ભવનાથ તળેટીમાં પ્લાસ્ટિક પર પ્રતિબંધ: ગિરનારની પ્રકૃતિ અને પવિત્રતા બચાવવાનું મોટું અભિયાન

જૂનાગઢની પવિત્ર ગિરનાર તળેટી અને ભવનાથ ક્ષેત્રની પવિત્રતા જાળવવા માટે વહીવટી તંત્ર દ્વારા એક ઐતિહાસિક અને કડક નિર્ણય લેવાની તૈયારીઓ શરૂ કરી દેવામાં આવી છે. વર્ષ ૨૦૨૬માં યોજાનારા મહાશિવરાત્રીના મેળા પૂર્વે ભવનાથ તળેટીને સંપૂર્ણપણે ‘પ્લાસ્ટિક મુક્ત ક્ષેત્ર’ (Plastic-Free Zone) જાહેર કરવામાં આવશે.

જૂનાગઢ એટલે સાધુ-સંતો અને ગિરનારની ભૂમિ. દર વર્ષે લાખો શ્રદ્ધાળુઓ ભવનાથ મહાદેવના દર્શને અને ગિરનારની પરિક્રમા માટે આવે છે. પરંતુ પ્રવાસીઓ દ્વારા ફેંકવામાં આવતો પ્લાસ્ટિકનો કચરો આ પવિત્ર ભૂમિ અને ત્યાંના વન્યજીવો માટે મોટું જોખમ બની રહ્યો છે. તેને રોકવા માટે હવે તંત્ર ‘એક્શન મોડ’માં આવ્યું છે.

૧. પ્રતિબંધ પાછળનું મુખ્ય કારણ

ગિરનાર અભયારણ્ય વિસ્તાર હોવાથી પ્લાસ્ટિકનો કચરો જમીનમાં ભળતો નથી અને વરસાદી પાણીના નિકાલમાં અવરોધ ઊભો કરે છે. સૌથી ગંભીર બાબત એ છે કે અહીં રહેતા એશિયાટિક સિંહ, દીપડા અને હરણ જેવા વન્યપ્રાણીઓ ભૂલથી પ્લાસ્ટિક ખાઈ જાય છે, જે તેમના માટે જીવલેણ સાબિત થાય છે.

૨. શું છે વહીવટી તંત્રનો પ્લાન?

જૂનાગઢ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન અને વન વિભાગ દ્વારા સંયુક્ત રીતે નીચે મુજબના પગલાં લેવાની તૈયારી છે:

• સીમાડા પર ચેકિંગ: ભવનાથમાં પ્રવેશતા પહેલા જ વાહનો અને શ્રદ્ધાળુઓના સામાનનું ચેકિંગ કરવામાં આવશે.
• સિંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિક પર રોક: પ્લાસ્ટિકના કપ, ચમચી, પાઉચ અને ૭૫ માઇક્રોનથી ઓછી જાડાઈની પ્લાસ્ટિક બેગ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ રહેશે.
• દંડની જોગવાઈ: જો કોઈ દુકાનદાર કે પ્રવાસી પ્લાસ્ટિકનો વપરાશ કરતા ઝડપાશે, તો તેમની પાસેથી સ્થળ પર જ આકરો દંડ વસૂલવામાં આવશે.

૩. શ્રદ્ધાળુઓ માટે વિકલ્પો (Alternatives)

તંત્ર માત્ર પ્રતિબંધ નથી મૂકી રહ્યું, પણ સાથે વિકલ્પો પણ પૂરા પાડશે:

• કાપડની થેલીઓનું વિતરણ: તળેટીમાં વિવિધ જગ્યાએ કાપડની થેલીઓ મળી રહે તેવું આયોજન કરવામાં આવશે.
• વોટર એટીએમ: પ્લાસ્ટિકની બોટલોનો વપરાશ ઘટાડવા માટે ઠેર ઠેર શુદ્ધ પીવાના પાણીના એટીએમ (Water ATMs) સ્થાપવામાં આવશે.
• બાયોડિગ્રેડેબલ પેકેજિંગ: પ્રસાદ અને ખાણીપીણીની વસ્તુઓ માટે કાગળ કે પાંદડાના દ્રોણા-પતરાળાનો ઉપયોગ કરવા વેપારીઓને પ્રોત્સાહન અપાશે.

૪. પરિક્રમા અને મેળા માટે ખાસ ગાઈડલાઈન

આગામી મહાશિવરાત્રી મેળા અને લીલી પરિક્રમા દરમિયાન ‘પ્લાસ્ટિક મુક્ત ગિરનાર’ અભિયાન હેઠળ હજારો સ્વયંસેવકો તૈનાત કરવામાં આવશે. અન્નક્ષેત્રોમાં પ્લાસ્ટિકના વપરાશ પર ખાસ દેખરેખ રાખવામાં આવશે.

૫. જનજાગૃતિ અભિયાન

“ગિરનાર મારો છે, તેને સાફ રાખવાની જવાબદારી પણ મારી છે” – આ સૂત્ર સાથે શાળાઓ અને કોલેજોના વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા જનજાગૃતિ રેલીઓ કાઢવામાં આવશે. સોશિયલ મીડિયાના માધ્યમથી પણ પ્રવાસીઓને અપીલ કરવામાં આવશે કે તેઓ પોતાની સાથે સ્ટીલની બોટલ અને કાપડની થેલી લઈને આવે.

નિષ્કર્ષ:

ભવનાથ તળેટીમાં પ્લાસ્ટિક પરનો પ્રતિબંધ એ માત્ર સરકારી આદેશ નથી, પણ પ્રકૃતિ પ્રત્યેની આપણી જવાબદારી છે. જો આપણે ગિરનારને સ્વચ્છ રાખીશું, તો જ આવનારી પેઢી આ પવિત્ર વારસાનો આનંદ માણી શકશે.