Aditya Dhar Dhurandhar 2 ની વાર્તા ચોરીના આક્ષેપો પર લેખક સંતોષ કુમારને લીગલ નોટિસ

ભારતીય સિનેમા એટલે કે બોલિવૂડમાં ફિલ્મોની રિલીઝ પહેલા વિવાદો થવા એ કોઈ નવી કે અજાણી વાત નથી. ક્યારેક ફિલ્મના ટાઇટલને લઈને, તો ક્યારેક કાસ્ટિંગને લઈને કાનૂની લડાઈઓ લડાતી હોય છે. પરંતુ સૌથી ગંભીર વિવાદ ત્યારે ઉભો થાય છે જ્યારે કોઈ ફિલ્મની મૂળ વાર્તા (Script/Story) પર જ ચોરીનો આરોપ લાગે. તાજેતરમાં જ Aditya Dhar Dhurandhar 2 ફિલ્મ ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની છે, કારણ કે એક સ્વતંત્ર લેખકે દાવો કર્યો છે કે આ ફિલ્મની વાર્તા તેમની પાસેથી ચોરવામાં આવી છે.

લેખક સંતોષ કુમાર RS (Santosh Kumar RS) દ્વારા કરવામાં આવેલા આ ગંભીર આક્ષેપો બાદ, ‘ઉરી: ધ સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક’ ફેમ ડિરેક્ટર આદિત્ય ધરની કાનૂની ટીમે આકરૂં વલણ અપનાવ્યું છે અને સંતોષ કુમારને બદનક્ષી (Defamation) માટે કડક લીગલ નોટિસ ફટકારી છે. આજના આ વિસ્તૃત આર્ટિકલમાં આપણે આ સમગ્ર વિવાદની ઇનસાઇડ સ્ટોરી, લેખકના દાવાઓ, ડાયરેક્ટરનો વળતો પ્રહાર અને બોલિવૂડમાં કોપીરાઇટના કાયદાઓ વિશે ઊંડાણપૂર્વક અને તટસ્થ ચર્ચા કરીશું.

1. વિવાદનું મૂળ: સંતોષ કુમાર RS ના ગંભીર આક્ષેપો

કોઈપણ કાનૂની વિવાદને સમજવા માટે બંને પક્ષોની દલીલો જાણવી અત્યંત જરૂરી છે. સંતોષ કુમાર RS નામના એક લેખકે તાજેતરમાં મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર જાહેરમાં દાવો કર્યો હતો કે આગામી ફિલ્મ ‘ધુરંધર 2’ ની કોર સ્ટોરીલાઇન (Core Storyline) તેમની છે.

સંતોષ કુમારના મુખ્ય દાવાઓ નીચે મુજબ છે:

• સ્ક્રિપ્ટ પિચિંગ (Script Pitching): સંતોષ કુમારનો દાવો છે કે તેમણે વર્ષો પહેલા આ વાર્તાનો આઈડિયા આદિત્ય ધરના પ્રોડક્શન હાઉસ અને તેમની ક્રિએટિવ ટીમને પિચ કર્યો હતો (સંભળાવ્યો હતો).
• અધિકારોનું ઉલ્લંઘન: લેખકનું કહેવું છે કે તેમની વાર્તાને નકારી કાઢ્યા બાદ, હવે પ્રોડક્શન હાઉસ એ જ કોન્સેપ્ટ અને પાત્રોના પ્લોટનો ઉપયોગ કરીને ‘ધુરંધર 2’ બનાવી રહ્યું છે, જે તેમના બૌદ્ધિક સંપદા અધિકારો (Intellectual Property Rights) નું સીધું ઉલ્લંઘન છે.
• નોંધાયેલી સ્ક્રિપ્ટ: તેમણે દાવો કર્યો છે કે તેમની મૂળ સ્ક્રિપ્ટ સ્ક્રીનરાઈટર્સ એસોસિએશન (SWA) માં કાયદેસર રીતે નોંધાયેલી છે.

આવા આક્ષેપો કોઈ પણ મોટા ફિલ્મમેકરની ઇમેજ ખરાબ કરવા માટે પૂરતા હોય છે, ખાસ કરીને જ્યારે ફિલ્મ હજુ પ્રોડક્શનના તબક્કામાં હોય.

2. આદિત્ય ધરનો વળતો પ્રહાર: કડક લીગલ નોટિસ

સંતોષ કુમારના આ દાવાઓ મીડિયામાં વાયરલ થતાં જ, આદિત્ય ધર અને તેમની ટીમે સમય ન બગાડતા કાનૂની રસ્તો અપનાવ્યો. વાસ્તવમાં, Aditya Dhar Dhurandhar 2 ના મેકર્સે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમની વાર્તા 100% ઓરિજિનલ છે અને કોઈપણ વ્યક્તિની સ્ક્રિપ્ટમાંથી પ્રેરણા લેવામાં આવી નથી.

આદિત્ય ધરની લીગલ ટીમ દ્વારા સંતોષ કુમારને એક નોટિસ મોકલવામાં આવી છે. આ લીગલ નોટિસમાં કેટલાક અત્યંત કડક મુદ્દાઓ ઉઠાવવામાં આવ્યા છે:

• બદનક્ષી (Defamation): નોટિસમાં જણાવાયું છે કે સંતોષ કુમારના દાવાઓ સંપૂર્ણપણે પાયાવિહોણા, ખોટા અને દુર્ભાવનાપૂર્ણ છે. આ આક્ષેપો માત્ર સસ્તી પ્રસિદ્ધિ (Cheap Publicity) મેળવવા અને પ્રોડક્શન હાઉસની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડવા માટે કરવામાં આવ્યા છે.
• જાહેર માફીની માંગ: લીગલ નોટિસમાં સંતોષ કુમારને પોતાના તમામ ખોટા દાવાઓ પાછા ખેંચી લેવા અને જાહેરમાં માફી માંગવા માટે નિશ્ચિત સમયમર્યાદા આપવામાં આવી છે.
• કાનૂની કાર્યવાહીની ચેતવણી: જો લેખક માફી નહીં માંગે અને આક્ષેપો ચાલુ રાખશે, તો તેમની સામે સિવિલ અને ક્રિમિનલ બંને પ્રકારના માનહાનિના કેસ દાખલ કરવામાં આવશે.

આ કાનૂની લડાઈમાં Aditya Dhar Dhurandhar 2 ની ટીમ કોઈ બાંધછોડ કરવા માંગતી નથી, કારણ કે એકવાર જો દર્શકોના મનમાં વાર્તા ચોરીની શંકા ઉભી થઈ જાય, તો ફિલ્મની બ્રાન્ડ વેલ્યુને મોટું નુકસાન થાય છે.

3. શા માટે આવા વિવાદો બોલિવૂડમાં સામાન્ય બની ગયા છે?

જો આપણે બોલિવૂડના ઈતિહાસ પર નજર કરીએ, તો લગભગ દરેક મોટી અને હાઈ-બજેટ ફિલ્મ રિલીઝ થાય તે પહેલા કોઈ ને કોઈ વ્યક્તિ ‘વાર્તા ચોરી’ નો દાવો લઈને કોર્ટના દરવાજા ખખડાવે છે. આ પાછળના કેટલાક વ્યાવહારિક કારણો સમજવા જેવા છે:

• સમાંતર વિચારો (Parallel Thinking): ઘણીવાર એવું બને છે કે બે અલગ-અલગ લેખકોને એક જ સમયે કોઈ એક જ વિષય પર સમાન વિચાર આવે છે. આને ક્રિએટિવ વર્લ્ડમાં પેરેલલ થિંકિંગ કહેવાય છે. કોર્ટમાં આ સાબિત કરવું ખૂબ મુશ્કેલ હોય છે કે વાર્તા કોપી કરવામાં આવી છે કે માત્ર વિચાર મળતો આવે છે.
• સસ્તી પ્રસિદ્ધિ: કમનસીબે, કેટલાક કિસ્સાઓમાં અજાણ્યા લેખકો જાણીજોઈને મોટી ફિલ્મોને ટાર્ગેટ કરે છે જેથી મીડિયામાં તેમનું નામ આવે અને તેમને થોડી પ્રસિદ્ધિ મળી જાય.
• સિસ્ટમની ખામી: મુંબઈ ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં ઘણા નવા લેખકો રોજેરોજ પ્રોડક્શન હાઉસોના ચક્કર લગાવતા હોય છે. ક્યારેક પ્રોડક્શનની ક્રિએટિવ ટીમ આઈડિયા સાંભળીને લેખકને રિજેક્ટ કરે છે, અને વર્ષો પછી જ્યારે સમાન વિષય પર ફિલ્મ બને ત્યારે લેખકને લાગે છે કે તેનો આઈડિયા ચોરાયો છે.

4. ફિલ્મ ‘ધુરંધર 2’ પર આ વિવાદની સંભવિત અસર

ફિલ્મમેકિંગ એ એક મોટો બિઝનેસ છે જેમાં કરોડો રૂપિયાનું રોકાણ હોય છે. દર્શકો આ ફિલ્મની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા છે. ‘ઉરી: ધ સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક’ જેવી ઐતિહાસિક બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ આપ્યા પછી, આદિત્ય ધર પાસેથી લોકોની અપેક્ષાઓ ઘણી ઊંચી છે. તેથી, Aditya Dhar Dhurandhar 2 માટે આ વિવાદ એક મોટો સ્પીડ બ્રેકર સાબિત થઈ શકે છે.

પીઆર અને માર્કેટિંગ (PR & Marketing): જ્યારે પણ કોઈ ફિલ્મ વાર્તા ચોરીના વિવાદમાં ફસાય છે, ત્યારે ફિલ્મના પીઆર કેમ્પેઇનને નકારાત્મક અસર પડે છે. ઇન્ટરવ્યુ દરમિયાન કલાકારો અને ડિરેક્ટરને ફિલ્મના પ્રમોશનને બદલે આ વિવાદ અંગે સ્પષ્ટતા આપવી પડે છે.

કાનૂની સ્ટે (Legal Stay Order): જો સંતોષ કુમાર RS પાસે મજબૂત પુરાવાઓ હશે અને તેઓ કોર્ટમાં જાય, તો કોર્ટ ફિલ્મની રિલીઝ પર સ્ટે (Stay Order) પણ લગાવી શકે છે. જોકે, આદિત્ય ધરે લીગલ નોટિસ ફટકારીને સાબિત કર્યું છે કે તેઓ આ મામલે કાનૂની રીતે મજબૂત સ્થિતિમાં છે અને આવા કોઈ સ્ટેનો સામનો કરવા તૈયાર છે.

5. લેખકો માટે બૌદ્ધિક સંપદા અને SWA ની ભૂમિકા

આ વિવાદ આપણને એ પણ સમજવા મજબૂર કરે છે કે ભારતમાં લેખકો પોતાના કામને કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખી શકે છે.

સ્ક્રિપ્ટ રજીસ્ટ્રેશન કેમ જરૂરી છે? મુંબઈમાં કાર્યરત ‘સ્ક્રીનરાઈટર્સ એસોસિએશન’ (SWA) લેખકોના હિતોનું રક્ષણ કરતી સૌથી મોટી સંસ્થા છે. કોઈપણ લેખકે પોતાની વાર્તા, આઈડિયા કે સ્ક્રિપ્ટ કોઈ પણ પ્રોડ્યુસરને સંભળાવતા પહેલા (Pitch કરતા પહેલા) તેને SWA માં રજીસ્ટર કરાવવી અત્યંત ફરજિયાત છે. રજીસ્ટ્રેશન કરવાથી સ્ક્રિપ્ટ પર તારીખ અને સમયનો સ્ટેમ્પ લાગી જાય છે, જે કોર્ટમાં સૌથી મોટો કાનૂની પુરાવો બને છે.

ઇન્ડિયન કોપીરાઇટ એક્ટ, 1957: ભારતીય કોપીરાઇટ કાયદા મુજબ, કોઈ ‘વિચાર’ (Idea) પર કોઈનો કોપીરાઇટ હોતો નથી, પરંતુ તે વિચારની ‘અભિવ્યક્તિ’ (Expression of Idea) એટલે કે લખેલી સંપૂર્ણ સ્ક્રિપ્ટ પર કોપીરાઇટ હોય છે. જો સંતોષ કુમાર સાબિત કરી શકે કે તેમના પાત્રોના નામ, સીન-બાય-સીન ટ્રીટમેન્ટ અને ડાયલોગ્સ ‘ધુરંધર 2’ માં હૂબહૂ કોપી થયા છે, તો જ તેઓ આ કેસ જીતી શકે. માત્ર પ્લોટ મળતો આવતો હોય તો કાયદો તેને કોપીરાઇટ ભંગ માનતો નથી.

6. ભૂતકાળના સમાન બોલિવૂડ વિવાદો

આદિત્ય ધરનો કેસ પહેલો નથી. બોલિવૂડના ઇતિહાસમાં આવા અનેક કિસ્સાઓ નોંધાયેલા છે:

• થ્રી ઇડિયટ્સ (3 Idiots): ચેતન ભગતે દાવો કર્યો હતો કે ફિલ્મના મેકર્સે તેમની નવલકથા ‘ફાઈવ પોઈન્ટ સમવન’ ને પૂરતી ક્રેડિટ આપી નથી.
• બાલા (Bala): આયુષ્માન ખુરાનાની ફિલ્મ ‘બાલા’ રિલીઝ થવાની હતી ત્યારે ‘ઉજડા ચમન’ ના મેકર્સે વાર્તા ચોરી અને કોન્સેપ્ટ કોપીનો આરોપ લગાવીને કોર્ટના દરવાજા ખખડાવ્યા હતા.
• ક્રિશ 3 (Krrish 3): રાકેશ રોશનની આ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ સામે પણ એક લેખકે કોપીરાઇટ ભંગનો કેસ કર્યો હતો, જે વર્ષો સુધી ચાલ્યો હતો.

મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, પ્રોડક્શન હાઉસની કાનૂની ટીમ એટલી મજબૂત હોય છે કે આવા દાવાઓ કોર્ટમાં ટકી શકતા નથી, અથવા તો રિલીઝ અટકાવવા માટે છેલ્લી ઘડીએ કોઈ આઉટ-ઓફ-કોર્ટ સેટલમેન્ટ (Out of court settlement) કરવામાં આવે છે.

સત્ય કોની બાજુ છે?

હવે જોવું એ રહ્યું કે આ કાનૂની જંગ કઈ દિશામાં જાય છે. શું સંતોષ કુમાર RS કોર્ટમાં પૂરતા પુરાવા રજૂ કરી શકશે? કે પછી આદિત્ય ધરની લીગલ નોટિસ બાદ તેઓ પોતાના દાવા પાછા ખેંચી લેશે?

એક વાત નક્કી છે કે Aditya Dhar Dhurandhar 2 નું નામ અત્યારે દરેક ન્યૂઝ ચેનલ અને સોશિયલ મીડિયા પર ટ્રેન્ડ કરી રહ્યું છે. જો આ વિવાદ માત્ર અફવા સાબિત થશે, તો તે ફિલ્મના પ્રમોશનમાં જ ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે (વધુ ચર્ચા, વધુ પબ્લિસિટી). પરંતુ જો દાવામાં સચ્ચાઈ હશે, તો મેકર્સને મોટી કિંમત ચૂકવવી પડી શકે છે.

બોલિવૂડ અને દર્શકો બંનેને આશા છે કે આ વિવાદનો જલ્દી અને ન્યાયપૂર્ણ અંત આવે, જેથી એક સારી ફિલ્મ કોઈપણ અડચણ વિના સિનેમાઘરો સુધી પહોંચી શકે. એક ડિરેક્ટરની મહેનત અને એક લેખકની કલ્પના—બંનેનું સન્માન જળવાવું જોઈએ.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

Bhavesh Beldar

ભાવેશ CTC News ના ફાઉન્ડર અને ઓનર છે. તેઓ એક પ્રતિભાશાળી અભિનેતા (Actor) હોવાની સાથે ડિજિટલ મીડિયાના નિષ્ણાત પણ છે. અભિનય ક્ષેત્રે સક્રિય હોવા છતાં, પત્રકારત્વ દ્વારા લોકો સુધી સાચી અને સચોટ માહિતી પહોંચાડવી એ તેમનું મુખ્ય લક્ષ્ય છે. ટેકનોલોજી, કલા અને સમાચારના સમન્વય દ્વારા તેઓ CTC News ને નવી ઊંચાઈએ લઈ જઈ રહ્યા છે