વર્ષ ૨૦૨૬ ની શરૂઆત ભારતીય શેરબજાર માટે પડકારજનક રહી છે. જે બજાર નવી ઊંચાઈઓ સર કરવાની આશા રાખી રહ્યું હતું, તેને વિદેશી રોકાણકારો (Foreign Portfolio Investors – FPIs) ના વેચવાલીના દબાણે હચમચાવી દીધું છે. આજે, ૧૮ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ આવેલા લેટેસ્ટ ડેટા મુજબ, જાન્યુઆરીના પ્રથમ ૧૫ દિવસમાં જ ભારતીય શેરબજારમાંથી વિદેશી રોકાણકારોનું મોટું વેચાણ નોંધાયું છે. આંકડો ચોંકાવનારો છે – અંદાજે ₹૨૨,૫૩૦ કરોડ (લગભગ ૨.૫ અબજ ડોલર) ભારતીય ઇક્વિટી માર્કેટમાંથી પાછા ખેંચી લેવામાં આવ્યા છે. આ વેચવાલીએ સેન્સેક્સ અને નિફ્ટી બંને સૂચકાંકો પર ભારે દબાણ ઊભું કર્યું છે અને સામાન્ય રોકાણકારોમાં ચિંતા જન્માવી છે.
જાન્યુઆરીમાં વેચવાલીનું તોફાન: શું કહે છે આંકડા?
નેશનલ સિક્યોરિટીઝ ડિપોઝિટરી લિમિટેડ (NSDL) ના આંકડા મુજબ, ૧ જાન્યુઆરીથી ૧૬ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ વચ્ચે વિદેશી રોકાણકારોએ ભારતીય શેરોમાં આક્રમક વેચવાલી કરી છે.
- કુલ વેચાણ: ₹૨૨,૫૩૦ કરોડ (અંદાજિત)
- વલણ: વિદેશી રોકાણકારો લગભગ દરેક ટ્રેડિંગ સેશનમાં ‘નેટ સેલર્સ’ (Net Sellers) રહ્યા છે.
- સરખામણી: આ વલણ ૨૦૨૫ ના અંતિમ મહિનાઓમાં શરૂ થયેલી વેચવાલીનું જ વિસ્તરણ છે, જ્યાં FPIs એ રેકોર્ડ ₹૧.૬૬ લાખ કરોડ પાછા ખેંચ્યા હતા.
જ્યારે બજારના મોટા ખેલાડીઓ આટલી મોટી રકમ પાછી ખેંચે છે, ત્યારે તેની સીધી અસર શેરના ભાવ અને બજારના સેન્ટિમેન્ટ પર પડે છે. બેન્કિંગ, આઈટી અને ફાઈનાન્શિયલ સર્વિસીસ સેક્ટરના શેરો આ વેચવાલીનો સૌથી મોટો શિકાર બન્યા છે.
શા માટે ભાગી રહ્યા છે વિદેશી રોકાણકારો? ૫ મુખ્ય કારણો
આ વિદેશી રોકાણકારોનું મોટું વેચાણ કંઈ અચાનક નથી થયું. તેની પાછળ વૈશ્વિક અને સ્થાનિક પરિબળો જવાબદાર છે.
૧. અમેરિકન બોન્ડ યીલ્ડમાં ઉછાળો: અમેરિકામાં ૧૦-વર્ષીય બોન્ડ યીલ્ડ (વ્યાજ દર) વધીને ૪.૬% ની ઉપર પહોંચી ગઈ છે. જ્યારે અમેરિકા જેવી સુરક્ષિત અર્થવ્યવસ્થામાં રોકાણ પર સારું વ્યાજ મળતું હોય, ત્યારે વિદેશી રોકાણકારો ભારત જેવા ‘ઇમર્જિંગ માર્કેટ્સ’ (Emerging Markets) માંથી પૈસા કાઢીને અમેરિકામાં રોકવાનું પસંદ કરે છે, કારણ કે ત્યાં જોખમ ઓછું છે.
૨. મજબૂત ડોલર: ડોલર ઇન્ડેક્સ ૧૦૯ ની સપાટી વટાવી ગયો છે. જ્યારે ડોલર મજબૂત થાય છે, ત્યારે રૂપિયો નબળો પડે છે. નબળા રૂપિયાને કારણે વિદેશી રોકાણકારોને તેમના રોકાણ પર ઓછું રિટર્ન મળે છે (કારણ કે તેમને રૂપિયાને ડોલરમાં કન્વર્ટ કરવો પડે છે). આથી તેઓ વેચવાલી કરીને નીકળી જવાનું પસંદ કરે છે.
૩. ચીન અને અન્ય બજારોનું સસ્તું વેલ્યુએશન: ભારતીય શેરબજારનું વેલ્યુએશન (PE Ratio) અન્ય ઊભરતા બજારો જેમ કે ચીન અને બ્રાઝિલની સરખામણીએ ઘણું મોંઘું છે. ચીનની સરકાર આર્થિક પેકેજ આપી રહી હોવાથી ત્યાંના શેરો સસ્તા મળી રહ્યા છે. તેથી, FPIs ભારતમાંથી નફો બુક કરીને સસ્તા બજારો તરફ વળી રહ્યા છે. આને ‘ગ્લોબલ એલોકેશન શિફ્ટ’ કહેવાય છે.
૪. કોર્પોરેટ પરિણામોની ચિંતા: ભારતીય કંપનીઓના ત્રીજા ક્વાર્ટર (Q3) ના પરિણામો અપેક્ષા મુજબ સારા રહેવાની શક્યતા ઓછી છે. ખાસ કરીને આઈટી અને કન્ઝ્યુમર સેક્ટરની કંપનીઓમાં ગ્રોથ ધીમો પડ્યો છે. નબળા પરિણામોની આશંકાએ વિદેશી રોકાણકારોને વેચવાલી કરવા માટે મજબૂર કર્યા છે.
૫. યુએસ-ભારત વેપાર સંબંધો અને ટ્રમ્પ ફેક્ટર: અમેરિકામાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની નીતિઓ અને ભારત સાથેના વેપાર કરારમાં થઈ રહેલા વિલંબને કારણે અનિશ્ચિતતા ઊભી થઈ છે. સંભવિત ટેરિફ (જકાત) વધારાના ડરથી રોકાણકારો સાવચેતીનું વલણ અપનાવી રહ્યા છે.
ઘરેલુ રોકાણકારો (DIIs) બન્યા તારણહાર
જો આટલી મોટી વેચવાલી ૧૦ વર્ષ પહેલા થઈ હોત, તો બજાર ક્રેશ થઈ ગયું હોત. પરંતુ આજના ભારતીય બજારની તાકાત છે ઘરેલુ સંસ્થાકીય રોકાણકારો (DIIs) એટલે કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને વીમા કંપનીઓ. જ્યારે FPIs એ ₹૨૨,૦૦૦ કરોડ વેચ્યા, ત્યારે તેની સામે DIIs એ ₹૩૪,૦૦૦ કરોડથી વધુની ખરીદી કરી છે. ભારતના સામાન્ય રોકાણકારોના SIP (Systematic Investment Plan) ના પ્રવાહે બજારને તૂટતા બચાવ્યું છે. આ એક ‘આત્મનિર્ભર બજાર’ ની નિશાની છે.
રોકાણકારો માટે હવે શું?
આ વિદેશી રોકાણકારોનું મોટું વેચાણ જોઈને નાના રોકાણકારોએ ગભરાવાની જરૂર છે? નિષ્ણાતોના મતે, આ એક શોર્ટ-ટર્મ કરેક્શન (સુધારો) છે.
- ગભરાટમાં વેચવાલી ન કરો: બજારનો ઇતિહાસ ગવાહ છે કે FPIs જ્યારે પણ વેચે છે, ત્યારે થોડા સમય બાદ તેઓ પાછા આવે છે. લાંબા ગાળાના રોકાણકારો માટે આ સારા શેરો ખરીદવાની તક છે.
- ક્વોલિટી શેરો પર ધ્યાન આપો: જે કંપનીઓના ફંડામેન્ટલ્સ મજબૂત છે અને જેમના પર દેવું ઓછું છે, તેવા લાર્જ-કેપ શેરોમાં રોકાણ કરવું સુરક્ષિત છે.
- SIP ચાલુ રાખો: બજારમાં ઘટાડો હોય ત્યારે SIP બંધ ન કરવી જોઈએ, કારણ કે તમને સસ્તા ભાવે વધુ યુનિટ્સ મળે છે, જે ભવિષ્યમાં મોટો ફાયદો આપે છે.
જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ માં જોવા મળેલું આ વેચવાલીનું દબાણ વૈશ્વિક સંકેતોને આભારી છે. ભારતની આર્થિક સ્થિતિ (GDP ગ્રોથ) હજુ પણ મજબૂત છે. જ્યાં સુધી અમેરિકન વ્યાજ દરો અને ડોલર સ્થિર નહીં થાય, ત્યાં સુધી બજારમાં ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળી શકે છે. પરંતુ ઘરેલુ રોકાણકારોનો વિશ્વાસ બજારને ટેકો આપી રહ્યો છે. રોકાણકારોએ ધીરજ રાખીને આ વોલેટિલિટી (અસ્થિરતા) નો સામનો કરવો જોઈએ.
મગન લુહાર CTC News ના ફાઉન્ડર અને ઓનર છે. પત્રકારત્વ ઉપરાંત તેઓ એક જાણીતા અભિનેતા (Actor) પણ છે. કલા અને મીડિયા ક્ષેત્રે બહોળો અનુભવ ધરાવતા મગનભાઈએ સામાજિક જવાબદારીની ભાવના સાથે આ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મની સ્થાપના કરી છે. તેઓ ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિકાસ અને સામાજિક મુદ્દાઓને પોતાની આગવી શૈલીમાં વાચા આપવા માટે જાણીતા છે.