Central Government in Action Mode: પ્રીગાબાલિન કેપ્સ્યુલના આંધળા વેચાણ પર કેન્દ્રનો મોટો વ્યુહાત્મક નિર્ણય

ભારતીય ફાર્માસ્યુટિકલ માર્કેટ અને જાહેર આરોગ્યની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારે એક અતિ મહત્વપૂર્ણ અને કડક વહીવટી નિર્ણય લીધો છે. પ્રખ્યાત ગુજરાતી ન્યૂઝ પોર્ટલ ‘સંદેશ’ ના અહેવાલ અને કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયના તાજેતરના સત્તાવાર જાહેરનામા અનુસાર, નર્વ પેઈન (ચેતાના દુખાવા) અને વાઈ (Epilepsy) ની સારવારમાં વ્યાપકપણે વપરાતી દવા પ્રીગાબાલિન (Pregabalin) ના દેશભરમાં થઈ રહેલા બેફામ દુરુપયોગ અને ગેરકાયદેસર વેચાણને રોકવા માટે પ્રશાસન સંપૂર્ણ એક્શન મોડમાં આવી ગયું છે.

સરકારે ડ્રગ્સ રૂલ્સ, ૧૯૪૫ (Drugs Rules, 1945) માં મોટો સુધારો કરીને આ દવા અને તેના તમામ સંયોજનોને તાત્કાલિક અસરથી વધુ કડક એવી શેડ્યૂલ એચ-૧ (Schedule H1) કેટેગરીમાં સત્તાવાર રીતે ટ્રાન્સફર કરી દીધા છે. આજના આ વિસ્તૃત અને વિગતવાર મેડિકલ-લીગલ એનાલિસિસ બ્લોગમાં આપણે જાણીશું આ પ્રવર્તમાન Central Government in Action Mode અંતર્ગત લેવાયેલા કડક નિર્ણયો વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી. આ પાછળનું મુખ્ય કારણ શું છે, કેમિસ્ટો માટે કયા નવા નિયમો લાગુ થયા છે અને સામાન્ય ગ્રાહકો પર આની શું કાનૂની અસરો પડશે તેની સંપૂર્ણ ગ્રાઉન્ડ વિગતો નીચે મુજબ છે.

Central Government in Action Mode: કેમ લેવો પડ્યો આ કડક નિર્ણય?

તબીબી વિજ્ઞાનના ઓર્ગેનિક મોનિટરિંગ અનુસાર, પ્રીગાબાલિન એ ડાયાબિટીક ન્યુરોપથી, ફાઇબ્રોમીઆલ્ગીઆ અને ક્રોનિક પેઈન માટે અકસીર દવા છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશના વિવિધ રાજ્યો (ખાસ કરીને પંજાબ, દિલ્હી અને હરિયાણા) માંથી પોલીસ અને ડ્રગ કંટ્રોલરને એવા સત્તાવાર અહેવાલો મળ્યા હતા કે, યુવા પેઢી આ દવાનો ઉપયોગ નશા (Recreational Drug) તરીકે મોટા પાયે કરી રહી છે.

આ દવા સેન્ટ્રલ નર્વસ સિસ્ટમ (CNS) પર સીધી અસર કરતી હોવાથી તેને વધુ માત્રામાં લેવાથી ભ્રમણા (Hallucinations), અતિશય ઊંઘ, સેડેશન અને યુફોરિયા (એક પ્રકારનો નશો) જેવી સાયકોલોજિકલ અસરો પેદા થાય છે. બજારમાં આ દવા અગાઉ સામાન્ય કેટેગરીમાં હોવાથી કેટલાક બેદરકાર કેમિસ્ટો ડૉક્ટરની સત્તાવાર ચિઠ્ઠી (Prescription) વગર જ નશાખોરોને આ કેપ્સ્યુલનું આંધળું વેચાણ કરતા હતા, જે દેશની યુવા પેઢીના સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર કટોકટી સમાન બની ગયું હતું.

‘Schedule H1’ માં સામેલ થવાથી કયા બદલાવ આવ્યા? (New Regulatory Rules)

કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયના ગેઝેટ નોટિફિકેશન અનુસાર, હવેથી પ્રીગાબાલિનના ઉત્પાદન, વિતરણ અને વેચાણ પર નીચે મુજબના કડક કાનૂની પ્રતિબંધો અને પ્રોટોકોલ લાગુ કરવામાં આવ્યા છે:

૧. સેપરેટ રજિસ્ટર મેન્ટેનન્સ (ડિજિટલ/ફિઝિકલ ઓડિટ):

હવેથી દેશના તમામ રિટેલ કેમિસ્ટો અને ફાર્માસિસ્ટોએ પ્રીગાબાલિન દવાની ખરીદી અને વેચાણનો એક અલગથી સત્તાવાર રેકોર્ડ રાખવો પડશે. આ રજિસ્ટરમાં દર્દીનું નામ, ડૉક્ટરનું નામ, લખાયેલી દવાની માત્રા અને વેચાણની તારીખનો સચોટ હિસાબ નોંધવો કાનૂની રીતે ફરજિયાત છે. આ રેકોર્ડને ન્યૂનતમ ૩ વર્ષ સુધી વહીવટી તપાસ માટે સાચવી રાખવો પડશે.

૨. માત્ર ક્વોલિફાઇડ ડૉક્ટરનું પ્રિસ્ક્રિપ્શન:

કોઈપણ મેડિકલ સ્ટોર ધારક રજિસ્ટર્ડ મેડિકલ પ્રેક્ટિશનર (RMP) ના અસલી પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર આ દવા કોઈને પણ આપી શકશે નહીં.

૩. પૅકેજિંગ પર કડક વોર્નિંગ લેબલ:

દવા બનાવતી તમામ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રોડ્યુસર્સ કંપનીઓને આદેશ અપાયો છે કે, તેમણે પ્રીગાબાલિનના બોક્સ કે સ્ટ્રિપ પર લાલ અક્ષરે “Schedule H1 Drug – Warning” નું સત્તાવાર લેબલ છાપવું પડશે, જેમાં સ્પષ્ટ લખવું પડશે કે આ દવા ડૉક્ટરની સલાહ વગર લેવી સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી છે.

કાનૂની જોગવાઈઓ અને સજાના ધોરણો (Penal Actions)

ડ્રગ્સ એન્ડ કોસ્મેટિક્સ એક્ટ, ૧૯૪૦ (Drugs and Cosmetics Act, 1940) ના કડક કાનૂની માળખા હેઠળ આ નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનારાઓ સામે નીચે મુજબના કડક પગલાં લેવામાં આવશે:

• જો કોઈ કેમિસ્ટ પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર અથવા રજિસ્ટરમાં એન્ટ્રી કર્યા વિના પ્રીગાબાલિન વેચતા ઝડપાશે, તો તેનું લાયસન્સ તાત્કાલિક અસરથી રદ (Cancel) કે સસ્પેન્ડ કરી દેવામાં આવશે.
• ગેરકાયદેસર રીતે બલ્ક જથ્થો સંગ્રહ કરવા બદલ બિન-જામીનપાત્ર ગુનો નોંધીને જેલની સજા અને ભારે આર્થિક દંડ ફટકારવાની સત્તાવાર વહીવટી મંજૂરી ડ્રગ ઇન્સ્પેક્ટરોને આપવામાં આવી છે.

પ્રાઈવસી અને પ્રશાસનિક કાનૂની સુરક્ષા નિયમો અનુસાર, આ પ્રકારની ઓપન ડ્રગ પોલિસી ઓડિટિંગ ગાઈડલાઈન્સ જાહેર જનતાની હેલ્થ અવેરનેસ માટે જારી કરવામાં આવે છે, તેથી આમાં કોઈ પણ ખાનગી હોસ્પિટલ, દર્દીના આઈડી કે ક્રેડિટ ડેટાની ગુપ્ત માહિતી પ્રદર્શિત કરાતી નથી.

કેન્દ્ર સરકારનો આ પ્રવર્તમાન વ્યુહાત્મક નિર્ણય દેશમાં ફાર્માસ્યુટિકલ ડ્રગ્સના થતા દુરુપયોગને અટકાવવા માટેનું એક અત્યંત પ્રશંસનીય અને સમયસરનું પગલું છે. પ્રીગાબાલિનને શેડ્યૂલ એચ-૧ માં લાવીને પ્રશાસને ગેરકાયદેસર સપ્લાય ચેઇનને તોડી પાડવા માટે મજબૂત કિલ્લાબંધી કરી છે. સામાન્ય નાગરિકો અને ગ્રાહકોએ પણ આ કાનૂની બદલાવને સમજવો જોઈએ અને પોતાના ઘરમાં રહેલા વડીલો કે દર્દીઓ માટે આ દવા માત્ર લાયસન્સ ધરાવતા પ્રમાણિત મેડિકલ સ્ટોર્સ પરથી જ ડૉક્ટરની સચોટ ચિઠ્ઠી બતાવીને ખરીદવી હિતાવહ છે.

Bhavesh Beldar

ભાવેશ CTC News ના ફાઉન્ડર અને ઓનર છે. તેઓ એક પ્રતિભાશાળી અભિનેતા (Actor) હોવાની સાથે ડિજિટલ મીડિયાના નિષ્ણાત પણ છે. અભિનય ક્ષેત્રે સક્રિય હોવા છતાં, પત્રકારત્વ દ્વારા લોકો સુધી સાચી અને સચોટ માહિતી પહોંચાડવી એ તેમનું મુખ્ય લક્ષ્ય છે. ટેકનોલોજી, કલા અને સમાચારના સમન્વય દ્વારા તેઓ CTC News ને નવી ઊંચાઈએ લઈ જઈ રહ્યા છે