અંબાજી રોપ-વે મેન્ટેનન્સ માટે 6 દિવસ બંધ, ભક્તોને જાણ

શ્રદ્ધા, સુરક્ષા અને વ્યવસ્થાપનનો સુમેળ

આરાસુરની પહાડીઓમાં બિરાજમાન મા અંબાનું ધામ, અંબાજી, ગુજરાતનું સૌથી મોટું અને પવિત્ર યાત્રાધામ છે. દર વર્ષે લાખો ભક્તો અંબાજી મંદિરે દર્શન કર્યા બાદ, માતાજીના મૂળ પ્રાગટ્ય સ્થાન એવા ‘ગબ્બર પર્વત’ (Gabbar Hill) ના દર્શન કરવા અચૂક જાય છે. ગબ્બર પર જવા માટે ભક્તોની સૌથી મોટી સુવિધા એટલે ‘ઉડન ખટોલા’ (Ropeway). પરંતુ, યાત્રિકોની સુરક્ષાને સર્વોચ્ચ પ્રાધાન્ય આપતા, વહીવટીતંત્ર અને રોપ-વે સંચાલક કંપની દ્વારા એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.

તાજેતરની સત્તાવાર જાહેરાત મુજબ, અંબાજી ગબ્બર રોપ-વે સેવા આગામી 6 દિવસ માટે વાર્ષિક મેન્ટેનન્સ (Annual Maintenance) ના કારણે સંપૂર્ણપણે બંધ રાખવામાં આવશે.

એક આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેટા વિશ્લેષક તરીકે, હું સ્પષ્ટપણે કહી શકું છું કે આ 6 દિવસનો વિરામ યાત્રિકોને થોડી અગવડતા ચોક્કસ આપશે, પરંતુ લાંબા ગાળે લાખો લોકોના જીવની સુરક્ષા માટે આ ‘પ્રિવેન્ટિવ મેન્ટેનન્સ’ (Preventive Maintenance) અનિવાર્ય છે. ખાસ કરીને ભારતમાં ભૂતકાળમાં થયેલી કેબલ-કાર દુર્ઘટનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને, આ પ્રકારની તકેદારી અત્યંત આવશ્યક છે.

1. રોપ-વે શટડાઉનની વિગતો અને યાત્રિકો માટે એલર્ટ

કોઈપણ મોટા યાત્રાધામમાં જ્યારે કોઈ મુખ્ય પરિવહન સુવિધા બંધ થાય છે, ત્યારે તેનું પૂર્વ આયોજન અને પ્રસારણ અત્યંત જરૂરી બની જાય છે, જેથી દૂર-દૂરથી આવતા ભક્તોને હાલાકીનો સામનો ન કરવો પડે.

જાહેરાતના મુખ્ય અંશો:

• કારણ: રોપ-વે (ઉડન ખટોલા) નું પ્રિવેન્ટિવ અને વાર્ષિક મેન્ટેનન્સ.
• સમયગાળો: 6 દિવસ સુધી તમામ કામગીરી બંધ રહેશે.
• સંચાલક એજન્સી: ઉષા બ્રેકો લિમિટેડ (Usha Breco Limited), જે ભારતના અનેક પ્રખ્યાત રોપ-વે (જેમ કે પાવાગઢ, ગિરનાર) નું સંચાલન કરે છે.
• માહિતી પ્રસારણ: મંદિર ટ્રસ્ટ અને શ્રી આરાસુરી અંબાજી માતા દેવસ્થાન ટ્રસ્ટ (SAAMDT) દ્વારા યાત્રિકોને અપીલ કરવામાં આવી છે કે તેઓ આ 6 દિવસો દરમિયાન ગબ્બર ચઢવા માટે પગપાળા માર્ગનો જ ઉપયોગ કરે.

વૃદ્ધો, દિવ્યાંગો અને સગર્ભા સ્ત્રીઓ, જેઓ સંપૂર્ણપણે રોપ-વે પર નિર્ભર છે, તેમને સલાહ આપવામાં આવે છે કે તેઓ પોતાની ગબ્બર યાત્રા આ 6 દિવસ પછી જ પ્લાન કરે.

2. રોપ-વે મેન્ટેનન્સનું એન્જિનિયરિંગ: 6 દિવસ કેમ લાગે છે? (The Science of Ropeway Safety)

સામાન્ય નાગરિકને પ્રશ્ન થાય કે માત્ર અમુક કેબિન્સ અને વાયરને ચેક કરવામાં 6 દિવસ જેટલો લાંબો સમય કેમ લાગે છે? વાસ્તવમાં, રોપ-વે એન્જિનિયરિંગ એ અત્યંત જટિલ અને ઝીરો-ટોલરન્સ (Zero-tolerance) વાળી ટેક્નોલોજી છે. હવામાં લટકતા મુસાફરોના જીવ સંપૂર્ણપણે ભૌતિકવિજ્ઞાન અને યાંત્રિક ચોકસાઈ પર આધારિત હોય છે.

આ સૂત્ર દર્શાવે છે કે વજન અને ઢોળાવમાં થતો નાનો ફેરફાર પણ કેબલના તણાવમાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે. તેથી, 6 દિવસના આ મેન્ટેનન્સ દરમિયાન નીચે મુજબના અત્યંત સંવેદનશીલ ચેકિંગ કરવામાં આવે છે:

A. નોન-ડિસ્ટ્રક્ટિવ ટેસ્ટિંગ (NDT – Non-Destructive Testing):

આ પ્રક્રિયામાં મુખ્ય વાયર રોપ (જેના પર કેબિન લટકે છે) ની અંદર કોઈ સૂક્ષ્મ તિરાડ (Micro-cracks) કે કાટ (Corrosion) તો નથી લાગ્યો ને, તેની મેગ્નેટિક સેન્સર્સ દ્વારા તપાસ કરવામાં આવે છે. આમાં વાયરને તોડ્યા વિના એક્સ-રે જેવી પદ્ધતિથી અંદરની મજબૂતાઈ ચેક થાય છે.

B. બુલ વ્હીલ (Bull Wheel) અને ગ્રીપ ચેકિંગ:

ઉપર અને નીચેના સ્ટેશન પર વિશાળ પૈડાં (Bull wheels) હોય છે જે વાયરને ફેરવે છે. તેમાં લાગેલા રબરના લાઇનર્સ બદલવામાં આવે છે. કેબિન જે ક્લિપ (Grip) થી વાયર સાથે જોડાયેલી હોય છે, તેને ખોલીને તેનું ગ્રીસિંગ અને કેલિબ્રેશન કરવામાં આવે છે.

C. ઈમરજન્સી બ્રેકિંગ અને મોટર ઓવરહોલિંગ:

જો લાઈટ જાય અથવા મુખ્ય મોટર ફેલ થાય, તો ડીઝલ જનરેટર (DG set) અને ઈમરજન્સી બ્રેક્સ સેકન્ડના 100મા ભાગમાં લાગી જવી જોઈએ. આ 6 દિવસમાં ડમી વજન મૂકીને ઢોળાવ પર ઈમરજન્સી બ્રેકનું ડ્રાય રન (Dry Run) કરવામાં આવે છે.

3. ગબ્બર પર્વત: પૌરાણિક મહત્વ અને ભૌગોલિક ઓળખ (Mythological Context)

અંબાજી રોપ-વે એ માત્ર એક પર્યટન સુવિધા નથી; તે એક અત્યંત પવિત્ર આધ્યાત્મિક સ્થળ સાથે જોડાયેલી કડી છે. જ્યારે રોપ-વે બંધ હોય, ત્યારે યાત્રિકોએ પગપાળા જવાનું હોય છે, જે તેમને ગબ્બરના પૌરાણિક ઇતિહાસની વધુ નજીક લઈ જાય છે.

• શક્તિપીઠનો ઇતિહાસ: હિંદુ પુરાણો મુજબ, જ્યારે ભગવાન શિવ માતા સતીના બળેલા દેહને લઈને તાંડવ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાના સુદર્શન ચક્રથી સતીના દેહના ટુકડા કર્યા હતા. પૃથ્વી પર જ્યાં આ ટુકડા પડ્યા તે 51 શક્તિપીઠો કહેવાયા. ગબ્બર પર્વત પર માતા સતીનું ‘હૃદય’ પડ્યું હોવાની માન્યતા છે.
• મૂળ સ્થાનક: નીચે આવેલું અંબાજીનું મોટું મંદિર તો પછીથી બન્યું છે, પરંતુ માતાજીનું મૂળ પ્રાગટ્ય સ્થાન (Original Seat) આ ગબ્બર પર્વતની ટોચ પર આવેલી ગોખ (ગુફા) જ છે.
• અખંડ જ્યોત: અહીં માતાજીની કોઈ મૂર્તિ નથી, પરંતુ પવિત્ર ‘શ્રી યંત્ર’ (વિસા યંત્ર) ની પૂજા થાય છે અને એક અખંડ જ્યોત સતત પ્રજ્વલિત રહે છે.

4. ભક્તો માટે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા: 999 પગથિયાંનું આરોહણ અને ફિટનેસ

રોપ-વે બંધ હોવાને કારણે, આ 6 દિવસ દરમિયાન દર્શન કરવા આવતા તમામ સ્વસ્થ યાત્રિકોએ પર્વત ચઢવા માટે પગપાળા માર્ગનો ઉપયોગ કરવો પડશે. ગબ્બર પર્વત પર ચઢવા માટે 999 પગથિયાં (Steps) આવેલા છે.

આધ્યાત્મિક અને શારીરિક ફાયદાઓ

• ઘણા શ્રદ્ધાળુઓ માને છે કે માતાજીના દરબારમાં ચાલીને જવાથી વધુ પુણ્ય મળે છે. પગથિયાં ચઢતી વખતે ભક્તો “જય અંબે, ગૌરી અંબે” ના નાદથી આખા વાતાવરણને ગુંજતું કરી દે છે, જે માનસિક શાંતિ અને અદભૂત ઊર્જા પ્રદાન કરે છે.
• શારીરિક દૃષ્ટિએ, 999 પગથિયાં ચઢવા એ એક ઉત્તમ કાર્ડિયો (Cardio) કસરત છે. જો કે, જેમને હૃદયરોગ, અસ્થમા કે ઘૂંટણની સમસ્યા હોય, તેમણે આ સમયે પર્વત ચઢવાનું ટાળવું હિતાવહ છે.

પગપાળા યાત્રા માટેની 5 વ્યવહારુ ટિપ્સ:

1. સમયની પસંદગી: બપોરના આકરા તડકામાં ચઢવાનું ટાળો. વહેલી સવારે (6:00 થી 8:00) અથવા મોડી સાંજે ચઢાણ કરવું શ્રેષ્ઠ છે.
2. હાઈડ્રેશન: સાથે પાણીની બોટલ અને લીંબુ શરબત કે ગ્લુકોઝ રાખો.
3. યોગ્ય પગરખાં: સ્લિપર કે હીલ્સને બદલે સારા સ્પોર્ટ્સ શૂઝ પહેરો.
4. વિરામ લો: સતત ચઢવાને બદલે દર 200 પગથિયે 2 મિનિટનો આરામ લો.
5. પરિક્રમા માર્ગ: જો ચઢવું શક્ય ન હોય, તો ગબ્બર તળેટીમાં 51 શક્તિપીઠનો ભવ્ય પરિક્રમા માર્ગ (Parikrama Marg) બનાવવામાં આવ્યો છે, જ્યાં 51 મંદિરોની પ્રતિકૃતિ છે. તેના દર્શનનો લાભ લઈ શકાય છે.

5. સ્થાનિક અર્થતંત્ર પર મેન્ટેનન્સની અસર (Economic Impact Assessment)

યાત્રાધામ અંબાજીનું આખું અર્થતંત્ર પ્રવાસીઓના પ્રવાહ પર નિર્ભર છે. ગબ્બર રોપ-વે 6 દિવસ બંધ રહેવાથી સ્થાનિક વેપારીઓ પર એક ટૂંકાગાળાની (Short-term) આર્થિક અસર જોવા મળશે.

આ આર્થિક ચક્ર દર્શાવે છે કે એક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ સ્થાનિક અર્થતંત્ર (Local Economy) સાથે કેટલો ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલો હોય છે.

6. સુરક્ષા પ્રથમ: મોરબી અને દેવઘર દુર્ઘટનાઓ પછીનું ‘નવું ભારત’

શા માટે મેન્ટેનન્સ આટલું કડક કરવામાં આવ્યું છે? ભૂતકાળમાં ભારતે કેટલીક અત્યંત દર્દનાક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દુર્ઘટનાઓ જોઈ છે, જેણે આખા દેશને હચમચાવી દીધો હતો.

• દેવઘર રોપ-વે દુર્ઘટના (ઝારખંડ – 2022): ત્રિકુટ પર્વત પર બે કેબલ કાર એકબીજા સાથે અથડાઈ હતી, જેના કારણે 40 થી વધુ લોકો 48 કલાક સુધી હવામાં લટકી રહ્યા હતા અને 3 લોકોના મોત થયા હતા.
• મોરબી બ્રિજ હોનારત (ગુજરાત – 2022): ઝૂલતા પુલના વાયર તૂટવાથી થયેલી કરુણાંતિકા, જેમાં યોગ્ય મેન્ટેનન્સ અને વજન ક્ષમતાના નિયમોનું પાલન ન થયું હોવાનું બહાર આવ્યું હતું.

આ દુર્ઘટનાઓ પછી, ગુજરાત સરકાર અને યાત્રાધામ વિકાસ બોર્ડ દ્વારા એક ‘સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર’ (SOP) લાગુ કરવામાં આવી છે. હવે કોઈપણ પ્રવાસી સ્થળે વ્યાવસાયિક મેન્ટેનન્સમાં કોઈ પણ પ્રકારની બાંધછોડ (Compromise) ચલાવી લેવામાં આવતી નથી. અંબાજી ગબ્બરનો રોપ-વે 6 દિવસ બંધ રાખવાનો નિર્ણય એ જ દિશામાં લેવાયેલું એક સકારાત્મક અને જવાબદાર પગલું છે, જે દર્શાવે છે કે સરકાર માટે પ્રવાસીઓની ટિકિટની આવક કરતાં તેમના જીવની કિંમત અનેકગણી વધુ છે.

7. અંબાજીમાં PRASAD યોજના અને ભવિષ્યનું સ્માર્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર

માત્ર રોપ-વે જ નહીં, સમગ્ર અંબાજી યાત્રાધામ આજે ભારત સરકારની PRASAD (Pilgrimage Rejuvenation and Spiritual Heritage Augmentation Drive) યોજના હેઠળ એક ભવ્ય પરિવર્તનમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે.

આ શટડાઉન અને મેન્ટેનન્સ ફેઝ એ ભવિષ્યના સ્માર્ટ ટુરિઝમનું જ એક પાસું છે.

• ગબ્બર તળેટીનો વિકાસ: તળેટીમાં લાઇટ એન્ડ સાઉન્ડ શો, ભવ્ય પ્રવેશદ્વાર અને પાર્કિંગ સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવી રહી છે.
• સ્માર્ટ ક્રાઉડ મેનેજમેન્ટ: ભાદરવી પૂનમના મહામેળા વખતે લાખોની ભીડને કંટ્રોલ કરવા માટે AI-આધારિત સીસીટીવી કેમેરા અને સેન્સર્સ લગાવવામાં આવ્યા છે.
• ડિજિટલ ટિકિટિંગ: રોપ-વેની ટિકિટ માટે ઓનલાઇન બુકિંગ અને ક્યુઆર કોડ (QR Code) સ્કેનિંગ જેવી સુવિધાઓએ લાંબી લાઇનોમાંથી મુક્તિ અપાવી છે.

જ્યારે 6 દિવસ પછી આ રોપ-વે ફરીથી શરૂ થશે, ત્યારે તે વધુ સુરક્ષિત, વધુ સ્મૂથ અને યાત્રિકો માટે સંપૂર્ણપણે જોખમ-મુક્ત હશે.

ધૈર્ય અને શ્રદ્ધાની કસોટી

કોઈપણ વિશાળ અને જટિલ ટેક્નોલોજી મશીનને તેના મહત્તમ પ્રદર્શન માટે આરામ અને સમારકામની જરૂર પડે છે. અંબાજી ગબ્બર રોપ-વેનું 6 દિવસનું આ મેન્ટેનન્સ શટડાઉન એ માત્ર એક યાંત્રિક પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ તે સિસ્ટમ પ્રત્યેની જવાબદારી અને નાગરિકોની સુરક્ષા પ્રત્યેની કટિબદ્ધતાનું પ્રમાણ છે.

જે યાત્રિકો આ સમયગાળા દરમિયાન અંબાજી જઈ રહ્યા છે, તેમના માટે આ શટડાઉન એક ધીરજની કસોટી બની શકે છે. પરંતુ સાચી શ્રદ્ધા ક્યારેય મશીનોની મોહતાજ હોતી નથી. 999 પગથિયાં ચઢીને, પ્રકૃતિની વચ્ચે થઈને માતાજીના દર્શન કરવાનો અનુભવ પણ એટલો જ અદભૂત અને રોમાંચક છે. આપણે સૌએ એક જાગૃત નાગરિક તરીકે વહીવટીતંત્રના આ સુરક્ષા-લક્ષી નિર્ણયને સહકાર આપવો જોઈએ અને આપણી યાત્રાનું આયોજન એ જ મુજબ કરવું જોઈએ.