Educational Apps: વાંચન માટેના Top learning appsની સંપૂર્ણ લિસ્ટ

પ્રસ્તાવના: પુસ્તકોથી સ્ક્રીન સુધીની સફર

એક જમાનો હતો જ્યારે ‘ભણવું’ એટલે ભારે દફતર, પુસ્તકોનો ઢગલો અને લાઈબ્રેરીમાં વિતાવેલા કલાકો. પરંતુ આજે, 2026 માં શિક્ષણની વ્યાખ્યા બદલાઈ ગઈ છે. આજે આખું વિશ્વ તમારા સ્માર્ટફોનની 6-ઇંચની સ્ક્રીનમાં સમાઈ ગયું છે. ભલે તમે શાળાના વિદ્યાર્થી હોવ, સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની તૈયારી કરતા હોવ, અથવા કોઈ નવી સ્કિલ શીખવા માંગતા ગૃહિણી કે પ્રોફેશનલ હોવ – દરેક માટે એક એપ ઉપલબ્ધ છે.

ડિજિટલ ક્રાંતિ અને સસ્તા ઈન્ટરનેટને કારણે ભારતમાં એડ-ટેક (Ed-Tech) સેક્ટરમાં જબરદસ્ત ઉછાળો આવ્યો છે. પણ સમસ્યા એ છે કે પ્લે સ્ટોર (Play Store) પર લાખો એપ્સ છે. તેમાંથી તમારા માટે શ્રેષ્ઠ કઈ? કઈ એપમાં સાચું જ્ઞાન મળે છે અને કઈ માત્ર સમયનો બગાડ છે?

વાંચન (Reading) અને લર્નિંગ (Learning) એ બંને અલગ વસ્તુઓ છે, પણ એકબીજા સાથે જોડાયેલી છે. કોઈને પુસ્તકો વાંચવા ગમે છે, તો કોઈને વીડિયો દ્વારા શીખવું ગમે છે.

કેટેગરી 1: શાળા અને કોલેજના વિદ્યાર્થીઓ માટે (School & Curriculum)

જો તમે વિદ્યાર્થી છો અથવા માતાપિતા છો, તો આ એપ્સ તમારા બાળકના પાયાને મજબૂત કરવા માટે અનિવાર્ય છે.

1. Khan Academy (ખાન એકેડેમી)

આ એપ શિક્ષણ જગતનું એક વરદાન છે. સલમાન ખાન દ્વારા સ્થાપિત આ સંસ્થાનું મિશન છે – “કોઈપણ વ્યક્તિ માટે, ક્યાંય પણ, મફત વિશ્વ કક્ષાનું શિક્ષણ.”

• વિશેષતા: અહીં ગણિત, વિજ્ઞાન, કોમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામિંગ, ઈતિહાસ અને અર્થશાસ્ત્રના હજારો વિડિયો લેક્ચર્સ ઉપલબ્ધ છે.
• ગુજરાતી વિદ્યાર્થીઓ માટે: ખાન એકેડેમીની સામગ્રી હવે ઘણી પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં પણ ઉપલબ્ધ થઈ રહી છે. ગણિતના જટિલ કોન્સેપ્ટ અહીં એટલી સરળતાથી સમજાવવામાં આવ્યા છે કે ટ્યુશનની જરૂર પણ ન પડે.
• કિંમત: સંપૂર્ણ મફત (Free). કોઈ જાહેરાત નહીં.

2. BYJU’S – The Learning App

ભારતનું સૌથી મોટું એડ-ટેક પ્લેટફોર્મ. ભલે થોડું મોંઘું હોય, પણ વિઝ્યુઅલ લર્નિંગ માટે તે શ્રેષ્ઠ છે.

• વિશેષતા: અહીં એનિમેશન અને ગ્રાફિક્સ દ્વારા વિજ્ઞાનના સિદ્ધાંતો સમજાવવામાં આવે છે. દાખલા તરીકે, હૃદય કેવી રીતે કામ કરે છે તે માત્ર વાંચવાને બદલે તમે 3D માં જોઈ શકો છો.
• વ્યક્તિગત લર્નિંગ: એપ બાળકની શીખવાની ઝડપ (Pace) મુજબ સિલેબસ એડજસ્ટ કરે છે.
• કિંમત: ફ્રી ટ્રાયલ ઉપલબ્ધ, ત્યારબાદ સબસ્ક્રિપ્શન.

3. DIKSHA (National Teachers Platform for India)

જો તમે NCERT અથવા ગુજરાત બોર્ડ (GSEB) માં ભણો છો, તો આ એપ તમારા ફોનમાં હોવી જ જોઈએ. આ ભારત સરકારની પહેલ છે.

• QR કોડ સ્કેનિંગ: તમારા પાઠ્યપુસ્તકમાં દરેક પ્રકરણની શરૂઆતમાં એક QR કોડ હોય છે. આ એપ દ્વારા તેને સ્કેન કરવાથી તે પ્રકરણને લગતા વિડિયો અને મટીરીયલ ખુલી જાય છે.
• ભાષા: ગુજરાતી સહિત ભારતની તમામ મુખ્ય ભાષાઓમાં કન્ટેન્ટ ઉપલબ્ધ છે.
• કિંમત: મફત.

કેટેગરી 2: સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે (GPSC, UPSC, Bank, SSC)

ગુજરાતમાં સરકારી નોકરીનો ક્રેઝ જબરદસ્ત છે. તલાટીથી લઈને કલેક્ટર સુધીની તૈયારી માટે આ એપ્સ રામબાણ ઈલાજ છે.

4. Unacademy (અનએકેડેમી)

ભારતનું સૌથી મોટું લાઈવ લર્નિંગ પ્લેટફોર્મ.

• લાઈવ ક્લાસીસ: અહીં તમે શિક્ષકો સાથે લાઈવ ચેટ કરી શકો છો, પ્રશ્નો પૂછી શકો છો અને પોલ (Polls) માં ભાગ લઈ શકો છો.
• GPSC સ્પેશિયલ: ગુજરાતના ટોચના ફેકલ્ટીઓ Unacademy પર GPSC અને વર્ગ-3 ની પરીક્ષાઓ માટે ભણાવે છે.
• વિશેષતા: પ્લસ સબસ્ક્રિપ્શનમાં તમને સ્ટ્રક્ચર્ડ કોર્સ અને ટેસ્ટ સીરીઝ મળે છે.
• કિંમત: ફ્રી લાઈવ ક્લાસ અને પેઈડ સબસ્ક્રિપ્શન બંને.

5. Adda247

જો તમે બેંકિંગ (IBPS, SBI) અથવા SSC ની તૈયારી કરી રહ્યા હોવ, તો Adda247 શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે.

• સરકારી નોકરી: અહીં ગુજરાતી અને હિન્દીમાં કરંટ અફેર્સ, ક્વિઝ અને મોક ટેસ્ટ ભરપૂર માત્રામાં મળે છે.
• ઈ-બુક્સ: ફિઝિકલ પુસ્તકો ખરીદવાને બદલે તમે અહીંથી ઈ-બુક્સ વાંચી શકો છો.

6. Liberty Career Academy / World Inbox (સ્થાનિક એપ્સ)

ગુજરાતની સ્થાનિક પરીક્ષાઓ માટે આ એપ્સ ખૂબ લોકપ્રિય છે.

• કન્ટેન્ટ: ગુજરાતનો ઈતિહાસ, ભૂગોળ, સાંસ્કૃતિક વારસો અને ગુજરાતી વ્યાકરણ માટે આ એપ્સનું મટીરીયલ ખૂબ જ સચોટ હોય છે.
• ટેસ્ટ: તલાટી, કોન્સ્ટેબલ અને બિન-સચિવાલય માટેની સ્પેશિયલ મોક ટેસ્ટ અહીં મળે છે.

કેટેગરી 3: વાંચન અને સાહિત્ય માટે (Reading & Literature)

આ સેક્શન એ લોકો માટે છે જેમને વાંચવાનો શોખ છે. પુસ્તકો હંમેશા સાથે રાખવા શક્ય નથી, પણ આ એપ્સ આખી લાઈબ્રેરી તમારા ખિસ્સામાં મૂકી દે છે.

7. Amazon Kindle (કિન્ડલ)

વાંચન માટેની દુનિયાની નંબર 1 એપ.

• પુસ્તકોનો ભંડાર: લાખો પુસ્તકો અહીં ઉપલબ્ધ છે. ફિક્શન, નોન-ફિક્શન, સેલ્ફ-હેલ્પ, બિઝનેસ – બધું જ.
• ડિક્શનરી: વાંચતા વાંચતા કોઈ અંગ્રેજી શબ્દ ન સમજાય તો તેના પર ટેપ કરવાથી તરત અર્થ મળી જાય છે.
• ગુજરાતી પુસ્તકો: હવે કિન્ડલ પર ગુજરાતી પુસ્તકો પણ ઉપલબ્ધ છે, જોકે તેનું કલેક્શન અંગ્રેજી જેટલું વિશાળ નથી.
• કિંમત: એપ ફ્રી છે, પુસ્તકો ખરીદવા પડે અથવા Kindle Unlimited સબસ્ક્રિપ્શન લઈ શકાય.

8. Pratilipi (પ્રતિલિપિ) – ભારતીય વાર્તાઓનું ઘર

જો તમે ગુજરાતી સાહિત્યના ચાહક છો, તો પ્રતિલિપિ તમારા માટે સ્વર્ગ છે. આ એક ‘મેડ ઈન ઈન્ડિયા’ એપ છે.

• કન્ટેન્ટ: અહીં હજારો ગુજરાતી લેખકો પોતાની વાર્તાઓ, નવલકથાઓ અને કવિતાઓ લખે છે. ઝવેરચંદ મેઘાણીથી લઈને આધુનિક યુવા લેખકો સુધીનું સાહિત્ય અહીં છે.
• ઓડિયો સ્ટોરીઝ: હવે તમે માત્ર વાંચી જ નહીં, પણ વાર્તાઓ સાંભળી પણ શકો છો.
• કોમિક્સ: ગુજરાતીમાં કોમિક્સ વાંચવાની મજા પણ અહીં લઈ શકાય છે.
• કિંમત: મોટાભાગનું કન્ટેન્ટ ફ્રી છે, પ્રીમિયમ કન્ટેન્ટ માટે સુપરફેન સબસ્ક્રિપ્શન.

9. Matrubharti (માતૃભારતી)

પ્રતિલિપિ જેવી જ બીજી એક શાનદાર એપ જે ભારતીય ભાષાઓ પર ફોકસ કરે છે.

• વિશેષતા: અહીં તમને ઈ-બુક્સ અને ઓડિયો બુક્સ બંને મળે છે. લેખકો સાથે સીધો સંપર્ક સાધી શકાય છે.
• વેબ સિરીઝ: માતૃભારતી હવે વિડિયો કન્ટેન્ટ તરફ પણ વળ્યું છે, જ્યાં પુસ્તકો પર આધારિત શોર્ટ ફિલ્મ્સ જોવા મળે છે.

10. Audible (ઓડિબલ)

જો તમને વાંચવાનો કંટાળો આવતો હોય અથવા સમય ન મળતો હોય, તો ‘સાંભળવું’ એ નવું ‘વાંચવું’ છે.

• ઓડિયો બુક્સ: એમેઝોનની આ એપમાં દુનિયાના બેસ્ટ સેલિંગ પુસ્તકો પ્રોફેશનલ વોઈસ આર્ટિસ્ટના અવાજમાં સાંભળી શકાય છે.
• Sunoch (કુક્સ એફએમ): ભારતીય સંદર્ભમાં Kuku FM પણ એક સારો વિકલ્પ છે જ્યાં ગુજરાતીમાં પુસ્તકોના સારાંશ (Book Summaries) સાંભળી શકાય છે.

કેટેગરી 4: ભાષા શીખવા માટે (Language Learning)

નવી ભાષા શીખવી એ મગજ માટે શ્રેષ્ઠ કસરત છે અને કરિયર માટે બૂસ્ટર છે.

11. Duolingo (ડ્યુઓલિંગો)

ભાષા શીખવા માટેની વિશ્વની સૌથી લોકપ્રિય અને મજેદાર એપ.

• ગેમિફિકેશન: અહીં ભણવું એક ગેમ જેવું લાગે છે. તમે લેવલ પાર કરો, પોઈન્ટ્સ જીતો અને મિત્રો સાથે સ્પર્ધા કરો.
• ભાષાઓ: અંગ્રેજી, ફ્રેન્ચ, સ્પેનિશ, જર્મન જેવી 30+ ભાષાઓ મફતમાં શીખી શકાય છે.
• ગુજરાતી સ્પીકર્સ માટે: જો તમને અંગ્રેજી નથી આવડતું, તો તમે હિન્દીના માધ્યમથી અંગ્રેજી શીખી શકો છો.

12. Hello English

આ એપ ખાસ ભારતીયો માટે બનાવવામાં આવી છે.

• પદ્ધતિ: અહીં તમે ગુજરાતીમાંથી સીધું અંગ્રેજી શીખી શકો છો.
• પ્રેક્ટિસ: અહીં ન્યૂઝ આર્ટિકલ્સ, વિડિયોઝ અને ઇન્ટરેક્ટિવ ગેમ્સ દ્વારા ગ્રામર અને સ્પીકિંગની પ્રેક્ટિસ થાય છે.
• ઓફલાઇન મોડ: ઇન્ટરનેટ વગર પણ તમે શીખી શકો છો.

કેટેગરી 5: સ્કિલ ડેવલપમેન્ટ અને પ્રોફેશનલ કોર્સ (Skill Development)

ડિગ્રી કરતા હવે સ્કિલનું મહત્વ વધી ગયું છે. કોડિંગ, માર્કેટિંગ કે ગ્રાફિક ડિઝાઈન શીખવા માટે આ એપ્સ બેસ્ટ છે.

13. Udemy (યુડેમી)

અહીં તમે જે ઈચ્છો તે શીખી શકો છો.

• કોર્સ: પાયથોન કોડિંગ, ડિજિટલ માર્કેટિંગ, ફોટોગ્રાફી, એક્સેલ, યોગા – લાખો કોર્સ ઉપલબ્ધ છે.
• કિંમત: અહીં કોર્સ ખરીદવા પડે છે, પણ સેલ દરમિયાન ₹400-₹500 માં લાઈફટાઈમ એક્સેસ સાથે કોર્સ મળી જાય છે.
• સર્ટિફિકેટ: કોર્સ પૂરો કરવા પર સર્ટિફિકેટ મળે છે જે લિંક્ડઈન પર મૂકી શકાય.

14. Coursera (કોર્સેરા)

જો તમને વિશ્વની ટોચની યુનિવર્સિટીઓ (જેમ કે હાર્વર્ડ, સ્ટેનફોર્ડ) માંથી ભણવું હોય, તો કોર્સેરા તમારા માટે છે.

• વિશેષતા: અહીં યુનિવર્સિટી પ્રોફેસર્સ દ્વારા ભણાવવામાં આવે છે. કન્ટેન્ટ એકદમ હાઈ ક્વોલિટી હોય છે.
• ડિગ્રી: હવે તમે ઓનલાઈન બેચલર કે માસ્ટર ડિગ્રી પણ અહીંથી કરી શકો છો.
• ફ્રી ઓડિટ: ઘણા કોર્સ તમે મફતમાં જોઈ શકો છો (સર્ટિફિકેટ વગર).

15. LinkedIn Learning

જો તમે કોર્પોરેટ જગતમાં આગળ વધવા માંગતા હોવ, તો આ એપ પ્રોફેશનલ સ્કિલ્સ માટે શ્રેષ્ઠ છે. લીડરશિપ, મેનેજમેન્ટ અને સોફ્ટ સ્કિલ્સ અહીં સારી રીતે શીખવવામાં આવે છે.

કેટેગરી 6: જનરલ નોલેજ અને ન્યૂઝ (GK & Current Affairs)

વાંચન એટલે માત્ર પુસ્તકો નહીં, દુનિયા સાથે અપડેટ રહેવું પણ જરૂરી છે.

16. InShorts

આજના જમાનામાં લાંબા સમાચાર વાંચવાનો સમય કોની પાસે છે?

• 60 શબ્દોમાં સમાચાર: આ એપ તમને દુનિયાભરના મહત્વના સમાચાર માત્ર 60 શબ્દોમાં સારાંશ આપીને જણાવે છે.
• ભાષા: અંગ્રેજી અને હિન્દીમાં ઉપલબ્ધ.

17. Wikipedia (વિકિપીડિયા)

જ્ઞાનનો મહાસાગર.

• કોઈપણ વિષય પર માહિતી જોઈતી હોય, વિકિપીડિયા એપ સૌથી વિશ્વસનીય સ્ત્રોત છે. ગુજરાતી વિકિપીડિયા પણ હવે ઘણું સમૃદ્ધ છે.

18. Google Arts & Culture

આ એપ ઓછી જાણીતી છે પણ અદભૂત છે. તમે ઘરે બેઠા દુનિયાના પ્રખ્યાત મ્યુઝિયમ, ઐતિહાસિક સ્થળો અને પેઈન્ટિંગ્સને હાઈ ડેફિનેશનમાં જોઈ શકો છો અને તેના વિશે વાંચી શકો છો.

શ્રેષ્ઠ એપ કેવી રીતે પસંદ કરવી? (How to Choose)

આટલા બધા વિકલ્પોમાંથી તમારા માટે કઈ એપ બેસ્ટ છે? તે નક્કી કરવા માટે આ પેરામીટર્સ જુઓ:

1. તમારો હેતુ (Goal): શું તમારે એક્ઝામ પાસ કરવી છે? કે માત્ર શોખ માટે વાંચવું છે? હેતુ સ્પષ્ટ હશે તો એપ પસંદ કરવી સરળ બનશે.
2. ભાષા (Language): જો તમારું અંગ્રેજી કાચું હોય, તો એવી એપ પસંદ કરો જે ગુજરાતી કે હિન્દીમાં કન્ટેન્ટ આપતી હોય (જેમ કે ખાન એકેડેમી કે હેલો ઈંગ્લિશ).
3. યુઝર ઈન્ટરફેસ (UI): એપ વાપરવામાં સરળ હોવી જોઈએ. જટિલ નેવિગેશન હોય તો ભણવાની મજા મરી જાય છે.
4. ઓફલાઇન એક્સેસ: ભારતમાં નેટવર્કની સમસ્યા હોઈ શકે છે. જે એપ કન્ટેન્ટ ડાઉનલોડ કરવાની સુવિધા આપે તે વધુ સારી.
5. બજેટ: ફ્રી એપ્સથી શરૂઆત કરો. જો તમને લાગે કે આનાથી વેલ્યુ મળે છે, તો જ પેઈડ સબસ્ક્રિપ્શન લો.

ડિજિટલ લર્નિંગના ફાયદા અને ગેરફાયદા

સિક્કાની બે બાજુ હોય છે.

ફાયદા (Pros):

• સગવડ: ગમે ત્યારે, ગમે ત્યાં ભણી શકાય.
• ખર્ચ: કોચિંગ ક્લાસની લાખોની ફી કરતા એપનું સબસ્ક્રિપ્શન ઘણું સસ્તું છે.
• ક્વોલિટી: ગામડામાં બેઠેલો વિદ્યાર્થી પણ દિલ્હી કે અમેરિકાના બેસ્ટ ટીચર પાસે ભણી શકે છે.
• રીવિઝન: વિડિયો ગમે તેટલી વાર રિવાઇન્ડ કરીને જોઈ શકાય.

ગેરફાયદા (Cons):

• ડિસ્બ્રેક્શન: ભણતા ભણતા વોટ્સએપ કે ઇન્સ્ટાગ્રામની નોટિફિકેશન આવે તો ધ્યાન ભટકી જાય છે.
• આંખો પર તાણ: સતત મોબાઈલ સ્ક્રીન સામે જોવાથી આંખોને નુકસાન થઈ શકે છે.
• શિસ્તનો અભાવ: કોઈ ડંડો લઈને ઊભું નથી હોતું, એટલે સેલ્ફ-ડિસિપ્લિન (સ્વ-શિસ્ત) હોવી ખૂબ જરૂરી છે.

તમારા ભવિષ્યનું રોકાણ

મિત્રો, મોબાઈલ ફોન એક એવું હથિયાર છે જે તમને બરબાદ પણ કરી શકે છે અને આબાદ પણ કરી શકે છે. તમે રીલ્સ જોવામાં કલાકો બગાડી શકો છો અથવા ડ્યુઓલિંગો પર નવી ભાષા શીખી શકો છો. પસંદગી તમારી છે.

આ બ્લોગમાં આપેલી એપ્સ માત્ર સોફ્ટવેર નથી, પણ જ્ઞાનના દરવાજા છે. મારી સલાહ છે કે એકસાથે બધી એપ ડાઉનલોડ ન કરો. તમારી જરૂરિયાત મુજબ એક કે બે એપ પસંદ કરો અને તેનો નિયમિત ઉપયોગ શરૂ કરો.

વાંચન અને શિક્ષણ એ એક સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે. “પડેગા ઇન્ડિયા, તભી તો બઢેગા ઇન્ડિયા” – પણ હવે ભણવાની રીત સ્માર્ટ થઈ ગઈ છે.

હેપ્પી લર્નિંગ!