ગુજરાતની જીવાદોરી સમાન અને ભારતનો સૌથી પહેલો એક્સપ્રેસવે એટલે Ahmedabad-Vadodara Expressway (NE-1). હજારો વાહનો અહીંથી રોજ પસાર થાય છે, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક સમયથી આ હાઈવે ‘અકસ્માત ઝોન’ બની ગયો છે. નડિયાદ અને આણંદ પાસે થતા ગમખ્વાર અકસ્માતોએ તંત્રની ઊંઘ ઉડાડી દીધી છે.
આજે સવારે નેશનલ હાઈવે ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (NHAI) અને સ્ટેટ ટ્રાફિક પોલીસે એક સંયુક્ત જાહેરાત કરીને વાહનચાલકોને ચેતવી દીધા છે. હવેથી એક્સપ્રેસવે પર કારણ વગર ગાડી રોકવી એ ગુનો ગણાશે.
નવા નિયમ મુજબ, “જો કોઈ વાહન નિયત સ્ટોપ (Rest Area) સિવાય રસ્તાની સાઈડમાં (Shoulder Lane) 2 મિનિટથી વધુ સમય માટે ઉભું રહેશે, તો તેના પર તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે અને ઓનલાઈન મેમો ફાટશે.”
1. નવો નિયમ: હવે ‘ટી-બ્રેક’ કે ‘સેલ્ફી’ માટે ઉભા રહ્યા તો ગયા!
ઘણીવાર આપણે જોઈએ છીએ કે લોકો એક્સપ્રેસવે પર સાઈડમાં ગાડી ઉભી રાખીને કુદરતી હાજતે જાય છે, સિગારેટ પીવે છે, ફોન પર વાત કરે છે અથવા તો ખેતરોના બેકગ્રાઉન્ડમાં રીલ્સ બનાવે છે. હવે આ બધું બંધ થશે.
નિયમની વિગતો:
- No Parking Zone: આખો એક્સપ્રેસવે (93 કિમી) હવે ‘નો પાર્કિંગ ઝોન’ છે.
- 2 મિનિટની લિમિટ: AI કેમેરા ટ્રેક કરશે. જો તમારી ગાડી સાઈડ લેનમાં ઉભી રહી અને 2 મિનિટ થઈ ગઈ, તો કંટ્રોલ રૂમમાં એલર્ટ વાગશે.
- તાત્કાલિક એક્શન: નજીકની પેટ્રોલીંગ વાન ત્યાં પહોંચશે અથવા સીધો ઈ-મેમો (E-Challan) તમારા ઘરે આવશે.
- દંડ: પ્રથમ વખત પકડાવા પર મોટો દંડ અને બીજી વાર લાયસન્સ સસ્પેન્ડ સુધીની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
2. આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ: ભયાનક અકસ્માતો
તમને થશે કે સરકાર આટલી કડક કેમ બની? જવાબ છે – Stationary Vehicle Accidents (ઉભેલા વાહનો સાથે અકસ્માત).
છેલ્લા 6 મહિનાના આંકડા જોઈએ તો:
- નેશનલ એક્સપ્રેસવે-1 પર થયેલા કુલ અકસ્માતોમાંથી 40% અકસ્માતો એવા હતા જેમાં પૂરપાટ ઝડપે આવતી ગાડી રસ્તાની સાઈડમાં ઉભેલી ટ્રક કે કાર પાછળ ઘૂસી ગઈ હોય.
- નડિયાદ પાસે તાજેતરમાં થયેલા અકસ્માતમાં એક ઉભેલી ટ્રક પાછળ કાર અથડાતા એક જ પરિવારના 4 લોકોના મોત થયા હતા.
જ્યારે કોઈ ગાડી 100 કે 120 ની સ્પીડમાં હોય, ત્યારે ડ્રાઈવરને ઘણીવાર ખ્યાલ નથી આવતો કે આગળનું વાહન ચાલે છે કે ઉભું છે. આ ભ્રમણા (Optical Illusion) જીવલેણ સાબિત થાય છે. તેથી NHAI એ નક્કી કર્યું છે કે રસ્તા પર કોઈ સ્થિર અવરોધ હોવો જ ન જોઈએ.
3. AI કેમેરા અને ડ્રોન સર્વેલન્સ: ત્રીજી આંખની નજર
હવે પોલીસ દરેક જગ્યાએ ઉભી નહીં રહે, પણ ટેકનોલોજી તમારી પર નજર રાખશે. એક્સપ્રેસવે પર ‘ઈન્ટેલિજન્ટ ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ’ (ITMS) અપગ્રેડ કરવામાં આવી છે.
- High-Resolution Cameras: દર 1-2 કિલોમીટરે હાઈ-ડેફિનેશન કેમેરા લાગેલા છે જે તમારી ગાડીની નંબર પ્લેટ રીડ કરી શકે છે.
- Time Tracking: આ કેમેરા સોફ્ટવેર સાથે જોડાયેલા છે. જેવા તમે ગાડી રોકો, ટાઈમર શરૂ થઈ જશે. 120 સેકન્ડ (2 મિનિટ) થતા જ સિસ્ટમ ફોટો કેપ્ચર કરી લેશે.
- Drone Patrol: પીક અવર્સમાં ડ્રોન દ્વારા પણ નજર રાખવામાં આવશે.
4. જો ઈમરજન્સી હોય તો શું કરવું? (Emergency Protocol)
આ સૌથી મોટો પ્રશ્ન છે. શું ટાયર પંચર થાય કે એન્જિન ગરમ થઈ જાય તો પણ દંડ ભરવો પડશે? ના, NHAI એ Emergency માટે અપવાદ રાખ્યા છે, પણ તમારે ચોક્કસ પ્રોટોકોલ ફોલો કરવો પડશે.
જો તમારી ગાડી બગડે તો આટલું કરો:
- Hazard Lights On: તરત જ ગાડીની ચારેય લાલ લાઈટો (પાર્કિંગ લાઈટ્સ) બ્લિંક કરવાનું શરૂ કરી દો. આનાથી કેમેરા અને પાછળ આવતા વાહનોને ખબર પડશે કે તમે મુશ્કેલીમાં છો.
- સાઈડ લેનનો ઉપયોગ: ગાડીને રસ્તાની છેક ડાબી બાજુએ (Hard Shoulder) દબાવીને ઉભી રાખો.
- 1033 પર કોલ: ગાડીમાંથી ઉતર્યા વગર અથવા સુરક્ષિત રીતે ઉતરીને તરત જ નેશનલ હાઈવે હેલ્પલાઈન 1033 પર કોલ કરો.
- રિફ્લેક્ટર ટ્રાયંગલ: જો શક્ય હોય તો ગાડીની પાછળ 50 મીટર દૂર રિફ્લેક્ટર ટ્રાયંગલ મૂકો.
- ગાડીમાં બેસી ન રહો: જો ગાડી સાઈડમાં હોય, તો સલામતી માટે ગાડીની બહાર નીકળીને રેલિંગની પાછળ (ખેતર બાજુ) ઉભા રહો. ગાડીની અંદર બેસી રહેવું જોખમી છે.
જો તમે આ પ્રક્રિયા અનુસરશો અને હેલ્પલાઈન પર જાણ કરશો, તો તમને દંડ થશે નહીં અને ક્રેનની મદદ પણ મળશે.
5. લેન શિસ્ત (Lane Discipline) પર પણ કડકાઈ
માત્ર ઉભા રહેવા પર જ નહીં, ગાડી ચલાવવા પર પણ નવા નિયમો કડક બનાવાયા છે.
- Heavy Vehicles: ટ્રક અને બસોએ ફરજિયાત ડાબી બાજુની લેનમાં જ ચાલવું પડશે. જો તેઓ જમણી (Overtaking) લેનમાં ધીમી ગતિએ ચાલતા પકડાશે, તો દંડ થશે.
- Overtaking: ડાબી બાજુથી ઓવરટેક કરવું એ એક્સપ્રેસવે પર સૌથી મોટું જોખમ છે. હવે તેના પર પણ કેમેરાની નજર છે.
6. રેસ્ટ એરિયા અને ફૂડ કોર્ટનો ઉપયોગ કરો
NHAI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ડ્રાઈવરોએ આરામ કરવા માટે નિર્ધારિત જગ્યાઓનો જ ઉપયોગ કરવો.
- રિલાયન્સ પેટ્રોલ પંપ પાસે.
- મહીસાગર નદી પાસેના ફૂડ કોર્ટ્સ.
- અને વચ્ચે આવતા અન્ય માન્ય ટોયલેટ બ્લોક્સ.
રસ્તા વચ્ચે “માત્ર 5 મિનિટ માટે” ઉભા રહેવાની આદત હવે ભૂલવી પડશે.
7. ટાયર બર્સ્ટની સમસ્યા અને સિમેન્ટ રોડ
અમદાવાદ-વડોદરા એક્સપ્રેસવે ડામરનો નહીં પણ સિમેન્ટ-કોંક્રિટનો બનેલો છે.
- ઘર્ષણ અને ગરમી: સિમેન્ટ રોડ પર ટાયર અને રસ્તા વચ્ચે ઘર્ષણ થવાથી ટાયર વધુ ગરમ થાય છે.
- ટાયર ફાટવાના બનાવો: ગરમીમાં ટાયર ફાટવાથી ગાડી અચાનક ઉભી રહી જાય છે અથવા પલટી ખાઈ જાય છે.
ટીપ: એક્સપ્રેસવે પર જતા પહેલા ટાયરમાં Nitrogen હવા પુરાવવાનો આગ્રહ રાખો, જે ટાયરને ઠંડુ રાખે છે. જૂના કે ઘસાઈ ગયેલા ટાયર સાથે 100 ની સ્પીડમાં જવું એ મોતને આમંત્રણ છે.
8. મુસાફરો અને ટ્રાન્સપોર્ટરોની પ્રતિક્રિયા
આ નિર્ણયથી મિશ્ર પ્રતિક્રિયા જોવા મળી રહી છે.
- સામાન્ય મુસાફરો: જે લોકો નિયમિત અપ-ડાઉન કરે છે તેઓ ખુશ છે. વડોદરાના વેપારી કેતન શાહે કહ્યું: “ઘણીવાર ટ્રકવાળા આડેધડ પાર્ક કરીને સૂતા હોય છે. રાત્રે ડ્રાઈવિંગમાં બહુ બીક લાગે છે. આ નિયમથી રસ્તો સાફ થશે અને આપણે જલ્દી પહોંચીશું.”
- ટ્રક ડ્રાઈવરો: ટ્રાન્સપોર્ટ એસોસિએશને કહ્યું કે “એક્સપ્રેસવે પર પૂરતા રેસ્ટ એરિયા નથી. જો ડ્રાઈવરને થાક લાગે તો તેણે ક્યાં જવું? સરકારે પહેલા સુવિધાઓ વધારવી જોઈએ, પછી દંડ વસૂલવો જોઈએ.”
9. ટોલ નાકા પર FASTag સ્કેનિંગ અને વેઈટિંગ
આ કડકાઈ ટોલ નાકા પર પણ લાગુ પડે છે. જો તમારી પાસે FASTag ન હોય અથવા બેલેન્સ ઓછું હોય, અને તમે ટોલ લેનમાં ગાડી રોકી રાખો છો, તો ડબલ ટોલ વસૂલવામાં આવશે. એક્સપ્રેસવે પર એન્ટ્રી અને એક્ઝિટ સ્મૂથ બનાવવા માટે “ફ્રી ફ્લો” લેન્સ વધારવામાં આવી રહી છે.
10. સુરક્ષા એ જ પ્રાથમિકતા (Conclusion)
Ahmedabad-Vadodara Expressway New Rules ભલે કડક લાગે, પણ તે આપણા જીવની રક્ષા માટે છે. 93 કિલોમીટરનું અંતર કાપતા માંડ 1 કલાક થાય છે. આ 1 કલાક દરમિયાન શિસ્ત જાળવવી એ દરેક નાગરિકની ફરજ છે.