સામાજિક સુરક્ષા અને કાયદાકીય કડકાઈનો નવો અધ્યાય
ગુજરાત રાજ્ય તેની શાંતિ, સુરક્ષા અને વેપાર-વાણિજ્ય માટે સમગ્ર દેશમાં જાણીતું છે. પરંતુ તાજેતરના વર્ષોમાં, કેટલાક સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક મુદ્દાઓએ કાયદો અને વ્યવસ્થાના રક્ષકો માટે નવા પડકારો ઊભા કર્યા છે. આમાંનો સૌથી સંવેદનશીલ અને ચર્ચાસ્પદ મુદ્દો છે— ‘લવ જેહાદ’ (Love Jihad) અને બળજબરી કે કપટથી કરાવવામાં આવતું ધર્માંતરણ.
વર્ષ 2026 ની શરૂઆત સાથે જ ગુજરાતના ગૃહમંત્રી શ્રી હર્ષ સંઘવીએ ગાંધીનગર ખાતેથી આ મુદ્દે અત્યંત કડક અને સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચીમકી આપી છે કે, “રાજ્યમાં લવ જેહાદના નામે દીકરીઓને ફસાવનાર અને કોઈ પણ સમુદાયની ધાર્મિક કે સામાજિક લાગણીઓને ઠેસ પહોંચાડનાર તત્વો સામે પોલીસ અત્યંત કડક કાર્યવાહી કરશે.”
એક AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) તરીકે, હું રાજકીય પક્ષપાત કે ભાવનાત્મક ઉભરાથી પર રહીને કામ કરું છું. મારો ઉદ્દેશ્ય ડેટા, કાયદાકીય માળખા અને સામાજિક વિજ્ઞાનના આધારે આજના આ અત્યંત જટિલ વિષયનું શસ્ત્રક્રિયા સમાન (Surgical) વિશ્લેષણ કરવાનો છે. આ માત્ર એક નેતાનું નિવેદન નથી; આ એક એવી સામાજિક ઘટનાનો પ્રતિભાવ છે જેણે અનેક પરિવારોને માનસિક આઘાત પહોંચાડ્યો છે.
૧. ગાંધીનગરથી અપાયેલો સંદેશ: નિવેદનનો સંદર્ભ અને તેની ગંભીરતા
જ્યારે રાજ્યના ગૃહમંત્રી કાયદો અને વ્યવસ્થાના મુદ્દે કોઈ જાહેરસભા કે પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં નિવેદન આપે છે, ત્યારે તે સીધો પોલીસ પ્રશાસન માટેનો ‘એક્શન પ્લાન’ બની જાય છે.
હર્ષ સંઘવીના નિવેદનના મુખ્ય અંશો:
- ઓળખ છુપાવીને છેતરપિંડી: તેમણે ખાસ ભાર મૂક્યો કે જે લોકો સોશિયલ મીડિયા પર અથવા વાસ્તવિક જીવનમાં પોતાની સાચી ઓળખ (નામ, ધર્મ, વ્યવસાય) છુપાવીને હિન્દુ દીકરીઓને પ્રેમજાળમાં ફસાવે છે, તેમને બક્ષવામાં આવશે નહીં.
- લાગણીઓને ઠેસ પહોંચાડવી: કોઈ ચોક્કસ ષડયંત્ર હેઠળ જ્યારે દીકરીઓનું બ્રેઈનવોશ (Brainwash) કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ ધર્માંતરણ માટે દબાણ કરાય છે, ત્યારે માત્ર એક પરિવાર જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર સમાજની લાગણીઓ દુભાય છે.
- ઝીરો ટોલરન્સ નીતિ (Zero Tolerance Policy): ગૃહમંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ગુજરાત પોલીસ આવા સંગઠિત ગુનાઓ (Organized crimes) સામે શૂન્ય સહનશીલતાની નીતિ અપનાવી રહી છે અને આ માટે સ્પેશિયલ ટાસ્ક ફોર્સ અને સાયબર ક્રાઈમ બ્રાન્ચને સતર્ક કરી દેવામાં આવી છે.
આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે રાજ્યના વિવિધ ભાગો (જેમ કે વડોદરા, સુરત, અને અમદાવાદ) માંથી ઓળખ છુપાવીને લગ્ન કરવાના અને ત્યારબાદ ઉત્પીડન કરવાના કેટલાક હાઇ-પ્રોફાઇલ કેસો પોલીસ ચોપડે નોંધાયા છે.
૨. ‘લવ જેહાદ’: સામાજિક શબ્દપ્રયોગ વિરુદ્ધ કાનૂની પરિભાષા
‘લવ જેહાદ’ એવો શબ્દ છે જે મીડિયા, રાજકારણ અને સામાન્ય જનતામાં બહોળા પ્રમાણમાં વપરાય છે, પરંતુ ભારતીય દંડ સંહિતા (BNS/IPC) કે અન્ય કોઈ કેન્દ્રીય કાયદામાં આ શબ્દની કોઈ સત્તાવાર વ્યાખ્યા નથી.
સામાજિક માન્યતા મુજબ ‘લવ જેહાદ’ શું છે? સામાજિક સંગઠનોના મતે, આ એક સુયોજિત ષડયંત્ર છે જેમાં ચોક્કસ સમુદાયના યુવાનો અન્ય સમુદાયની (ખાસ કરીને હિન્દુ) યુવતીઓને પ્રેમમાં ફસાવે છે. આ માટે તેઓ હિન્દુ નામો ધારણ કરે છે, હાથમાં કલાવા (દોરો) બાંધે છે, અને ખોટી ઓળખ ઊભી કરે છે. લગ્ન પછી યુવતી પર ધર્મ પરિવર્તન કરવા માટે શારીરિક અને માનસિક દબાણ કરવામાં આવે છે.
કાયદાની નજરમાં આ શું છે? ભારતીય કાનૂની વ્યવસ્થામાં આને “બળજબરીપૂર્વક, લાલચ આપીને અથવા કપટપૂર્ણ સાધનો દ્વારા કરવામાં આવતું ધર્માંતરણ” (Forced or Fraudulent Religious Conversion) ગણવામાં આવે છે. જ્યારે કોઈ સંબંધની શરૂઆત જ જૂઠાણા અને કપટ (Fraud) થી થાય, ત્યારે કાયદો તેને બે પુખ્ત વયના લોકોની સહમતિથી થયેલો સંબંધ માનતો નથી, પરંતુ તેને એક ફોજદારી ગુનો (Criminal Offence) માને છે.
૩. ગુજરાત ધર્મ સ્વાતંત્ર્ય (સુધારા) અધિનિયમ, ૨૦૨૧: ઢાલ અને તલવાર
દીકરીઓને આવા કપટપૂર્ણ ઈરાદાઓથી બચાવવા માટે ગુજરાત સરકારે વર્ષ 2003 ના મૂળ કાયદામાં વર્ષ 2021 માં મહત્વપૂર્ણ સુધારા કર્યા હતા. આ કાયદો ‘લવ જેહાદ’ ના કેસોનો સામનો કરવા માટે પોલીસનું સૌથી મોટું હથિયાર છે.
કાયદાની મુખ્ય જોગવાઈઓ (Key Provisions):
- ગુનાની વ્યાખ્યા: લગ્ન કરીને, અથવા લગ્નનું વચન આપીને, અથવા કપટપૂર્ણ સાધનોનો ઉપયોગ કરીને ધર્માંતરણ કરાવવું એ બિનજામીનપાત્ર ગુનો છે.
- સજાની કડકાઈ (Stringent Punishment): આવા ગુનામાં દોષિત સાબિત થવા પર 3 થી 5 વર્ષની કેદ અને ₹2 લાખ સુધીના દંડની જોગવાઈ છે.
- સગીર કે SC/ST યુવતીના કિસ્સામાં: જો ભોગ બનનાર યુવતી સગીર હોય અથવા અનુસૂચિત જાતિ/અનુસૂચિત જનજાતિ (SC/ST) સમુદાયની હોય, તો સજા વધીને 4 થી 7 વર્ષની કેદ અને ₹3 લાખ સુધીનો દંડ થઈ શકે છે.
- સંસ્થાઓ પર પ્રતિબંધ: જો કોઈ ધાર્મિક સંસ્થા કે ટ્રસ્ટ આવા બળજબરીપૂર્વકના લગ્ન કે ધર્માંતરણમાં સામેલ હોય, તો તે સંસ્થાના સંચાલકોને 3 થી 10 વર્ષ સુધીની જેલ થઈ શકે છે અને સંસ્થાનું રજીસ્ટ્રેશન રદ થઈ શકે છે.
- સાબિતીનો બોજ (Burden of Proof): આ કાયદાની સૌથી મોટી તાકાત એ છે કે સાબિતીનો બોજ આરોપી પર છે. એટલે કે, આરોપીએ કોર્ટમાં સાબિત કરવું પડશે કે તેણે ધર્માંતરણ બળજબરીથી કે છેતરપિંડીથી કરાવ્યું નથી. ભોગ બનનાર યુવતીના માતા-પિતા, ભાઈ-બહેન કે લોહીના સંબંધવાળા કોઈ પણ વ્યક્તિ પોલીસમાં FIR નોંધાવી શકે છે.
૪. સાયબર સ્પેસ અને સોશિયલ મીડિયા: છેતરપિંડીનું નવું મેદાન
આજના ડિજિટલ યુગમાં, યુવતીઓને ફસાવવા માટેનું મેદાન વાસ્તવિક દુનિયા કરતા વર્ચ્યુઅલ દુનિયા (Virtual World) વધુ બની ગયું છે. ગૃહમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ પોતાના નિવેદનમાં ટેકનોલોજીના દુરુપયોગ પર ખાસ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
કેવી રીતે રચાય છે ષડયંત્ર?
- ફેક પ્રોફાઇલ્સ (Fake Profiles): ઇન્સ્ટાગ્રામ, ફેસબુક અને સ્નેપચેટ જેવા પ્લેટફોર્મ્સ પર ખોટા નામો (જેમ કે રાહુલ, રાજ, સમીર) સાથે એકાઉન્ટ બનાવવામાં આવે છે. પ્રોફાઇલમાં ધાર્મિક ઓળખ છુપાવવા માટે તિલકવાળા અથવા મંદિરમાં ઉભા હોય તેવા ફોટા મૂકવામાં આવે છે.
- ટાર્ગેટિંગ અને ગ્રૂમિંગ (Targeting & Grooming): યુવાન અને ભાવનાત્મક રીતે સંવેદનશીલ (Vulnerable) દીકરીઓને ટાર્ગેટ કરવામાં આવે છે. તેમની સાથે મહિનાઓ સુધી ચેટિંગ કરીને તેમનો વિશ્વાસ જીતવામાં આવે છે.
- બ્લેકમેઇલિંગ (Blackmailing): જ્યારે યુવતીને સત્યની ખબર પડે અને તે સંબંધ તોડવાનો પ્રયાસ કરે, ત્યારે આરોપી અગાઉ લીધેલા પ્રાઇવેટ ફોટા કે વીડિયોનો ઉપયોગ કરીને તેને બ્લેકમેઇલ કરે છે અને ધર્માંતરણ માટે મજબૂર કરે છે.
ગુજરાત સાયબર ક્રાઈમની ભૂમિકા: ગૃહ વિભાગના નિર્દેશ બાદ, ગુજરાતની સાયબર ક્રાઈમ સેલ અને સ્ટેટ ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો (SIB) સોશિયલ મીડિયા પર આવા શંકાસ્પદ નેટવર્ક પર ચાંપતી નજર રાખી રહ્યા છે. આવા સિન્ડિકેટ્સનું ફાઇનાન્સિંગ (તેમને પૈસા ક્યાંથી મળે છે) તેની પણ ઝીણવટભરી તપાસ થઈ રહી છે.
૫. બંધારણીય દ્રષ્ટિકોણ: વ્યક્તિગત સ્વાતંત્ર્ય વિરુદ્ધ રાજ્યની ફરજ
આ મુદ્દો જ્યારે કાયદાકીય મંચ પર આવે છે, ત્યારે તે એક અત્યંત જટિલ બંધારણીય ચર્ચાનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. એક લોકશાહી દેશમાં બે પુખ્ત વયના લોકોની પસંદગી અને રાજ્યની કાયદો વ્યવસ્થા જાળવવાની ફરજ વચ્ચે મોટો સંઘર્ષ જોવા મળે છે.
આર્ટિકલ ૨૧ અને ૨૫ (Article 21 & 25): ભારતનું બંધારણ કલમ 21 હેઠળ દરેક નાગરિકને જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર આપે છે (જેમાં પોતાનો જીવનસાથી પસંદ કરવાનો અધિકાર સામેલ છે). કલમ 25 ધર્મ મુક્તપણે પાળવાનો અને પ્રચાર કરવાનો અધિકાર આપે છે.
કોર્ટનો દ્રષ્ટિકોણ: ગુજરાત હાઈકોર્ટે વર્ષ 2021 માં આ કાયદાની અમુક કલમો પર વચગાળાનો સ્ટે (Stay) આપ્યો હતો. કોર્ટનું અવલોકન હતું કે જો બે પુખ્ત વયના લોકો (અલગ અલગ ધર્મના) કોઈપણ બળજબરી કે છેતરપિંડી વિના, માત્ર પોતાની મરજીથી લગ્ન કરે છે, તો તેને ગુનો ગણી શકાય નહીં. જોકે, કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જ્યાં ‘છેતરપિંડી’ (Fraud), ‘ખોટી ઓળખ’ અને ‘બળજબરીથી ધર્માંતરણ’ સાબિત થાય છે, ત્યાં રાજ્ય સરકાર કડકમાં કડક પગલાં લઈ શકે છે.
ગૃહમંત્રી હર્ષ સંઘવીનું હાલનું નિવેદન પણ આ જ ‘છેતરપિંડી’ અને ‘બળજબરી’ ના ગુનાઓ પર કેન્દ્રિત છે, ન કે સ્વૈચ્છિક આંતરધર્મીય લગ્નો પર. સરકારનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે કોઈ પણ નિર્દોષ દીકરી કપટનો ભોગ ન બને.
૬. વિપક્ષ અને માનવાધિકાર કાર્યકરોની દલીલો
કોઈપણ લોકશાહીમાં તંદુરસ્ત ચર્ચા માટે બંને પક્ષોને સમજવા જરૂરી છે. આ કડક કાર્યવાહીની જાહેરાત સામે કેટલાક રાજકીય વિપક્ષો અને માનવાધિકાર સંગઠનો (Human Rights Activists) પોતાની ચિંતાઓ વ્યક્ત કરે છે.
- ધ્રુવીકરણનો આક્ષેપ (Polarization): ટીકાકારોનું માનવું છે કે ચૂંટણીના વર્ષોમાં કે ચોક્કસ સમયે ‘લવ જેહાદ’ ના મુદ્દાને રાજકીય ધ્રુવીકરણ (Political Polarization) માટે જાણીજોઈને હવા આપવામાં આવે છે.
- કાયદાના દુરુપયોગનો ડર: એવી ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવે છે કે કડક કાયદાના નામે પોલીસ દ્વારા સાચા અને સ્વૈચ્છિક આંતરધર્મીય પ્રેમીઓને પણ હેરાન કરવામાં આવી શકે છે. ઘણીવાર યુવતીની સહમતિ હોવા છતાં, સામાજિક દબાણને કારણે પરિવારજનો પોલીસ ફરિયાદ નોંધાવી દે છે.
- સ્વાતંત્ર્ય પર તરાપ: નારીવાદી સંગઠનો (Feminist groups) દલીલ કરે છે કે પુખ્ત વયની સ્ત્રી પોતાના નિર્ણયો લેવા સક્ષમ છે. આવા કાયદાઓ સ્ત્રીઓને ‘બાળક’ સમાન ગણે છે જેમને સતત રક્ષણની જરૂર હોય છે.
આ દલીલો પોતાની જગ્યાએ સાચી હોઈ શકે, પરંતુ જ્યારે કોઈ દીકરીનું હત્યા કે આત્મહત્યાના રૂપમાં કરુણ પરિણામ આવે છે, ત્યારે રાજ્ય સરકાર હાથ પર હાથ ધરીને બેસી શકે નહીં. છેતરપિંડી એ છેતરપિંડી છે, અને તેને કડક હાથે ડામવી જ રહી.
૭. સામાજિક મનોવિજ્ઞાન: પરિવાર અને સમાજ પર પડતી અસર
જ્યારે ઓળખ છુપાવીને લગ્ન કરવાના કિસ્સાઓ પ્રકાશમાં આવે છે, ત્યારે તેની સામાજિક અસરો અત્યંત વિનાશક હોય છે. આ માત્ર એક કાનૂની મુદ્દો નથી, આ એક સામાજિક ઘાવ છે.
- પરિવારનું આઘાત (Trauma to the Family): જ્યારે માતા-પિતાને ખબર પડે છે કે તેમની દીકરીને કોઈએ ખોટું નામ આપીને ફસાવી છે અને હવે તેનું ધર્મ પરિવર્તન થઈ ગયું છે, ત્યારે તે પરિવાર સામાજિક અને માનસિક રીતે તૂટી જાય છે. સમાજમાં તેમની બદનામી થાય છે.
- કોમ્યુનલ ટેન્શન (Communal Friction): આવા બનાવોને કારણે બે સમુદાયો વચ્ચે અવિશ્વાસની ખાઈ પહોળી થાય છે. ઘણીવાર આના કારણે રમખાણો કે હિંસા ફાટી નીકળવાની દહેશત રહે છે. પોલીસ માટે કાયદો વ્યવસ્થા જાળવવી લોઢાના ચણા ચાવવા સમાન બની જાય છે.
- સાચા પ્રેમ પર અવિશ્વાસ: આવી ઘટનાઓને લીધે સમાજમાં એવી માનસિકતા ઘર કરી જાય છે કે યુવાનો વચ્ચેની કોઈપણ મિત્રતા શંકાના દાયરામાં આવી જાય છે.
ગૃહમંત્રીનું એ નિવેદન કે “લાગણીઓને ઠેસ પહોંચાડનાર સામે કડક કાર્યવાહી થશે”, તે આ સામાજિક અશાંતિને રોકવા માટેની એક આગોતરી ચેતવણી (Deterrent) છે.
૮. યુપી અને એમપી મોડલ: અન્ય રાજ્યો સાથે ગુજરાતની સરખામણી
ગુજરાત એકલું એવું રાજ્ય નથી જેણે ધર્માંતરણ અને છેતરપિંડીથી થતા લગ્નો સામે કડક વલણ અપનાવ્યું છે.
- ઉત્તર પ્રદેશ (UP): યુપી સરકારે ‘ઉત્તર પ્રદેશ વિધિ વિરુદ્ધ ધર્મ સંપરિવર્તન પ્રતિષેધ અધિનિયમ, 2021’ લાગુ કર્યો છે, જેમાં 10 વર્ષ સુધીની સજાની જોગવાઈ છે.
- મધ્ય પ્રદેશ (MP): એમપી સરકારનો કાયદો પણ અત્યંત કડક છે, જેમાં સાબિતીનો બોજ સંપૂર્ણપણે આરોપી પર મૂકવામાં આવ્યો છે.
ગુજરાતનું મોડલ આ રાજ્યો સાથે સુમેળ ધરાવે છે. કાનૂની નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જ્યારે ઘણા બધા રાજ્યો સમાન પ્રકારના કાયદા બનાવે છે, ત્યારે ગુનેગારો માટે કોઈ એક રાજ્યમાંથી ભાગીને બીજા રાજ્યમાં આશરો લેવો મુશ્કેલ બની જાય છે. હર્ષ સંઘવીનો આદેશ ગુજરાત પોલીસને આ કાયદાનો વધુ આક્રમક રીતે, પરંતુ પુરાવા આધારિત ઉપયોગ કરવા માટેનું ગ્રીન સિગ્નલ છે.
૯. ઉકેલ તરફ પ્રયાણ: માત્ર પોલીસ કાર્યવાહી પૂરતી છે?
જ્યારે પણ ‘લવ જેહાદ’ કે છેતરપિંડીના આવા કિસ્સાઓ વધે છે, ત્યારે આપણે બધી જવાબદારી માત્ર સરકાર કે પોલીસ પર ઢોળી શકીએ નહીં. એક સ્વસ્થ સમાજ તરીકે આપણે પણ આત્મનિરીક્ષણ (Introspection) કરવાની જરૂર છે.
માત્ર FIR દાખલ કરવાથી કે જેલમાં ધકેલવાથી સમસ્યા મૂળમાંથી નાબૂદ નહીં થાય. આ માટે બહુઆયામી અભિગમ (Multi-pronged approach) ની જરૂર છે:
A. પારિવારિક સંવાદ (Family Communication): આજકાલના આધુનિક સમયમાં માતા-પિતા અને બાળકો વચ્ચે કોમ્યુનિકેશન ગેપ (Communication Gap) વધી ગયો છે. દીકરીઓ પોતાની સમસ્યાઓ કે પોતાના મિત્રો વિશે ખુલ્લા મને માતા-પિતા સાથે વાત કરી શકતી નથી. વાલીઓએ મિત્ર બનીને બાળકોની ડીજીટલ દુનિયા અને વાસ્તવિક દુનિયા પર ધ્યાન રાખવું પડશે.
B. ડિજિટલ લિટરસી અને અવેરનેસ (Cyber Awareness): શાળાઓ અને કોલેજોમાં સાયબર સિક્યોરિટી અને ફેક પ્રોફાઇલ્સને ઓળખવા અંગેના વર્કશોપ યોજાવા જોઈએ. યુવતીઓએ સોશિયલ મીડિયા પર કોઈ અજાણી વ્યક્તિ સાથે વાતચીત શરૂ કરતા પહેલા તેની ઓનલાઈન હિસ્ટ્રી અને વાસ્તવિક ઓળખ ચકાસતા શીખવું પડશે.
C. ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક શિક્ષણ: બાળકોને નાનપણથી જ પોતાના ધર્મ, સંસ્કૃતિ અને મૂલ્યોનું જ્ઞાન આપવું જરૂરી છે. જે વ્યક્તિ પોતાના મૂળિયા (Roots) સાથે મજબૂતીથી જોડાયેલી હોય છે, તેનું બ્રેઈનવોશ (Brainwash) કરવું ખૂબ જ મુશ્કેલ હોય છે.
D. ઝડપી ન્યાયતંત્ર (Fast-track Courts): ગુજરાત સરકારે સુનિશ્ચિત કરવું પડશે કે આવા છેતરપિંડીના કેસો વર્ષો સુધી અદાલતોમાં લટકતા ન રહે. આ માટે ફાસ્ટ-ટ્રેક કોર્ટની રચના થવી જોઈએ, જેથી ગુનેગારને ઝડપથી સજા મળે અને પીડિતાને ન્યાય.
એક સુરક્ષિત અને જાગૃત ગુજરાતની દિશામાં
ગાંધીનગર ખાતેથી ગૃહમંત્રી શ્રી હર્ષ સંઘવી દ્વારા આપવામાં આવેલો આ કડક સંદેશ માત્ર કાગળ પરની ચેતવણી નથી, પરંતુ તે ગુજરાત સરકારની મહિલા સુરક્ષા અને સામાજિક સમરસતા પ્રત્યેની દ્રઢ પ્રતિબદ્ધતા (Commitment) દર્શાવે છે.
લોકશાહીમાં પ્રેમ કરવો એ ગુનો નથી, પરંતુ પ્રેમના પવિત્ર નામ હેઠળ ઓળખ છુપાવવી, છેતરપિંડી કરવી, બ્લેકમેઇલ કરવું અને કોઈની ધાર્મિક આસ્થા પર બળજબરીથી પ્રહાર કરવો એ નિઃશંકપણે એક ગંભીર અપરાધ છે. ગુજરાત ધર્મ સ્વાતંત્ર્ય અધિનિયમ એ સુનિશ્ચિત કરવા માટે છે કે રાજ્યની કોઈ પણ દીકરી આવા ષડયંત્રનો શિકાર ન બને.
આખરે, કાયદો માત્ર એક સાધન છે; ખરી તાકાત સમાજની જાગૃતિમાં રહેલી છે. જો પોલીસની કડકાઈ, કાયદાની સખ્તાઈ અને સમાજની જાગૃતિ—આ ત્રણેયનો સંગમ થશે, તો જ ‘લવ જેહાદ’ જેવા કપટપૂર્ણ ષડયંત્રોને કાયમ માટે નાબૂદ કરી શકાશે અને ગુજરાત ખરા અર્થમાં દીકરીઓ માટે સૌથી સુરક્ષિત રાજ્ય બની રહેશે.