દેવભૂમિ દ્વારકા: આ નામ સાંભળતાની સાથે જ મનમાં કૃષ્ણ ભક્તિ, સોનાની નગરી અને આધ્યાત્મિક શાંતિનો અહેસાસ થાય છે. ગુજરાતના દરિયાકાંઠે વસેલું આ પવિત્ર યાત્રાધામ કરોડો શ્રદ્ધાળુઓની આસ્થાનું કેન્દ્ર છે. પરંતુ, છેલ્લા થોડા સમયથી દેવભૂમિ દ્વારકા માત્ર ધાર્મિક કારણોસર નહીં, પરંતુ એક મોટા વહીવટી અને સુરક્ષાલક્ષી નિર્ણયને કારણે ચર્ચામાં છે. સમાચાર આવ્યા કે દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાના દરિયાકાંઠે આવેલા ૨૧ જેટલા ટાપુઓ પર અચાનક પ્રતિબંધ મૂકી દેવામાં આવ્યો છે. કલેક્ટર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા આ જાહેરનામાએ સ્થાનિકોથી લઈને પ્રવાસીઓ અને સુરક્ષા નિષ્ણાતોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. શું કારણ હોઈ શકે કે અચાનક આ નિર્જન ટાપુઓ પર અવરજવર બંધ કરવી પડી? શું આ માત્ર સામાન્ય વહીવટી પ્રક્રિયા છે કે પછી તેની પાછળ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનું કોઈ મોટું કારણ જવાબદાર છે?
આ બ્લોગમાં આપણે દેવભૂમિ દ્વારકાના ૨૧ ટાપુઓ પર મૂકવામાં આવેલા પ્રતિબંધ, તેના કારણો, તેની અસરો અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા ગંભીર પાસાઓ વિશે વિસ્તૃત ચર્ચા કરીશું. આ નિર્ણય કોઈ એકલદોકલ ઘટના નથી, પરંતુ ગુજરાત અને ભારતની સુરક્ષા વ્યવસ્થાના બદલાતા સમીકરણોનો એક ભાગ છે.
દ્વારકાનું ભૌગોલિક મહત્વ અને ટાપુઓની સ્થિતિ
સૌ પ્રથમ એ સમજવું જરૂરી છે કે આપણે કયા વિસ્તારની વાત કરી રહ્યા છીએ. ગુજરાત પાસે ૧૬૦૦ કિલોમીટરનો સૌથી લાંબો દરિયાકાંઠો છે. આ દરિયાકાંઠો માત્ર વેપાર-વાણિજ્ય માટે જ નહીં, પરંતુ વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિએ પણ અત્યંત મહત્વનો છે. દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો અરબી સમુદ્રના કિનારે આવેલો છે અને તે પાકિસ્તાનની દરિયાઈ સરહદ (International Maritime Boundary Line – IMBL) થી ખૂબ નજીક છે.
આ જિલ્લાના દરિયાકાંઠે અનેક નાના-મોટા ટાપુઓ આવેલા છે. જેમાં બેટ દ્વારકા સૌથી પ્રખ્યાત છે, જ્યાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું મંદિર આવેલું છે અને લોકો ત્યાં રહે છે. પરંતુ આ સિવાય પણ અજાડ, ભાઈદર, નોરા, પિરોટન જેવા અનેક ટાપુઓ છે જે નિર્જન છે. આ ટાપુઓ પર કોઈ માનવ વસ્તી નથી. કુદરતી સૌંદર્ય અને દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિથી ભરપૂર આ ટાપુઓ સામાન્ય રીતે માછીમારો માટે આરામ કરવાનું સ્થળ અથવા પ્રવાસીઓ માટે સાહસનું કેન્દ્ર બની શકતા હતા. પરંતુ હવે કલેક્ટરના આદેશ બાદ આ ટાપુઓ પર પરવાનગી વગર પ્રવેશવા પર પ્રતિબંધ છે.
જિલ્લા કલેક્ટરનું જાહેરનામું: શું છે આદેશ?
દેવભૂમિ દ્વારકાના જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ અને કલેક્ટર દ્વારા ફોજદારી કાર્યરીતિ અધિનિયમ (CrPC) ની કલમ ૧૪૪ હેઠળ એક જાહેરનામું બહાર પાડવામાં આવ્યું છે. આ જાહેરનામા મુજબ, જિલ્લાના દરિયાકાંઠે આવેલા ૨૧ ટાપુઓ પર કોઈપણ વ્યક્તિના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. આ ટાપુઓમાં દબદબો, ભાઈદર, નોરા, અજાડ, ચાંક, સાવજ, કુંભ, રોઝી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
આ આદેશમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને જાહેર વ્યવસ્થા જાળવવા માટે આ પગલું ભરવું અનિવાર્ય છે. જો કોઈ વ્યક્તિ આ ટાપુઓ પર જવા માંગતી હોય, તો તેણે સક્ષમ અધિકારી પાસેથી અગાઉથી લેખિત પરવાનગી લેવી પડશે. માછીમારોને પણ તેમની પ્રવૃત્તિઓ માટે ખાસ પરમિટ સાથે રાખવી પડશે. આ પ્રતિબંધનો ભંગ કરનાર વ્યક્તિ સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. આ કોઈ કામચલાઉ નિર્ણય નથી, પરંતુ સમયાંતરે આ જાહેરનામું રિન્યુ કરવામાં આવે છે, જે દર્શાવે છે કે ખતરો હજુ ટળ્યો નથી.
પ્રતિબંધ પાછળનું સૌથી મોટું કારણ: રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા
હવે મુખ્ય પ્રશ્ન પર આવીએ: આખરે આવો કડક નિર્ણય કેમ લેવાયો? તેનું સૌથી મોટું અને ગંભીર કારણ છે – રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા.
ભારતનો પશ્ચિમી દરિયાકાંઠો હંમેશા પાકિસ્તાન તરફથી થતી ગતિવિધિઓ માટે સંવેદનશીલ રહ્યો છે. ૧૯૯૩ના મુંબઈ બોમ્બ બ્લાસ્ટ હોય કે ૨૦૦૮નો ૨૬/૧૧નો મુંબઈ હુમલો, ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે આતંકવાદીઓએ ભારત પર હુમલો કરવા માટે દરિયાઈ માર્ગનો ઉપયોગ કર્યો છે. દ્વારકા પાકિસ્તાનની સરહદથી ઘણું નજીક હોવાને કારણે અહીં સુરક્ષા એજન્સીઓએ હંમેશા સાવધ રહેવું પડે છે.
સુરક્ષા એજન્સીઓને એવી ગુપ્ત માહિતી મળી હતી કે આ નિર્જન ટાપુઓનો ઉપયોગ દેશવિરોધી પ્રવૃત્તિઓ માટે થઈ શકે છે. આ ટાપુઓ નિર્જન હોવાથી અહીં કોઈ પણ વ્યક્તિ છુપાઈને રહી શકે છે અને કોઈનું ધ્યાન ન જાય તેવી શક્યતા છે. આતંકવાદીઓ અથવા ઘૂસણખોરો આ ટાપુઓને ‘લોન્ચિંગ પેડ’ અથવા ‘હાઈડઆઉટ’ (છુપાવવાની જગ્યા) તરીકે ઉપયોગ કરી શકે છે. જો કોઈ ઘૂસણખોર બોટ દ્વારા ભારતીય સીમામાં પ્રવેશે, તો તે સીધો મેઈનલેન્ડ (મુખ્ય જમીન) પર આવવાને બદલે આવા નિર્જન ટાપુ પર આશરો લઈ શકે છે અને ત્યાંથી આગળની યોજના બનાવી શકે છે. આ જોખમને ટાળવા માટે જ આ ટાપુઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવો અનિવાર્ય બન્યો હતો.
ડ્રગ્સ માફિયાઓ અને સ્મગલિંગનું નેટવર્ક
આતંકવાદ ઉપરાંત, ગુજરાતનો દરિયાકાંઠો ડ્રગ્સ માફિયાઓ માટે પણ ‘સોફ્ટ ટાર્ગેટ’ બન્યો છે. છેલ્લા થોડા વર્ષોમાં ગુજરાત એટીએસ (ATS), કોસ્ટ ગાર્ડ અને એનસીબી (NCB) એ સંયુક્ત ઓપરેશનમાં હજારો કરોડ રૂપિયાનું ડ્રગ્સ પકડ્યું છે. આ ડ્રગ્સ મોટાભાગે પાકિસ્તાન અથવા ઈરાન તરફથી દરિયાઈ માર્ગે આવે છે.
ડ્રગ્સની હેરાફેરીમાં ‘મોડસ ઓપરેન્ડી’ (કાર્યપદ્ધતિ) બદલાતી રહેતી હોય છે. ઘણીવાર સ્મગલરો દરિયાની વચ્ચે માલની આપ-લે કરે છે. પરંતુ જ્યારે સુરક્ષા એજન્સીઓનું દબાણ વધે છે, ત્યારે તેઓ ડ્રગ્સના પેકેટો આવા નિર્જન ટાપુઓ પર સંતાડી દે છે. ત્યારબાદ સ્થાનિક સ્મગલરો અથવા એજન્ટો અનુકૂળ સમયે ત્યાં જઈને તે માલ લઈ આવે છે અને દેશના અન્ય ભાગોમાં પહોંચાડે છે.
આ ટાપુઓ નિર્જન હોવાથી ત્યાં પોલીસ કે કોસ્ટ ગાર્ડની ચોવીસ કલાક હાજરી શક્ય હોતી નથી. ડ્રગ્સ માફિયાઓ આ જ બાબતનો ફાયદો ઉઠાવે છે. તેઓ ટાપુઓની બખોલોમાં, ઝાડીઓમાં અથવા રેતીમાં માલ દાટી દે છે. દ્વારકાના ૨૧ ટાપુઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવાથી હવે કોઈપણ અજાણી વ્યક્તિ ત્યાં જઈ શકશે નહીં, અને જો કોઈ બોટ ત્યાં શંકાસ્પદ હાલતમાં દેખાય તો તરત જ કોસ્ટ ગાર્ડ અથવા મરીન પોલીસ તેને પકડી શકે છે. આ રીતે, આ પ્રતિબંધ ડ્રગ્સના નેટવર્કને તોડવા માટે એક વ્યૂહાત્મક પગલું છે.
ગેરકાયદેસર દબાણો અને ધાર્મિક સ્થાનોનો વિવાદ
આ પ્રતિબંધ પાછળનું એક બીજું મહત્વનું કારણ ગેરકાયદેસર દબાણો છે. થોડા સમય પહેલા બેટ દ્વારકા અને તેની આસપાસના ટાપુઓ પર મેગા ડિમોલિશન ડ્રાઈવ (દબાણ હટાવો ઝુંબેશ) હાથ ધરવામાં આવી હતી. તપાસ દરમિયાન ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવી હતી કે આ નિર્જન ટાપુઓ પર, જ્યાં પીવાનું પાણી પણ મળતું નથી, ત્યાં કેટલાક શંકાસ્પદ ધાર્મિક બાંધકામો અને મકાનો ઊભા કરી દેવામાં આવ્યા હતા.
સવાલ એ થાય છે કે જે ટાપુ પર કોઈ વસ્તી નથી, ત્યાં આવા બાંધકામો કોણે અને કેમ કર્યા? સુરક્ષા એજન્સીઓને શંકા હતી કે આ બાંધકામોનો ઉપયોગ ધાર્મિક હેતુ માટે ઓછો અને ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ માટે વધુ થઈ રહ્યો હતો. આવા સ્થાનોનો ઉપયોગ રેકી કરવા, હથિયારો સંતાડવા અથવા બહારથી આવતા ઘૂસણખોરોને આશરો આપવા માટે થઈ શકે છે.
કેટલાક ટાપુઓ પર “મઝાર” જેવા બાંધકામો અચાનક ઉગી નીકળ્યા હતા. જ્યારે વહીવટી તંત્રે તેની તપાસ કરી તો જાણવા મળ્યું કે તેનો કોઈ ઐતિહાસિક અથવા મહેસૂલી રેકોર્ડ નથી. આ એક પ્રકારનું ‘લેન્ડ જેહાદ’ અથવા વ્યૂહાત્મક દબાણ હોવાની શંકા હતી. દેવભૂમિ દ્વારકા હિન્દુ ધર્મનું મોટું કેન્દ્ર છે, અને તેની આસપાસ આવા શંકાસ્પદ દબાણો ભવિષ્યમાં કોમી એખલાસ અને સુરક્ષા માટે મોટો ખતરો બની શકે છે. આથી, કલેક્ટરના આદેશે આવા ગેરકાયદેસર દબાણો અને અવરજવર પર પૂર્ણવિરામ મૂકી દીધું છે.
દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ અને પર્યાવરણનું રક્ષણ
જોકે સુરક્ષા મુખ્ય કારણ છે, પરંતુ પર્યાવરણીય પાસું પણ અવગણી શકાય તેમ નથી. દ્વારકા અને જામનગરનો દરિયાકાંઠો ‘મરીન નેશનલ પાર્ક’ (દરિયાઈ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન) નો ભાગ છે. અહીંના પરવાળાના ખડકો (Coral Reefs), મેન્ગ્રોવ્સ અને દરિયાઈ જીવો અત્યંત દુર્લભ છે. પિરોટન જેવા ટાપુઓ તેની જૈવવિવિધતા માટે જાણીતા છે.
અનિયંત્રિત પ્રવાસન અને માછીમારીને કારણે આ નાજુક ઇકોસિસ્ટમને નુકસાન થઈ રહ્યું હતું. લોકો પિકનિકના નામે ટાપુઓ પર જતા અને પ્લાસ્ટિકનો કચરો ફેંકતા, પરવાળાને નુકસાન પહોંચાડતા અથવા દુર્લભ જીવોની ચોરી કરતા. ૨૧ ટાપુઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવાથી પર્યાવરણને પણ ફાયદો થશે. માનવીય દખલગીરી ઘટવાથી દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિને સુરક્ષિત રહેવાની તક મળશે. અલબત્ત, આ પર્યાવરણીય કારણ ગૌણ હોઈ શકે, પણ તે આ નિર્ણયનું એક સકારાત્મક પાસું જરૂર છે.
માછીમારો અને સ્થાનિકો પર અસર
કોઈપણ સરકારી નિર્ણયની બે બાજુ હોય છે. એક તરફ સુરક્ષા છે, તો બીજી તરફ સ્થાનિકોની રોજીરોટી. દ્વારકા અને આસપાસના વિસ્તારના હજારો લોકો માછીમારીના વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા છે. તેઓ પરંપરાગત રીતે માછીમારી કરવા માટે આ ટાપુઓની આસપાસ જતા હોય છે. ક્યારેક તોફાન આવે અથવા ભરતી આવે ત્યારે તેઓ આ ટાપુઓ પર આશરો પણ લેતા હોય છે.
આ પ્રતિબંધને કારણે માછીમારોમાં શરૂઆતમાં થોડી નારાજગી અને મૂંઝવણ જોવા મળી હતી. તેમનું કહેવું હતું કે તેઓ વર્ષોથી અહીં માછીમારી કરે છે અને આ ટાપુઓ તેમના માટે બીજા ઘર જેવા છે. જો ત્યાં જવાની મનાઈ ફરમાવવામાં આવે તો તેમની રોજીરોટી પર અસર પડે.
જોકે, વહીવટી તંત્રે આ બાબતે સ્પષ્ટતા કરી છે. માછીમારોને સંપૂર્ણપણે રોકવામાં આવ્યા નથી, પરંતુ નિયમો કડક બનાવવામાં આવ્યા છે. ૧. માછીમારોએ પોતાની બોટ અને ક્રૂ મેમ્બર્સનું રજીસ્ટ્રેશન કરાવવું ફરજિયાત છે. ૨. તેમની પાસે બાયોમેટ્રિક કાર્ડ્સ હોવા જરૂરી છે. ૩. નિર્જન ટાપુઓ પર ઉતરાણ કરવા માટે ખાસ સંજોગોમાં જ પરવાનગી મળે છે, બાકી ત્યાં રોકાણ કરવાની મનાઈ છે. ૪. માછીમારોએ સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે ‘આંખ અને કાન’ બનવાનું છે. જો તેઓ કોઈ શંકાસ્પદ હિલચાલ જુએ તો તરત જ જાણ કરવાની હોય છે.
આમ, સ્થાનિક માછીમારોને વિશ્વાસમાં લઈને સુરક્ષા વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી છે જેથી તેમની રોજીરોટી પણ ચાલે અને દેશની સુરક્ષા પણ જોખમાય નહીં.
બેટ દ્વારકા: સિગ્નેચર બ્રિજ અને ભવિષ્યનું આયોજન
આ ૨૧ ટાપુઓમાં બેટ દ્વારકાનો સીધો સમાવેશ નથી થતો કારણ કે તે વસવાટ ધરાવતો ટાપુ છે, પરંતુ તે આ સુરક્ષા વર્તુળનો જ એક ભાગ છે. તાજેતરમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ બેટ દ્વારકાને જોડતા ‘સુદર્શન સેતુ’ (સિગ્નેચર બ્રિજ) નું લોકાર્પણ કર્યું છે. આ બ્રિજ બનવાથી પ્રવાસીઓનો ધસારો વધ્યો છે.
બેટ દ્વારકાનો વિકાસ હવે એક વિશ્વસ્તરીય પ્રવાસન સ્થળ તરીકે થઈ રહ્યો છે. જ્યારે કોઈ સ્થળનું મહત્વ આટલું વધતું હોય, ત્યારે તેની સુરક્ષા પણ એટલી જ મહત્વની બની જાય છે. બેટ દ્વારકાની આસપાસના નાના-નાના નિર્જન ટાપુઓ જો અસુરક્ષિત રહે, તો તે મુખ્ય યાત્રાધામ માટે ખતરો બની શકે છે. તેથી, ૨૧ ટાપુઓ પરનો પ્રતિબંધ પરોક્ષ રીતે બેટ દ્વારકા અને ત્યાં આવતા લાખો યાત્રાળુઓની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરે છે.
સુરક્ષા એજન્સીઓનો સમન્વય: નેવી, કોસ્ટ ગાર્ડ અને મરીન પોલીસ
આ નિર્ણય માત્ર કલેક્ટરનો નથી, પરંતુ ઉચ્ચ સ્તરીય સુરક્ષા બેઠકોનું પરિણામ છે. ભારતીય નેવી, કોસ્ટ ગાર્ડ, બીએસએફ (વોટર વિંગ) અને ગુજરાત મરીન પોલીસ વચ્ચેના સંકલનથી આ વ્યૂહરચના ઘડવામાં આવી છે.
દરિયામાં પેટ્રોલીંગ કરવું એ જમીન પર પેટ્રોલીંગ કરવા કરતા ઘણું અઘરું છે. દરિયો વિશાળ છે અને રાત્રે તે વધુ દુર્ગમ બની જાય છે. જ્યારે ટાપુઓ પર પ્રતિબંધ હોય છે, ત્યારે રડાર પર અથવા ડ્રોન સર્વેલન્સમાં જો કોઈ બોટ તે ટાપુ તરફ જતી દેખાય, તો તે તરત જ ‘શંકાસ્પદ’ શ્રેણીમાં આવી જાય છે. જો પ્રતિબંધ ન હોય, તો સુરક્ષાકર્મીઓ મૂંઝવણમાં રહે કે તે પ્રવાસી છે, માછીમાર છે કે ઘૂસણખોર? પ્રતિબંધને કારણે ‘ફ્રેન્ડ ઓર ફો’ (મિત્ર કે શત્રુ) ની ઓળખ કરવી સરળ બની જાય છે.
આધુનિક ટેકનોલોજી જેમ કે થર્મલ કેમેરા, હાઈ-સ્પીડ ઈન્ટરસેપ્ટર બોટ્સ અને સેટેલાઇટ ઈમેજરીનો ઉપયોગ કરીને હવે આ ૨૧ ટાપુઓ પર ચોકીપહેરો રાખવામાં આવી રહ્યો છે. કલેક્ટરના જાહેરનામાએ સુરક્ષા દળોને કાયદાકીય પીઠબળ પૂરું પાડ્યું છે, જેથી તેઓ કોઈ પણ ઘૂસણખોર સામે કડક કાર્યવાહી કરી શકે.
ભૂતકાળના બનાવો જે આંખ ઉઘાડનારા હતા
આ નિર્ણય અચાનક નથી લેવાયો. ભૂતકાળમાં એવા કેટલાક બનાવો બન્યા છે જેણે તંત્રને ચોંકાવી દીધું હતું. ૧. હથિયારોનું લેન્ડિંગ: ૧૯૯૩ના બ્લાસ્ટ પહેલા પોરબંદર અને ગોસાબારાના દરિયાકાંઠે આરડીએક્સ (RDX) ઉતારવામાં આવ્યું હતું. તે સમયે પણ નિર્જન દરિયાકાંઠાનો ઉપયોગ થયો હતો. ૨. ડ્રગ્સના પેકેટ: છેલ્લા બે વર્ષમાં ચરસ અને હેરોઈનના બિનવારસી પેકેટો દરિયાકાંઠે તણાઈને આવ્યાના અનેક કિસ્સા બન્યા છે. આ દર્શાવે છે કે દરિયામાં મોટાપાયે હેરફેર થઈ રહી છે. ૩. શંકાસ્પદ બોટ્સ: પાકિસ્તાની મરીન સિક્યુરિટી ઘણીવાર ભારતીય માછીમારોનું અપહરણ કરે છે, અને સામે પક્ષે પાકિસ્તાની બોટ્સ પણ ભારતીય જળસીમામાં ઘૂસણખોરી કરતી પકડાઈ છે.
આ તમામ ઘટનાઓ એ સાબિત કરે છે કે ગુજરાતનો દરિયાકાંઠો દેશની સુરક્ષા માટે ‘ફ્રન્ટલાઈન’ છે. અને આ ફ્રન્ટલાઈનને સુરક્ષિત રાખવા માટે કડક નિર્ણયો લેવા અનિવાર્ય છે.
પ્રવાસન ઉદ્યોગ પર અસર અને ‘સસ્ટેનેબલ ટુરિઝમ’
એક સવાલ એ પણ થાય કે શું આ કાયમી પ્રતિબંધથી પ્રવાસન ઉદ્યોગને નુકસાન થશે? દ્વારકા આવતા ઘણા પ્રવાસીઓ સાહસિક પ્રવૃત્તિઓ માટે બોટ રાઈડ કરીને ટાપુઓ પર જવા માંગતા હોય છે. ‘ડ ડોલ્ફિન સાઈટિંગ’ માટે પણ લોકો દરિયામાં જાય છે.
વહીવટી તંત્રનું કહેવું છે કે પ્રવાસન જરૂરી છે, પણ સુરક્ષાના ભોગે નહીં. ભવિષ્યમાં કદાચ સરકાર ‘રેગ્યુલેટેડ ટુરિઝમ’ (નિયંત્રિત પ્રવાસન) ની નીતિ લાવશે. જેમાં ચોક્કસ ટાપુઓ પર, ચોક્કસ સમયે અને ગાઈડ સાથે જવાની છૂટ મળી શકે. પરંતુ અત્યારે જે ‘ફ્રી-ફોર-ઓલ’ (ગમે તે જઈ શકે) જેવી સ્થિતિ હતી, તે હવે ભૂતકાળ બની ગઈ છે.
ખરેખર તો, સુરક્ષિત પ્રવાસન જ લાંબા ગાળે ફાયદાકારક છે. જો કોઈ અનિચ્છનીય ઘટના બને તો પ્રવાસન ઉદ્યોગ વર્ષો સુધી બેઠો થઈ શકતો નથી. તેથી, થોડી અગવડતા વેઠીને પણ સુરક્ષાને પ્રાધાન્ય આપવું એ સમજદારીભર્યું પગલું છે.
નાગરિકોની ફરજ શું છે?
દેવભૂમિ દ્વારકાના ૨૧ ટાપુઓ પરનો પ્રતિબંધ એ માત્ર તંત્રની કામગીરી નથી, તેમાં નાગરિકોનો સહયોગ પણ એટલો જ જરૂરી છે.
- જાગૃતિ: સ્થાનિક લોકો અને પ્રવાસીઓએ જાણવું જોઈએ કે કયા વિસ્તારો પ્રતિબંધિત છે. અજાણતા પણ કાયદાનો ભંગ ન થાય તેનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.
- સહયોગ: માછીમારો અને બોટ માલિકોએ રજીસ્ટ્રેશન અને પરમિટની પ્રક્રિયામાં તંત્રને સહયોગ આપવો જોઈએ.
- માહિતી: જો દરિયાકાંઠે કોઈ અજાણી વ્યક્તિ, અજાણી બોટ કે શંકાસ્પદ વસ્તુ દેખાય તો તરત જ પોલીસ અથવા કોસ્ટ ગાર્ડ (૧૦૯૩ નંબર પર) ને જાણ કરવી જોઈએ.
દેવભૂમિ દ્વારકાના ૨૧ ટાપુઓ પર અચાનક મૂકવામાં આવેલો પ્રતિબંધ કોઈ સામાન્ય વહીવટી આદેશ નથી. તે ભારતની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, આંતરિક શાંતિ અને ભવિષ્યના પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને લેવાયેલું એક મક્કમ પગલું છે. પાકિસ્તાન સાથેની ભૌગોલિક નિકટતા, ડ્રગ્સ માફિયાઓનો વધતો ખતરો અને ગેરકાયદેસર દબાણોનો ઇતિહાસ – આ ત્રણેય પરિબળોએ સરકારને આ નિર્ણય લેવા મજબૂર કરી છે.
જેમ આપણે આપણા ઘરનો દરવાજો રાત્રે બંધ કરીએ છીએ જેથી ઘર સુરક્ષિત રહે, તેમ આ ૨૧ ટાપુઓ પરનો પ્રતિબંધ એ દેશના દરવાજા પર મજબૂત તાળું મારવા સમાન છે. આનાથી કદાચ થોડા સમય માટે પર્યટકોને કે સ્થાનિકોને અગવડ પડી શકે, પરંતુ દેશની સુરક્ષા સામે તે ગૌણ છે.
આખરે, દ્વારકા નગરી ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની છે, જેમણે ખુદ દ્વારકા ફરતે કોટ ચણીને તેને સુરક્ષિત કરી હતી. આજે આધુનિક યુગમાં આપણી સુરક્ષા એજન્સીઓ અને વહીવટી તંત્ર તે જ રક્ષક બનીને આપણી અને દેશની રક્ષા કરી રહ્યા છે. આ પ્રતિબંધને આપણે એક જાગૃત નાગરિક તરીકે આવકારવો જોઈએ અને સુરક્ષિત ભારતના નિર્માણમાં સહભાગી થવું જોઈએ.