India) તમને તમારા બાયોમેટ્રિક્સ (ફિંગરપ્રિન્ટ અને આંખની કીકી) ને લોક કરવાની સુવિધા આપે છે.

કેવી રીતે કરશો બાયોમેટ્રિક્સ લોક?

• mAadhaar એપ ડાઉનલોડ કરો: તમારા સ્માર્ટફોનમાં ઓફિશિયલ mAadhaar એપ ડાઉનલોડ કરો.
• રજિસ્ટ્રેશન: તમારા આધાર રજિસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબરથી લોગિન કરો.
• My Aadhaar: એપમાં ‘My Aadhaar’ સેક્શનમાં જાઓ.
• Biometric Lock: ત્યાં તમને ‘Biometric Lock’ નો વિકલ્પ દેખાશે. તેના પર ક્લિક કરો.
• OTP વેરીફિકેશન: એક OTP આવશે, તે દાખલ કર્યા પછી તમારું બાયોમેટ્રિક લોક થઈ જશે.

ફાયદો: એકવાર લોક કર્યા પછી, ભલે હેકર પાસે તમારો નકલી અંગૂઠો હોય, સિસ્ટમ તેને સ્વીકારશે નહીં અને ટ્રાન્ઝેક્શન ફેલ થશે. જ્યારે તમારે ખરેખર જરૂર હોય (જેમ કે સિમ કાર્ડ લેવા કે રેશન લેવા), ત્યારે તમે તેને એપમાંથી જ 10 મિનિટ માટે ‘Unlock’ કરી શકો છો.

2. માસ્ક્ડ આધાર (Masked Aadhaar) નો ઉપયોગ કરો

જ્યારે પણ તમારે હોટેલ, સિનેમા હોલ, અથવા એરપોર્ટ પર આઈડી પ્રૂફ આપવાનું હોય, ત્યારે તમારા અસલ આધાર કાર્ડની ઝેરોક્ષ આપવાને બદલે ‘Masked Aadhaar’ નો ઉપયોગ કરો.

• આમાં તમારા આધારના પહેલા 8 આંકડા છુપાયેલા (XXXX XXXX) હોય છે અને માત્ર છેલ્લા 4 આંકડા જ દેખાય છે.
• આ કાયદેસર રીતે માન્ય છે અને તેનાથી તમારો આખો આધાર નંબર કોઈના હાથમાં આવતો નથી.
• તમે UIDAI ની વેબસાઈટ પરથી માસ્ક્ડ આધાર ડાઉનલોડ કરી શકો છો.

3. આધાર ઓથેન્ટિકેશન હિસ્ટ્રી ચેક કરતા રહો

તમારું આધાર કાર્ડ ક્યાં અને ક્યારે વપરાયું છે, તે જાણવાનો પણ એક રસ્તો છે.

• UIDAI ની વેબસાઈટ અથવા mAadhaar એપ પર ‘Aadhaar Authentication History’ ચેક કરો.
• અહીં તમને છેલ્લા 6 મહિનામાં તમારું આધાર ક્યાં વપરાયું છે તેની વિગત મળશે.
• જો તમને કોઈ એવું ટ્રાન્ઝેક્શન દેખાય જે તમે નથી કર્યું, તો તરત જ ફરિયાદ કરો.

4. મોબાઈલ નંબર અને ઈમેલ હંમેશા અપડેટ રાખો

ઘણા લોકોનો આધાર સાથે લિંક થયેલો મોબાઈલ નંબર બંધ થઈ ગયો હોય છે. આવું ન થવા દો. તમારો ચાલુ નંબર હંમેશા આધાર સાથે લિંક હોવો જોઈએ જેથી તમને સાયબર ફ્રોડ થવાના કિસ્સામાં તરત જ મેસેજ મળી શકે.

5. બેન્ક એકાઉન્ટ એલર્ટ્સ ઓન રાખો

તમારા બેન્ક ખાતામાં SMS અને ઈમેલ એલર્ટ્સ હંમેશા ચાલુ રાખો. જો તમારા ખાતામાંથી એક રૂપિયો પણ કપાય, તો તમને તરત ખબર પડવી જોઈએ.

જો ફ્રોડ થાય તો શું કરવું? (Immediate Action Plan)

સાવચેતી રાખવા છતાં જો તમે આધાર કાર્ડ હેકિંગ નો ભોગ બનો છો, તો ગભરાયા વગર નીચે મુજબના પગલાં લો:

1. હેલ્પલાઇન 1930: તરત જ સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર કોલ કરો. આ નેશનલ સાયબર ક્રાઈમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલનો નંબર છે. જેટલી જલ્દી કોલ કરશો, પૈસા પાછા મળવાની શક્યતા એટલી વધુ છે.
2. વેબસાઈટ પર ફરિયાદ: સરકારની વેબસાઈટ cybercrime.gov.in પર જઈને ઓનલાઈન ફરિયાદ નોંધાવો.
3. બેન્કનો સંપર્ક: તમારી બેન્કને તરત જ જાણ કરો અને તમારું એકાઉન્ટ ટેમ્પરરી ફ્રીઝ કરાવો.
4. બાયોમેટ્રિક લોક: જો તમે હજુ સુધી નથી કર્યું, તો તરત જ તમારા આધાર બાયોમેટ્રિક્સને લોક કરો જેથી વધુ નુકસાન ન થાય.

ગુજરાતમાં સાયબર ક્રાઈમની સ્થિતિ

ગુજરાતમાં પણ આધાર-લિન્ક બેન્ક ખાતાઓ માંથી પૈસા ઉપડી જવાના કિસ્સાઓ પ્રકાશમાં આવ્યા છે. સુરત, અમદાવાદ અને રાજકોટ જેવા શહેરોમાં પોલીસ પાસે આવી અનેક ફરિયાદો આવી છે. સાયબર સેલના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, લોકોમાં જાગૃતિનો અભાવ જ હેકર્સનું સૌથી મોટું હથિયાર છે.

સરકાર અને RBI સતત પ્રયાસો કરી રહ્યા છે, પરંતુ જ્યાં સુધી યુઝર તરીકે આપણે સતર્ક નહીં થઈએ, ત્યાં સુધી આ લડાઈ અધૂરી છે. આપણે આપણી ડિજિટલ ઓળખ (Digital Identity) ને ભૌતિક પાકીટ કરતા પણ વધુ સાચવવાની જરૂર છે.

ટેકનોલોજી વરદાન છે, પણ જો બેદરકારી દાખવીએ તો તે અભિશાપ પણ બની શકે છે. આધાર કાર્ડ હેકિંગ એ કોઈ કાલ્પનિક વાત નથી, પણ આપણી આસપાસ બની રહેલી એક કડવી વાસ્તવિકતા છે. તમારા માતા-પિતા અને વડીલોને ખાસ આ વિશે જાગૃત કરો, કારણ કે તેઓ ઘણીવાર ટેકનોલોજીથી અજાણ હોય છે અને સરળતાથી નિશાન બની શકે છે.

યાદ રાખો, માત્ર બચાવના ઉપાયો જ તમારી મહેનતની કમાણીને સુરક્ષિત રાખી શકે છે. આજે જ તમારું અને તમારા પરિવારના સભ્યોનું આધાર બાયોમેટ્રિક લોક કરો અને સુરક્ષિત રહો.

તમને આ માહિતી કેવી લાગી તે કોમેન્ટ બોક્સમાં જરૂર જણાવશો અને આ બ્લોગને તમારા મિત્રો અને પરિવાર સાથે શેર કરો જેથી તેઓ પણ આ સાયબર ફ્રોડથી બચી શકે.

સતર્ક રહો, સુરક્ષિત રહો.