ગુજરાત, જે તેની શાંતિ અને સુરક્ષા માટે જાણીતું છે, ત્યાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી માર્ગ અકસ્માતોના પ્રમાણમાં ચિંતાજનક વધારો જોવા મળ્યો છે. ખાસ કરીને રાત્રિના સમયે “ડ્રિન્ક એન્ડ ડ્રાઈવ” (નશામાં વાહન ચલાવવું) ને કારણે થતા અકસ્માતોએ પોલીસ તંત્ર અને સરકારની ઊંઘ ઉડાડી દીધી છે. તાજેતરમાં અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને રાજકોટ જેવા મહાનગરોમાં બનેલી કેટલીક હૃદયદ્રાવક ઘટનાઓ બાદ, ગુજરાત પોલીસ એક્શન મોડમાં આવી ગઈ છે.
હાલમાં જ રાજ્યના ગૃહ વિભાગની સૂચના અનુસાર, તમામ મોટા શહેરોમાં ‘સ્પેશિયલ નાઈટ ચેકિંગ ડ્રાઈવ’ શરૂ કરવામાં આવી છે. આ બ્લોગમાં આપણે જાણીશું કે પોલીસની આ કાર્યવાહી કેવી રીતે ચાલી રહી છે, કાયદાકીય જોગવાઈઓ શું છે અને એક જવાબદાર નાગરિક તરીકે આપણી શું ફરજ છે.
૧. શા માટે પોલીસ બની કડક? (તાજેતરની સ્થિતિ)
મોટા શહેરોમાં મોડી રાત્રે ક્લબ, પાર્ટીઓ અને ખાનગી મેળાવડાઓ બાદ નશાની હાલતમાં વાહન ચલાવવાનું ચલણ વધ્યું છે. નબીરાઓ દ્વારા પૂરપાટ ઝડપે દોડાવવામાં આવતી લક્ઝુરિયસ કાર નિર્દોષ લોકોના જીવ લઈ રહી છે.
- અકસ્માતોમાં વધારો: રાત્રિના ૧૨ થી વહેલી સવારના ૫ વાગ્યા દરમિયાન થતા અકસ્માતોમાં ૪૦% કિસ્સાઓમાં નશાકારક પદાર્થોનું સેવન જવાબદાર હોય છે.
- જાહેર જનતાનો રોષ: સોશિયલ મીડિયા અને ન્યૂઝ ચેનલો પર અકસ્માતના વીડિયો વાયરલ થતા લોકોમાં ભારે રોષ જોવા મળ્યો હતો, જેના પગલે પોલીસે કડક વલણ અપનાવ્યું છે.
૨. મહાનગરોમાં ‘નાઈટ ચેકિંગ’ નું આયોજન
ગુજરાતના મુખ્ય શહેરોમાં પોલીસ દ્વારા જે પ્રકારે ચેકિંગ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે તેની વિગતો નીચે મુજબ છે:
A. અમદાવાદ: SG હાઈવે અને સિંધુ ભવન રોડ પર કડક નજર
અમદાવાદમાં ખાસ કરીને એસ.જી. હાઈવે, સિંધુ ભવન રોડ અને પ્રહલાદનગર જેવા વિસ્તારો કે જ્યાં રાત્રિના સમયે લોકોની અવરજવર વધુ હોય છે, ત્યાં બેરિકેટ્સ લગાવીને ચેકિંગ કરવામાં આવે છે. ટ્રાફિક પોલીસની સાથે લોકલ પોલીસ પણ આ સર્ચ ઓપરેશનમાં જોડાય છે.
B. સુરત: ડુમસ રોડ અને વરાછામાં ખાસ બંદોબસ્ત
સુરતમાં ડુમસ રોડ પર રાત્રિના સમયે રેસિંગ અને નશામાં ડ્રાઇવિંગની ફરિયાદો વધુ હોય છે. ત્યાં પોલીસ દ્વારા ‘બ્રેથ એનાલાઇઝર’ (શ્વાસની તપાસ કરવાનું મશીન) સાથે સઘન ચેકિંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
C. રાજકોટ અને વડોદરા
રાજકોટના કાલાવડ રોડ અને વડોદરાના અલકાપુરી તેમજ ઓ.પી. રોડ પર પણ પોલીસના કાફલા તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. હોટલ અને રેસ્ટોરન્ટ્સની આસપાસ પણ પોલીસ સતત પેટ્રોલીંગ કરી રહી છે.
૩. કાયદો શું કહે છે? (Motor Vehicles Act – Section 185)
ઘણા લોકોને ખ્યાલ નથી હોતો કે નશામાં ડ્રાઇવિંગ કરવા બદલ કેટલી ગંભીર સજા થઈ શકે છે. ભારતીય કાયદા મુજબ:
- નિયમ: જો તમારા લોહીમાં આલ્કોહોલનું પ્રમાણ 30mg પ્રતિ 100ml થી વધુ જોવા મળે, તો તે ગુનો બને છે.
- પ્રથમ વખત પકડાવવા પર: ૧૦,૦૦૦ રૂપિયા સુધીનો દંડ અને/અથવા ૬ મહિના સુધીની જેલની સજા થઈ શકે છે.
- બીજી વખત પકડાવવા પર: ૧૫,૦૦૦ રૂપિયા સુધીનો દંડ અને ૨ વર્ષ સુધીની જેલની સજાની જોગવાઈ છે.
- લાઇસન્સ રદ: પોલીસ તમારું ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ ૩ મહિનાથી લઈને કાયમી ધોરણે રદ કરવાની સત્તા ધરાવે છે.
- વાહન જપ્તી: નશાની હાલતમાં હોવ તો પોલીસ સ્થળ પર જ તમારું વાહન જપ્ત કરી શકે છે.
૪. પોલીસ કેવી રીતે કરે છે તપાસ?
પોલીસ દ્વારા અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે:
- બ્રેથ એનાલાઇઝર ટેસ્ટ: આ મશીનમાં ફૂંક મારવાથી તરત જ ખબર પડી જાય છે કે વ્યક્તિએ આલ્કોહોલનું સેવન કર્યું છે કે નહીં.
- બ્લડ ટેસ્ટ: જો શંકા વધુ હોય, તો પોલીસ નજીકની સિવિલ હોસ્પિટલમાં બ્લડ સેમ્પલ લઈને લેબોરેટરી તપાસ કરાવે છે.
- CCTV સર્વેલન્સ: કંટ્રોલ રૂમ દ્વારા શહેરના મુખ્ય જંકશન પર નજર રાખવામાં આવે છે. શંકાસ્પદ રીતે વાહન ચલાવતા ડ્રાઇવરોની માહિતી તરત જ ફિલ્ડ પર રહેલી ટીમને આપવામાં આવે છે.
૫. નશામાં ડ્રાઇવિંગના ગંભીર પરિણામો
નશામાં વાહન ચલાવવું એ માત્ર ગુનો નથી, પણ આત્મઘાતી પગલું છે.
- નિર્દોષના જીવ: રસ્તા પર ચાલતા રાહદારીઓ કે ફૂટપાથ પર સૂતા શ્રમિકો ઘણીવાર આ નશાખોરોનો ભોગ બને છે.
- પરિવારની બરબાદી: એક અકસ્માત આખા પરિવારને આર્થિક અને માનસિક રીતે તોડી નાખે છે.
- કેરિયર પર અસર: જો તમારી સામે પોલીસ કેસ (FIR) નોંધાય, તો સરકારી નોકરી કે વિદેશ જવા માટેના વિઝા મેળવવામાં મોટી મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે.
૬. નાગરિકો માટે મહત્વની સલાહ અને ગાઈડલાઈન
જો તમે કોઈ પાર્ટી કે ફંક્શનમાં ગયા હોવ, તો નીચેની બાબતોનું ધ્યાન રાખો:
- ડિઝિગ્નેટેડ ડ્રાઇવર (Designated Driver): તમારા ગ્રુપમાં એક એવી વ્યક્તિ રાખો જેણે નશો ન કર્યો હોય અને તે વાહન ચલાવે.
- કેબ સર્વિસનો ઉપયોગ: નશામાં હોવ તો પોતાની ગાડી ચલાવવાને બદલે Ola, Uber અથવા લોકલ ટેક્સીનો ઉપયોગ કરો. તે દંડ અને અકસ્માત કરતા ઘણું સસ્તું પડશે.
- મિત્રની મદદ લો: જો તમે અસમર્થ હોવ, તો મિત્ર અથવા સંબંધીને ફોન કરીને બોલાવી લો.
- પોલીસને સહકાર આપો: ચેકિંગ દરમિયાન પોલીસ સાથે દલીલો કરવાને બદલે તેમને સહકાર આપો. તેઓ તમારી અને અન્યની સુરક્ષા માટે જ ઉભા છે.
૭. નિષ્કર્ષ
પોલીસની આ કડક કાર્યવાહીનો હેતુ કોઈને હેરાન કરવાનો નથી, પરંતુ રસ્તાઓને સુરક્ષિત બનાવવાનો છે. “નશો” ક્ષણિક આનંદ આપી શકે છે, પરંતુ તેનાથી થતો અકસ્માત આજીવનનું દુઃખ આપી શકે છે. આવો આપણે સૌ સાથે મળીને ગુજરાતના રસ્તાઓને અકસ્માત મુક્ત બનાવીએ અને જવાબદાર નાગરિક તરીકેની ઓળખ આપીએ.
યાદ રાખો: “તમારો પરિવાર ઘરે તમારી રાહ જોઈ રહ્યો છે. પીધા પછી ડ્રાઇવિંગ ક્યારેય ન કરો.”પીધા પછી ડ્રાઇવિંગ ક્યારેય ન કરો.”