CDPNEREC Scheme: ઉત્તર પૂર્વ ભારતમાં કોફી ખેતી માટે 50% સબસિડી, પાત્રતા અને અરજીની સંપૂર્ણ માહિતી

ભારત એક એવો દેશ છે જ્યાં કૃષિ ક્ષેત્રે અનેક વિવિધતાઓ જોવા મળે છે. દેશના અલગ-અલગ ભૌગોલિક પ્રદેશોમાં આબોહવા અને જમીનની વિવિધતાને કારણે અનેક પ્રકારના પાકો લેવામાં આવે છે. ખાસ કરીને ભારતના ઉત્તર પૂર્વ ક્ષેત્ર (North Eastern Region) ની વાત કરીએ તો, ત્યાંની આબોહવા, વરસાદ અને જમીનની ગુણવત્તા બાગાયતી પાકો માટે અત્યંત અનુકૂળ છે. પારંપરિક ખેતી પદ્ધતિઓમાંથી બહાર આવીને હવે આદિવાસી ખેડૂતો રોકડિયા પાકો (Cash Crops) તરફ વળી રહ્યા છે. ભારત સરકારના વાણિજ્ય મંત્રાલય અને કોફી બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા દ્વારા આ દિશામાં એક ક્રાંતિકારી પહેલ કરવામાં આવી છે, જેનું નામ CDPNEREC Scheme છે, જે આદિવાસી ખેડૂતોને કોફીની ખેતી કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે.

આ લેખમાં આપણે આ મહત્વપૂર્ણ યોજના વિશે વિગતવાર માહિતી મેળવીશું. આ લેખ કૃષિ ક્ષેત્રમાં રસ ધરાવતા લોકો, ઉત્તર પૂર્વ ભારતના ખેડૂતો અને સરકારી યોજનાઓની સચોટ માહિતી મેળવવા માંગતા વાંચકો માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.

ઉત્તર પૂર્વ ભારતમાં કૃષિ અને જંગલીકરણ (Afforestation) નું મહત્વ

ભારતના ઉત્તર પૂર્વીય રાજ્યો જેવા કે આસામ, મેઘાલય, નાગાલેન્ડ, મિઝોરમ, ત્રિપુરા, મણિપુર અને અરુણાચલ પ્રદેશ તેમની પ્રાકૃતિક સુંદરતા અને ગાઢ જંગલો માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. જો કે, આ પ્રદેશમાં વસતા આદિવાસી સમુદાયો સદીઓથી ‘ઝૂમ ખેતી’ (Jhum Cultivation અથવા Shifting Cultivation) કરતા આવ્યા છે.

ઝૂમ ખેતી (Jhum Cultivation) ની પર્યાવરણીય અસરો

ઝૂમ ખેતીમાં ખેડૂતો જંગલના એક હિસ્સાને કાપીને અને સળગાવીને ત્યાં ખેતી કરે છે. થોડા વર્ષો પછી જ્યારે જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટી જાય છે, ત્યારે તેઓ બીજી જગ્યાએ જઈને ફરીથી જંગલ કાપે છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે પર્યાવરણને ભારે નુકસાન થાય છે:

• જંગલોનો નાશ (Deforestation): દર વર્ષે હજારો હેક્ટર જંગલો કપાય છે.
• જમીનનું ધોવાણ (Soil Erosion): વૃક્ષો ન હોવાને કારણે વરસાદી પાણી સાથે ફળદ્રુપ જમીન ધોવાઈ જાય છે.
• જૈવવિવિધતાને નુકસાન: વન્યજીવોના આવાસ છીનવાઈ જાય છે.
• આર્થિક અસ્થિરતા: આ પ્રકારની ખેતીમાં ખેડૂતોને કાયમી આવક મળતી નથી.

આ સમસ્યાના કાયમી ઉકેલ રૂપે ભારત સરકારે ઝૂમ જમીનો પર વનીકરણ (Afforestation) વધારવા અને આદિવાસીઓને કાયમી આજીવિકા પૂરી પાડવા માટે કોફીના વાવેતરને પ્રોત્સાહન આપવાનું નક્કી કર્યું છે. કોફી એવો પાક છે જેને મોટા વૃક્ષોના છાંયડાની જરૂર પડે છે, જેથી જંગલો બચે છે અને ખેડૂતોને સારી આવક પણ મળે છે.

ઉત્તર પૂર્વ ક્ષેત્ર માટે CDPNEREC Scheme શું છે?

વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય, ભારત સરકાર હેઠળ કાર્યરત ‘કોફી બોર્ડ’ દ્વારા મધ્યમ ગાળાના માળખા (Medium Term Framework – MTF) સમયગાળા દરમિયાન હિતધારકોને વિકાસ સહાય પૂરી પાડવા માટે “સંકલિત કોફી વિકાસ પ્રોજેક્ટ” (Integrated Coffee Development Project) ચલાવવામાં આવે છે. આ પ્રોજેક્ટના એક મહત્વપૂર્ણ પેટા-ઘટક (Sub-component) તરીકે ઉત્તર પૂર્વ ક્ષેત્રમાં કોફી વિકાસ કાર્યક્રમ: કોફીનું વિસ્તરણ (Coffee Development Programme in North Eastern Region: Expansion of Coffee) અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે.

આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઝૂમ ખેતીવાળી જમીનો પર કોફીના વાવેતર દ્વારા વનીકરણની સુવિધા ઊભી કરવાનો અને આદિવાસી ખેડૂતોને કાયમી ધોરણે સ્થાયી થવામાં મદદ કરવાનો છે. કોફી એક લાંબા ગાળાનો પાક છે જે 50 થી વધુ વર્ષો સુધી આવક આપી શકે છે.

કોફી બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયાની ભૂમિકા

કોફી બોર્ડ એ એક વૈધાનિક સંસ્થા છે જે ભારતમાં કોફીના ઉત્પાદન, સંશોધન અને નિકાસને પ્રોત્સાહન આપે છે. ઉત્તર પૂર્વ ભારતમાં કોફી બોર્ડના વિસ્તરણ અધિકારીઓ ખેડૂતોને જમીનની પસંદગીથી લઈને કોફીના બિયારણની ખરીદી અને આધુનિક ખેતી પદ્ધતિઓ વિશે મફત તાલીમ અને માર્ગદર્શન પૂરૂં પાડે છે.

આ યોજનાના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો (Key Objectives)

કોઈપણ સરકારી યોજનાની સફળતા તેના ઉદ્દેશ્યો પર આધારિત હોય છે. આ કોફી વિકાસ કાર્યક્રમના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

1. પર્યાવરણ સંરક્ષણ: ઝૂમ ખેતીને કારણે ખાલી પડેલી જમીનો પર કોફી અને છાંયડાવાળા વૃક્ષો વાવીને હરિયાળી પાછી લાવવી.
2. સ્થાયી આજીવિકા: આદિવાસી સમુદાયોને વારંવાર સ્થળાંતર કરવાથી રોકવા અને તેમને એક જ જગ્યાએ લાંબા ગાળાની અને નફાકારક આજીવિકા પૂરી પાડવી.
3. કોફીના ઉત્પાદનમાં વધારો: દક્ષિણ ભારત (કર્ણાટક, કેરળ, તમિલનાડુ) ની સાથે ઉત્તર પૂર્વ ભારતમાં પણ ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી કોફી (અરેબિકા અને રોબસ્ટા) નું ઉત્પાદન વધારવું.
4. આર્થિક સશક્તિકરણ: સબસિડી દ્વારા ગરીબ ખેડૂતોનો આર્થિક બોજ ઘટાડવો અને તેમને મુખ્ય ધારાની અર્થવ્યવસ્થા સાથે જોડવા.

આ કાર્યક્રમ હેઠળ મળતા નાણાકીય લાભો અને સબસિડી

કોફીની ખેતી એ મૂડી-સઘન (Capital-intensive) વ્યવસાય છે. શરૂઆતના 3-4 વર્ષ સુધી પાક તૈયાર ન થાય ત્યાં સુધી ખેડૂતોને ખાતર, બિયારણ અને મજૂરી પાછળ ખર્ચ કરવો પડે છે. આર્થિક રીતે નબળા આદિવાસી ખેડૂતો માટે આ ખર્ચ ઉઠાવવો મુશ્કેલ છે. આથી સરકારે આકર્ષક નાણાકીય સહાય જાહેર કરી છે.

• એકમ કિંમત (Unit Cost): કોફીની ખેતી માટે સરકાર દ્વારા પ્રતિ હેક્ટર ₹1,00,000/- નો અંદાજિત ખર્ચ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.
• સબસિડીનું પ્રમાણ (Scale of Subsidy): ખેડૂતોને કુલ એકમ કિંમતના 50% એટલે કે પ્રતિ હેક્ટર ₹50,000/- ની સબસિડી સીધી સહાય રૂપે આપવામાં આવે છે.

સબસિડીની ચુકવણી બે હપ્તામાં કરવામાં આવે છે:

1. પ્રથમ હપ્તો (1st Installment): યુનિટ કોસ્ટના 60% (એટલે કે સબસિડીની રકમના 60%). આ રકમ કોફીના છોડ વાવ્યા પછી અને વિસ્તરણ અધિકારીના સફળ નિરીક્ષણ બાદ આપવામાં આવે છે.
2. બીજો હપ્તો (2nd Installment): યુનિટ કોસ્ટના 40%. આ રકમ વાવેતરના બીજા વર્ષે, મરી ગયેલા છોડની જગ્યાએ નવા છોડ (Gap filling) વાવ્યા પછી આપવામાં આવે છે.

નોંધનીય છે કે CDPNEREC Scheme હેઠળ મળતી આ આર્થિક સહાય સીધી લાભાર્થીના બેંક ખાતામાં (DBT – Direct Benefit Transfer) ઇલેક્ટ્રોનિક ફંડ ટ્રાન્સફર (EFT / NEFT / RTGS) દ્વારા જમા કરવામાં આવે છે, જેથી પારદર્શિતા જળવાઈ રહે અને વચેટિયાઓનો ત્રાસ દૂર થાય.

CDPNEREC Scheme માટે જરૂરી પાત્રતા અને નિયમો

સરકારી ભંડોળનો યોગ્ય જગ્યાએ અને યોગ્ય વ્યક્તિ દ્વારા જ ઉપયોગ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે કોફી બોર્ડ દ્વારા કેટલાક કડક નિયમો અને પાત્રતાના માપદંડો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે:

1. આદિજાતિ ઉત્પાદક (Tribal Grower): અરજદાર ખેડૂત ઉત્તર પૂર્વ ભારતના માન્ય આદિવાસી સમુદાયનો (ST category) હોવો ફરજિયાત છે.
2. જમીનની યોગ્યતા: કોફીની ખેતી દરેક પ્રકારની જમીનમાં થઈ શકતી નથી. અરજદારની જમીન કોફીના વાવેતર માટે અનુકૂળ છે કે નહીં, તે કોફી બોર્ડના સ્થાનિક વિસ્તરણ અધિકારી (Extension Officer) દ્વારા તપાસવામાં આવશે. અધિકારીના સકારાત્મક અભિપ્રાય પછી જ અરજી મંજૂર થશે.
3. બિયારણની ખરીદી: યોજનાનો લાભ લેવા માટે ખેડૂતે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા કોફીના બીજ અથવા રોપા (Seed material) માત્ર ને માત્ર ‘કોફી બોર્ડ’ દ્વારા માન્ય કરેલી નર્સરીઓ અથવા સંસ્થાઓ પાસેથી જ ખરીદવાના રહેશે. બહારથી ખરીદેલા બિયારણ પર સબસિડી મળવાપાત્ર નથી.
4. જમીનની માલિકી: જમીનનો રેકોર્ડ અરજદારના પોતાના નામ પર હોવો જોઈએ. ઉત્તર પૂર્વના ઘણા રાજ્યોમાં સામુદાયિક જમીન પ્રથા હોવાથી, સ્થાનિક ગ્રામ્ય સત્તાધિકારી (Village Authority) નું પ્રમાણપત્ર પણ માન્ય ગણાય છે.

લાભાર્થી માટે જરૂરી દસ્તાવેજોની સંપૂર્ણ યાદી

અરજી પ્રક્રિયાને ઝડપી અને મુશ્કેલી-મુક્ત બનાવવા માટે, અરજદારોએ નીચે મુજબના દસ્તાવેજો અગાઉથી તૈયાર રાખવા જોઈએ:

1. ઓળખનો પુરાવો (ID Proof): અરજદારનો ફોટો ધરાવતું માન્ય ઓળખપત્ર, જેમ કે આધાર કાર્ડ, ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ, રેશનકાર્ડ, ચૂંટણી પંચ દ્વારા જારી કરાયેલું ઇલેક્શન કાર્ડ (EPIC), પાસપોર્ટ અથવા પાન કાર્ડ.
2. જમીનની માલિકીનો પુરાવો (Proof of Land Ownership): જમીનનો રેકોર્ડ અથવા કબજા પ્રમાણપત્ર (Possession Certificate) જે ગ્રામ્ય સત્તામંડળ (Village Authority), રાજ્ય સરકારના સત્તાધિકારી અથવા અન્ય સક્ષમ અધિકારી દ્વારા યોગ્ય રીતે પ્રમાણિત થયેલું હોય. (નોંધ: જમીનનો રેકોર્ડ લાભાર્થીના નામે હોવો ફરજિયાત છે).
3. બેંક ખાતાની વિગતો (Bank Details): સબસિડીની રકમ જમા કરવા માટે બેંક પાસબુકની નકલ જેમાં એકાઉન્ટ નંબર, બેંકનું નામ, શાખાનું નામ અને IFSC કોડ સ્પષ્ટ રીતે વાંચી શકાય તેવો હોવો જોઈએ.
4. જાતિ પ્રમાણપત્ર (Caste Certificate): આદિવાસી ખેડૂત હોવાની પુષ્ટિ કરવા માટે સક્ષમ અધિકારી દ્વારા જારી કરાયેલું ST પ્રમાણપત્ર.
5. પાસપોર્ટ સાઇઝના ફોટા: તાજેતરમાં પડાવેલા પાસપોર્ટ સાઇઝના રંગીન ફોટોગ્રાફ્સ.

ઓફલાઇન અને ઓનલાઇન અરજી કરવાની પ્રક્રિયા: એક માર્ગદર્શિકા

આ સબસિડી યોજનાનો લાભ મેળવવાની પ્રક્રિયાને બે મુખ્ય તબક્કામાં વહેંચવામાં આવી છે, કારણ કે સબસિડી બે હપ્તામાં ચૂકવવામાં આવે છે. ખેડૂતોએ માયસ્કીમ (myScheme) પોર્ટલ પર માહિતી મેળવીને સંબંધિત કોફી બોર્ડની ઑફિસનો સંપર્ક કરવાનો રહે છે.

પ્રથમ હપ્તા માટેની પ્રક્રિયા (Step 1 to 3)

• સ્ટેપ 1: ખેડૂતે સૌપ્રથમ કોફી બોર્ડના સ્થાનિક સંપર્ક અધિકારી (SLO – Senior Liaison Officer) અથવા જુનિયર લાયઝન ઓફિસર (JLO) નો સંપર્ક કરવાનો રહે છે.
• સ્ટેપ 2: અધિકારી ખેતરની મુલાકાત લેશે અને જમીનની માટી, ઊંચાઈ અને આબોહવા તપાસીને કોફીના વાવેતર માટે જમીનની યોગ્યતા નક્કી કરશે. યોગ્યતા સાબિત થયા બાદ ખેડૂતે બોર્ડ પાસેથી બિયારણ મેળવીને જમીન પર વાવેતર (Planting) પૂર્ણ કરવાનું રહેશે.
• સ્ટેપ 3: વાવેતર પૂર્ણ થયા બાદ, ખેડૂતે તમામ જરૂરી દસ્તાવેજો સાથે ભરેલું અને સહી કરેલું અરજી ફોર્મ કોફી બોર્ડની સંબંધિત વિસ્તરણ કચેરી (Extension Office) માં સબમિટ કરવાનું રહેશે. નિરીક્ષણ પછી પ્રથમ હપ્તો મંજૂર કરવામાં આવશે.

બીજા હપ્તા માટેની પ્રક્રિયા

• કોફીના છોડ વાવ્યા પછી, કેટલાક છોડ કુદરતી કારણોસર કે જીવાતના હુમલાથી મરી જાય છે. બીજા વર્ષે ખેડૂતે આ ખાલી જગ્યાઓ પર નવા છોડ વાવવાના હોય છે, જેને ‘ગેપ ફિલિંગ’ (Gap Filling) કહેવામાં આવે છે.
• બીજા વર્ષમાં ગેપ ફિલિંગની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કર્યા પછી, ખેડૂતે ફરીથી વિસ્તરણ કચેરીમાં બીજા હપ્તા માટેની અરજી સબમિટ કરવાની રહેશે.
• અધિકારીઓ ફરીથી ફિલ્ડ ઇન્સ્પેક્શન કરશે અને યોગ્ય લાગશે તો બાકીની 40% રકમ સીધી બેંક ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવશે.

કોફીના બગીચાનું વ્યવસ્થાપન: કૃષિ નિષ્ણાતોની સલાહ

માત્ર સબસિડી મેળવી લેવાથી કોફીનો પાક સફળ થતો નથી. કોફી એક અત્યંત સંવેદનશીલ પાક છે અને તેને લાંબા ગાળાની વૈજ્ઞાનિક સંભાળની જરૂર પડે છે. અહીં કેટલીક અગત્યની કૃષિ પદ્ધતિઓ વર્ણવવામાં આવી છે જે ઉત્તર પૂર્વ ભારતના ખેડૂતો માટે અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે:

1. જમીનની પસંદગી અને તૈયારી

કોફીના છોડ માટે એવી જમીન જોઈએ જેમાં પાણી ભરાઈ ન રહેતું હોય (Well-drained soil). ઢોળાવવાળી જમીન આ માટે શ્રેષ્ઠ છે. વાવેતર પહેલાં જમીનમાં 2x2x2 ફૂટના ખાડા ખોદીને તેમાં છાણિયું ખાતર અને લીમડાનો ખોળ ઉમેરીને જમીન તૈયાર કરવી જોઈએ. અરેબિકા (Arabica) કોફી માટે ઊંચાઈવાળા અને ઠંડા પ્રદેશો જ્યારે રોબસ્ટા (Robusta) માટે પ્રમાણમાં ગરમ પ્રદેશો વધુ યોગ્ય છે.

2. છાંયડાવાળા વૃક્ષોનું વાવેતર (Shade Management)

કોફી એ છાંયડો પસંદ કરતો પાક છે. સીધો સૂર્યપ્રકાશ કોફીના પાન બાળી નાખે છે. તેથી, કોફી વાવતા પહેલા જમીન પર સિલ્વર ઓક (Silver Oak), જેકફ્રૂટ (ફણસ) અથવા અન્ય કઠોળ વર્ગના મોટા વૃક્ષો વાવવા જોઈએ. આ વૃક્ષો માત્ર છાંયડો જ નથી આપતા, પરંતુ જમીનમાં નાઇટ્રોજનનું પ્રમાણ વધારીને જમીનને ફળદ્રુપ પણ બનાવે છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે જ આ યોજનાને વનીકરણ (Afforestation) માટેની શ્રેષ્ઠ યોજના ગણવામાં આવે છે.

3. ખાતર અને પોષણ વ્યવસ્થાપન (Compost and Nutrition)

રસાયણિક ખાતરોનો વધુ પડતો ઉપયોગ જમીન અને પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડે છે. કોફીના બગીચામાં સેન્દ્રિય ખાતર (Compost/Organic Manure) નો મહત્તમ ઉપયોગ કરવો જોઈએ. ઉત્તર પૂર્વ ભારતમાં ઓર્ગેનિક ખેતીનો વ્યાપ ઘણો મોટો છે, અને ઓર્ગેનિક કોફીની આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં માંગ અને કિંમત ઘણી વધારે હોય છે.

4. રોગ અને જીવાત નિયંત્રણ (Pest and Disease Control)

કોફીના પાકમાં મુખ્યત્વે ‘કોફી બેરી બોરર’ (Coffee Berry Borer) અને ‘વ્હાઇટ સ્ટેમ બોરર’ (White Stem Borer) નામની જીવાતનો ઉપદ્રવ જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત, ભેજવાળા વાતાવરણમાં પાંદડા પર ફૂગ (Leaf Rust) નો રોગ પણ થાય છે. ખેડૂતોએ સમયસર બોર્ડેક્સ મિશ્રણ (Bordeaux Mixture) નો છંટકાવ કરવો જોઈએ અને જીવાત નિયંત્રણ માટે ટ્રેપ (Traps) ગોઠવવા જોઈએ. કોફી બોર્ડના અધિકારીઓ આ અંગે વૈજ્ઞાનિક માર્ગદર્શન પૂરૂં પાડે છે.

5. ઝાડીઓનું વ્યવસ્થાપન (Bush Management / Pruning)

કોફીના છોડને યોગ્ય આકાર આપવો ખૂબ જ જરૂરી છે. વધારાની અને રોગિષ્ઠ ડાળીઓને કાપી નાખવાની પ્રક્રિયાને પ્રુનિંગ (Pruning) કહેવાય છે. આનાથી છોડમાં હવાની અવરજવર જળવાઈ રહે છે અને સૂર્યનો આછો પ્રકાશ ફળ સુધી પહોંચે છે, જેનાથી કોફીના બીજની ગુણવત્તા સુધરે છે.

આદિવાસી સમુદાયના આર્થિક અને સામાજિક ઉત્થાનમાં આ યોજનાનો ફાળો

કોફીની ખેતી ઉત્તર પૂર્વ ભારતના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સામાજિક-આર્થિક ક્રાંતિ લાવી રહી છે. પહેલા જે ખેડૂતો માત્ર પોતાના જીવનનિર્વાહ માટે ડાંગર કે શાકભાજી ઉગાડતા હતા, તેઓ હવે વૈશ્વિક બજાર સાથે જોડાઈ રહ્યા છે.

• રોજગારીનું સર્જન: કોફીની ખેતીમાં લણણી (Harvesting), પ્રોસેસિંગ અને સોર્ટિંગ માટે મોટી સંખ્યામાં માનવબળની જરૂર પડે છે. આથી સ્થાનિક મહિલાઓ અને યુવાનોને ગામમાં જ રોજગારી મળી રહે છે.
• આત્મનિર્ભરતા: જ્યારે ખેડૂતોને કોફીનો સારો ભાવ મળે છે, ત્યારે તેમના જીવનધોરણમાં સુધારો થાય છે. તેઓ પોતાના બાળકોને સારું શિક્ષણ અને આરોગ્ય સુવિધાઓ આપી શકે છે.
• મહિલા સશક્તિકરણ: ઉત્તર પૂર્વ ભારતમાં કૃષિ ક્ષેત્રે મહિલાઓનું યોગદાન ખૂબ મોટું છે. કોફી બોર્ડ દ્વારા મહિલા સ્વ-સહાય જૂથો (SHGs) ને કોફીના પ્રોસેસિંગ અને પેકેજિંગ માટે વિશેષ તાલીમ આપવામાં આવે છે.
• વૈશ્વિક ઓળખ: મેઘાલય અને નાગાલેન્ડમાં ઉગાડવામાં આવતી સ્પેશિયાલિટી કોફી (Specialty Coffee) ની યુરોપ અને અમેરિકામાં ભારે માંગ છે. આનાથી ભારતના ઉત્તર પૂર્વ પ્રદેશને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એક નવી ઓળખ મળી રહી છે.

ભારતના ઉત્તર પૂર્વ ક્ષેત્રમાં અગાધ પ્રાકૃતિક સંપદા અને કૃષિ ક્ષમતા રહેલી છે. દાયકાઓથી ચાલી આવતી પારંપરિક અને પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડતી ઝૂમ ખેતીને રોકવા માટે સરકાર દ્વારા એક સચોટ માળખું તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે.

નિષ્કર્ષમાં કહી શકાય કે, CDPNEREC Scheme માત્ર એક સરકારી સબસિડી પ્રોગ્રામ નથી, પરંતુ તે આદિવાસી સમુદાયોના ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરવા માટેનો એક સામાજિક-આર્થિક સેતુ છે. ₹1,00,000 ની એકમ કિંમત સામે 50% ની માતબર સબસિડી આપવી એ દર્શાવે છે કે ભારત સરકાર ઉત્તર પૂર્વના ખેડૂતોને વૈશ્વિક કક્ષાના કોફી ઉત્પાદકો બનાવવા માટે કેટલી પ્રતિબદ્ધ છે.

આ યોજના હેઠળ કોફીના વાવેતરથી ન માત્ર જંગલોનું પુનર્નિર્માણ થશે, પરંતુ આ પ્રદેશના ગરીબ ખેડૂતોને પેઢીઓ સુધી કાયમી અને સન્માનજનક આવક પણ પ્રાપ્ત થશે. જો તમે અથવા તમારા પરિચિત કોઈ આદિવાસી ખેડૂત ઉત્તર પૂર્વ ક્ષેત્રમાં રહેતા હોવ અને પોતાની જમીન ધરાવતા હોવ, તો તમારે કોફી બોર્ડની સ્થાનિક કચેરીનો સંપર્ક કરીને આ અદભુત યોજનાનો લાભ ચોક્કસથી લેવો જોઈએ. કોફીની સુગંધ હવે ઉત્તર પૂર્વ ભારતના ઘરોમાં આર્થિક સમૃદ્ધિની મહેક લઈને આવી રહી છે.

Bhavesh Beldar

ભાવેશ CTC News ના ફાઉન્ડર અને ઓનર છે. તેઓ એક પ્રતિભાશાળી અભિનેતા (Actor) હોવાની સાથે ડિજિટલ મીડિયાના નિષ્ણાત પણ છે. અભિનય ક્ષેત્રે સક્રિય હોવા છતાં, પત્રકારત્વ દ્વારા લોકો સુધી સાચી અને સચોટ માહિતી પહોંચાડવી એ તેમનું મુખ્ય લક્ષ્ય છે. ટેકનોલોજી, કલા અને સમાચારના સમન્વય દ્વારા તેઓ CTC News ને નવી ઊંચાઈએ લઈ જઈ રહ્યા છે