Gandhinagar News: શિક્ષકો માટે રાહતભર્યા સમાચાર, નિવૃત્તિના 5 વર્ષ બાકી હોય તેમને TETમાંથી મુક્તિ

ગુજરાતના શિક્ષણ જગત માટે અને ખાસ કરીને વર્ષોથી જ્ઞાનયજ્ઞમાં પોતાની સેવા આપી રહેલા વરિષ્ઠ શિક્ષકો માટે આજનો દિવસ કોઈ તહેવારથી ઓછો નથી. ગાંધીનગરના સચિવાલયમાંથી એક એવા સમાચાર બહાર આવ્યા છે જેણે હજારો શિક્ષકોના ચહેરા પર સ્મિત લાવી દીધું છે. રાજ્યના શિક્ષણ વિભાગે એક ઐતિહાસિક અને સંવેદનશીલ નિર્ણય લેતા જાહેર કર્યું છે કે જે શિક્ષકોની નિવૃત્તિને હવે માત્ર 5 વર્ષ કે તેથી ઓછો સમય બાકી છે, તેમને હવે બઢતી (Promotion) કે ઉચ્ચતર પગાર ધોરણ માટે TET (ટીચર એલિજીબિલિટી ટેસ્ટ), TAT કે અન્ય નિયત ખાતાકીય પરીક્ષાઓ પાસ કરવામાંથી મુક્તિ આપવામાં આવશે.

લાંબા સમયથી શિક્ષક સંઘો અને વરિષ્ઠ શિક્ષકો દ્વારા આ માંગણી કરવામાં આવી રહી હતી. 50 કે 55 વર્ષની ઉંમરે પહોંચેલા શિક્ષકો માટે સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ આપવી અને નવી પેઢીના યુવાનો સાથે સ્પર્ધા કરવી મનોવૈજ્ઞાનિક અને વ્યવહારિક રીતે મુશ્કેલ હતું. સરકારે આ રજૂઆતને ગ્રાહ્ય રાખીને શિક્ષકોના હિતમાં મોટો નિર્ણય લીધો છે.

ભાગ 1: શું છે ‘બ્રેકિંગ ન્યૂઝ’? (The Big Announcement)

આજે સવારે રાજ્યના શિક્ષણ મંત્રીશ્રી (કલ્પિત અથવા વર્તમાન) અને શિક્ષણ વિભાગના અગ્ર સચિવ દ્વારા એક મહત્વપૂર્ણ પરિપત્ર (GR) બહાર પાડવાની તૈયારી દર્શાવવામાં આવી છે. આ નિર્ણયના મુખ્ય અંશો નીચે મુજબ છે:

નિર્ણયના મુખ્ય મુદ્દાઓ:

1. વય મર્યાદા/નિવૃત્તિનો સમય: જે સરકારી પ્રાથમિક, માધ્યમિક કે ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષકોની નિવૃત્તિને 5 વર્ષ કે તેથી ઓછો સમય બાકી છે.
2. મુક્તિ શેમાંથી?: બઢતી (Promotion) મેળવવા માટે, મુખ્ય શિક્ષક (HT) બનવા માટે અથવા ઉચ્ચતર પગાર ધોરણ મેળવવા માટે જે TET, HMAT (Head Master Aptitude Test) કે ખાતાકીય પરીક્ષાઓ પાસ કરવી ફરજિયાત હતી, તેમાંથી હવે આ વરિષ્ઠ શિક્ષકોને મુક્તિ મળશે.
3. આધાર શું?: આવા શિક્ષકોના અનુભવ (Experience) અને તેમની અત્યાર સુધીની સેવાકીય કામગીરી (Service Record/CR) ને ધ્યાનમાં રાખીને તેમને યોગ્યતાના ધોરણે લાભ આપવામાં આવશે.
4. તાત્કાલિક અમલ: આ નિર્ણયનો અમલ તાત્કાલિક અસરથી લાગુ થશે, જેથી પેન્ડિંગ પ્રમોશનની ફાઈલો ઝડપથી ક્લિયર થઈ શકે.

આ નિર્ણયથી રાજ્યના અંદાજે 15,000 થી વધુ વરિષ્ઠ શિક્ષકો ને સીધો ફાયદો થવાની શક્યતા છે.

ભાગ 2: આ નિર્ણયની જરૂર કેમ પડી? (The Background Story)

આ નિર્ણય રાતોરાત લેવાયો નથી. તેની પાછળ શિક્ષકોની લાંબી પીડા અને સંઘર્ષ રહેલો છે. ચાલો સમજીએ કે આ સમસ્યા શું હતી.

1. ઉંમરનો તફાવત અને પરીક્ષાનો ડર

આપણે જાણીએ છીએ કે TET/TAT જેવી પરીક્ષાઓનું માળખું હવે ખૂબ જ સ્પર્ધાત્મક અને કઠિન બન્યું છે. તેમાં ગણિત, રીઝનિંગ, અંગ્રેજી અને ટેકનોલોજીના પ્રશ્નો પૂછાય છે.

• એક શિક્ષક જેણે 25-30 વર્ષથી ભાષા કે સામાજિક વિજ્ઞાન ભણાવ્યું છે, તેના માટે 55 વર્ષની ઉંમરે ગણિત કે રીઝનિંગના દાખલા ગણવા મુશ્કેલ છે.
• વરિષ્ઠ શિક્ષકોને ડર હતો કે જો તેઓ પરીક્ષામાં નાપાસ થશે, તો તેમના વિદ્યાર્થીઓ અને સમાજમાં તેમની શું ઈજ્જત રહેશે? આ ‘પ્રેસ્ટિજ ઈશ્યૂ’ ને કારણે ઘણા શિક્ષકો પ્રમોશન જતા કરતા હતા.

2. અનુભવનું અવમૂલ્યન

શિક્ષક સંઘોની દલીલ હતી કે જે વ્યક્તિએ 30 વર્ષ સુધી વર્ગખંડમાં ભણાવ્યું છે, તેને હવે પોતાની યોગ્યતા સાબિત કરવા માટે કોઈ પરીક્ષાની જરૂર નથી. તેમનો અનુભવ જ સૌથી મોટી પરીક્ષા છે. એક 3 કલાકનું પેપર 30 વર્ષના અનુભવ કરતા મોટું ન હોઈ શકે.

3. ખાલી પડેલી જગ્યાઓ (Head Teacher Vacancy)

બીજી તરફ, રાજ્યની ઘણી શાળાઓમાં મુખ્ય શિક્ષક (Head Teacher – HT) ની જગ્યાઓ ખાલી હતી. નિયમ મુજબ HT બનવા માટે HMAT કે TET પાસ હોવું જરૂરી હતું. વરિષ્ઠ શિક્ષકો પરીક્ષા પાસ કરી શકતા ન હતા અને નવા શિક્ષકો પાસે અનુભવ ઓછો હતો. પરિણામે, શાળાઓને કાયમી આચાર્ય મળતા ન હતા. આ નિર્ણયથી હવે સિનિયોરિટીના આધારે આ જગ્યાઓ ભરી શકાશે.

ભાગ 3: શિક્ષક સંઘોનો સંઘર્ષ અને રજૂઆતો

આ સફળતાનો શ્રેય ગુજરાતના વિવિધ શિક્ષક સંગઠનોને જાય છે.

• રાષ્ટ્રીય શૈક્ષિક મહાસંઘ: આ સંગઠને વારંવાર શિક્ષણ મંત્રી અને મુખ્યમંત્રી સમક્ષ રજૂઆત કરી હતી કે 50 વર્ષથી ઉપરના શિક્ષકોને પરીક્ષામાંથી મુક્તિ આપવી જોઈએ.
• ગુજરાત રાજ્ય પ્રાથમિક શિક્ષક સંઘ: તેમણે પણ આંદોલનની ચીમકી આપી હતી અને કહ્યું હતું કે અન્ય સરકારી વિભાગોમાં (જેમ કે ક્લાર્ક કે અધિકારીઓ) પણ અમુક ઉંમર બાદ ખાતાકીય પરીક્ષામાંથી મુક્તિ હોય છે, તો શિક્ષકોને કેમ નહીં?

ગાંધીનગરમાં અનેક ધરણા, આવેદનપત્રો અને બેઠકોના દોર બાદ આખરે સરકારે સંવેદનશીલતા દાખવી છે. આ લોકશાહીમાં સંવાદની જીત છે.

ભાગ 4: આ નિર્ણયના ફાયદાઓ (Benefits Analysis)

સરકારના આ નિર્ણયથી શિક્ષણ વ્યવસ્થા અને શિક્ષકોને અનેક ફાયદા થશે:

1. માનસિક તણાવમાંથી મુક્તિ

નિવૃત્તિના આરે ઉભેલા શિક્ષકો હવે નિશ્ચિંત થઈને શિક્ષણ કાર્ય પર ધ્યાન આપી શકશે. તેમને હવે સાંજે ઘરે જઈને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાના પુસ્તકો વાંચવાની જરૂર નથી. તેઓ પોતાના બાકી રહેલા સેવાકાળમાં વિદ્યાર્થીઓને પોતાના અનુભવનો નિચોડ આપી શકશે.

2. વહીવટી સરળતા

શાળાઓને હવે ઝડપથી અનુભવી મુખ્ય શિક્ષકો અને સુપરવાઈઝર્સ મળશે. વરિષ્ઠ શિક્ષકો જ્યારે આચાર્ય બનશે, ત્યારે તેમના અનુભવનો લાભ શાળાના વહીવટમાં મળશે, જે નવા નિશાળિયા આપી શકતા નથી.

3. બઢતી પ્રક્રિયામાં વેગ

પરીક્ષાના પરિણામો અને તેના મેરિટ લિસ્ટના કારણે અટકેલી બઢતી પ્રક્રિયા હવે ‘સિનિયોરિટી’ (Seniority) ના આધારે ઝડપથી આગળ વધશે. ઘણા શિક્ષકો જેઓ નિવૃત્ત થવાના હતા પણ પ્રમોશન અટકેલું હતું, તેઓ હવે સન્માનભેર ઉચ્ચ હોદ્દા પરથી નિવૃત્ત થઈ શકશે.

4. પેન્શનમાં ફાયદો

ઉચ્ચતર પગાર ધોરણ અને પ્રમોશન મળવાથી શિક્ષકોના બેઝિક પગારમાં વધારો થશે. સ્વાભાવિક છે કે, જ્યારે તેઓ નિવૃત્ત થશે ત્યારે તેમના પેન્શન અને ગ્રેચ્યુઈટીની રકમમાં પણ વધારો થશે. આ તેમના નિવૃત્ત જીવન માટે મોટો આર્થિક ટેકો છે.

ભાગ 5: શું શિક્ષણની ગુણવત્તા પર અસર થશે? (Critical View)

દરેક સિક્કાની બે બાજુ હોય છે. કેટલાક શિક્ષણવિદો અને યુવા ઉમેદવારો આ નિર્ણય સામે પ્રશ્નો પણ ઉઠાવી શકે છે.

• દલીલ: જો શિક્ષકો પરીક્ષા વિના પાસ થશે, તો શું તેઓ અપડેટ રહેશે? શું તેઓ નવી ટેકનોલોજી અને શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020) ને સમજી શકશે?
• જવાબ: સરકાર અને સંઘોનો તર્ક એ છે કે 55-56 વર્ષના શિક્ષક પાસે ‘વિઝડમ’ (ડહાપણ) હોય છે. ટેકનોલોજી શીખવા માટે તાલીમ વર્ગો (Training) હોઈ શકે, પણ પરીક્ષા જ એકમાત્ર માપદંડ નથી. વળી, આ છૂટ માત્ર નિવૃત્તિના 5 વર્ષ બાકી હોય તેમને જ છે, યુવા શિક્ષકો માટે તો પરીક્ષા યથાવત છે જ.

તેથી, આ નિર્ણયથી ગુણવત્તા ઘટવાને બદલે અનુભવી નેતૃત્વ મળવાથી શિસ્ત અને વ્યવસ્થા સુધરશે તેવું માનવામાં આવે છે.

ભાગ 6: અન્ય રાજ્યો સાથે સરખામણી

ગુજરાત સરકારે આ નિર્ણય લેતા પહેલા અન્ય રાજ્યોની પોલિસીનો પણ અભ્યાસ કર્યો હતો.

• મહારાષ્ટ્ર: ત્યાં પણ વરિષ્ઠ શિક્ષકો માટે અમુક ઉંમર બાદ મુક્તિની જોગવાઈ છે.
• કેન્દ્ર સરકાર: કેન્દ્રીય વિદ્યાલયો અને અન્ય કેન્દ્રીય નોકરીઓમાં પણ 50 વર્ષ પછી અમુક પરીક્ષાઓ મરજિયાત કરવામાં આવે છે.

આમ, ગુજરાત સરકારે એક પ્રગતિશીલ કદમ ઉઠાવીને શિક્ષકોના હિતમાં રાષ્ટ્રીય પ્રવાહ સાથે કદમ મિલાવ્યો છે.

ભાગ 7: હવે શિક્ષકોએ શું કરવાનું રહેશે? (Action Plan)

આ સમાચાર સાંભળીને ખુશ થવાની સાથે શિક્ષકોએ હવે પોતાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા તૈયાર રહેવું પડશે.

1. સર્વિસ બુક (Service Book) અપડેટ: ખાતરી કરો કે તમારી સર્વિસ બુકમાં તમારી જન્મ તારીખ અને નોકરીમાં જોડાયા તારીખ કમ્પ્લીટ છે. કોઈ છેકછાક નથી ને?
2. CR રિપોર્ટ: તમારા છેલ્લા 5 વર્ષના ખાનગી અહેવાલો (Confidential Reports) તૈયાર રાખો. પ્રમોશન માટે આ ખૂબ મહત્વના છે.
3. પરિપત્રની રાહ: સરકાર દ્વારા સત્તાવાર GR (Government Resolution) બહાર પડે તેની રાહ જુઓ અને તેનું અર્થઘટન બરાબર સમજો.
4. DEO/DPEO કચેરીનો સંપર્ક: જો તમે આ ક્રાઈટેરિયામાં આવતા હોવ, તો તમારી શાળા મારફતે જિલ્લા શિક્ષણ અધિકારીની કચેરીએ તમારી ફાઈલ મોકલવાની તૈયારી કરો.

ભાગ 8: વિદ્યા સહાયકો અને યુવા શિક્ષકો માટે શું?

આ સમાચાર વરિષ્ઠ શિક્ષકો માટે છે, પણ યુવા શિક્ષકો અને વિદ્યા સહાયકો માટે પણ એક સંદેશ છે.

• જ્યારે વરિષ્ઠ શિક્ષકોને પ્રમોશન મળશે અને તેઓ આચાર્ય બનશે, ત્યારે નીચેની જગ્યાઓ (Assistant Teachers) ખાલી પડશે.
• આનો સીધો અર્થ છે કે ભવિષ્યમાં નવી ભરતી માટેનો માર્ગ મોકળો થશે.
• તેથી, જે યુવાનો ટેટ/ટાટની તૈયારી કરી રહ્યા છે, તેમણે નિરાશ થવાની જરૂર નથી. આ “Chain Reaction” છે. ઉપર જગ્યા ભરાશે તો નીચે જગ્યા ખાલી થશે.

ભાગ 9: શિક્ષણ મંત્રીનું નિવેદન (સંભવિત)

ગાંધીનગરથી મળતા અહેવાલો મુજબ, શિક્ષણ મંત્રી શ્રી કુબેરભાઈ ડીંડોર અથવા પ્રવક્તા મંત્રી શ્રી ઋષિકેશ પટેલ પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં જણાવી શકે છે કે:

“ગુજરાત સરકાર શિક્ષકોનું સન્માન કરતી સરકાર છે. ગુરુઓનું ઋણ આપણે ક્યારેય ચૂકવી શકતા નથી. જે શિક્ષકોએ પોતાની જિંદગીના 30-35 વર્ષ બાળકોના ઘડતરમાં આપ્યા છે, તેમને નિવૃત્તિ સમયે પરીક્ષાના તણાવમાં રાખવા તે યોગ્ય નથી. આ નિર્ણય ‘સૌનો સાથ, સૌનો વિકાસ’ અને ‘વડીલ વંદના’ ની ભાવના સાથે લેવામાં આવ્યો છે.”

એક આવકારદાયક પગલુ

ગાંધીનગરથી આવેલો આ પવન ગુજરાતના હજારો શિક્ષક પરિવારોમાં ઠંડક પ્રસરાવી ગયો છે. આ નિર્ણય માત્ર વહીવટી નથી, પણ માનવીય છે. એક વ્યક્તિ જ્યારે નિવૃત્તિની નજીક હોય ત્યારે તે સન્માન અને શાંતિ ઈચ્છે છે, સંઘર્ષ નહીં.

સરકારના આ નિર્ણયથી શિક્ષકોમાં નવો ઉત્સાહ આવશે. આપણે આશા રાખીએ કે આ ઉત્સાહનો લાભ છેવાડાના વિદ્યાર્થી સુધી પહોંચે અને ગુજરાતનું શિક્ષણ જગત વધુ તેજસ્વી બને.

તમારો અભિપ્રાય: શું તમને લાગે છે કે સરકારનો આ નિર્ણય યોગ્ય છે? શું અનુભવ પરીક્ષા કરતા મોટો છે? કોમેન્ટ બોક્સમાં તમારા વિચારો અને સૂચનો જરૂર લખો.

(શિક્ષણ જગતની પળેપળની અપડેટ્સ અને સરકારી પરિપત્રોની સમજૂતી માટે અમારા બ્લોગને બુકમાર્ક કરો.)