ગંગા સ્વરૂપા યોજના: વિધવા મહિલાઓને દર મહિને ₹1,250 સીધું બેંકમાં જમા

સંવેદના અને આર્થિક સુરક્ષાનો સમન્વય

જીવનની સફરમાં જ્યારે કોઈ સ્ત્રી પોતાના જીવનસાથીને અકાળે ગુમાવે છે, ત્યારે તેના પર આભ તૂટી પડે છે. ભાવનાત્મક શૂન્યતાની સાથે સાથે સૌથી મોટો પડકાર જે તેની સામે આવીને ઊભો રહે છે, તે છે આર્થિક અસુરક્ષા. સમાજમાં એકલા હાથે પોતાનું અને પોતાના બાળકોનું ભરણપોષણ કરવું એ કોઈ પણ મહિલા માટે કઠિન કસોટી છે. આ કઠોર વાસ્તવિકતા અને સામાજિક જવાબદારીને સમજીને ગુજરાત સરકારે મહિલા કલ્યાણના ક્ષેત્રમાં એક અત્યંત સંવેદનશીલ અને ક્રાંતિકારી પગલું ભર્યું છે, જેનું નામ છે — ‘ગંગા સ્વરૂપા આર્થિક સહાય યોજના’.

અગાઉ આ યોજના ‘વિધવા સહાય યોજના’ તરીકે ઓળખાતી હતી. પરંતુ સામાજિક અભિગમમાં હકારાત્મક પરિવર્તન લાવવાના હેતુથી સરકારે તેનું નામ બદલીને ‘ગંગા સ્વરૂપા’ કર્યું. આ માત્ર નામનું પરિવર્તન નથી, પરંતુ સમાજનો દૃષ્ટિકોણ બદલવાનો એક ભગીરથ પ્રયાસ છે. આ યોજના હેઠળ પાત્રતા ધરાવતી ગંગા સ્વરૂપા બહેનોને આર્થિક ટેકો પૂરો પાડવા માટે દર મહિને ₹1,250 ની સહાય સીધી તેમના બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે.

1. સામાજિક પરિવર્તનનો પાયો: ‘વિધવા’ થી ‘ગંગા સ્વરૂપા’ સુધીની સફર

કોઈપણ સરકારી યોજનાની સફળતા માત્ર તેના ફંડિંગ પર નહીં, પરંતુ તે સમાજની માનસિકતા પર કેવી અસર કરે છે તેના પર પણ આધાર રાખે છે. ગુજરાત સરકારે આ યોજનાના નામકરણ દ્વારા એક મોટો સામાજિક સંદેશ આપ્યો છે.

શબ્દોનું મનોવિજ્ઞાન અને સન્માન: ભારતીય સમાજ વ્યવસ્થામાં પરંપરાગત રીતે ‘વિધવા’ શબ્દ સાથે એક પ્રકારની નિરાશા, દયા અથવા અમુક કિસ્સાઓમાં સામાજિક લાંછન જોડાયેલું જોવા મળતું હતું. પિતૃસત્તાક સમાજમાં સ્ત્રીની ઓળખ તેના પતિથી થતી હતી. પતિના મૃત્યુ પછી સ્ત્રીને સામાજિક અને ધાર્મિક પ્રસંગોમાં ઘણીવાર હાંસિયામાં ધકેલી દેવામાં આવતી.

સરકારે આ શબ્દને દૂર કરીને તેને સ્થાને ‘ગંગા સ્વરૂપા’ શબ્દનો પ્રયોગ ફરજિયાત કર્યો. ‘ગંગા’ એ ભારતીય સંસ્કૃતિમાં પવિત્રતા, નિરંતરતા અને જીવન આપનારી નદીનું પ્રતીક છે. જે સ્ત્રીએ પોતાના પતિને ગુમાવ્યો છે, તે ગંગા સમાન પવિત્ર અને આદરણીય છે, તેવો ભાવ આ શબ્દમાં રહેલો છે. આ વહીવટી નિર્ણયે સરકારી દસ્તાવેજો, ફોર્મ્સ અને સરકારી કચેરીઓમાં મહિલાઓને એક નવું સન્માન બક્ષ્યું છે.

2. યોજનાનું નાણાકીય માળખું અને DBT સિસ્ટમ (The Financial Blueprint)

આ યોજનાનો સૌથી મજબૂત પક્ષ તેનું પારદર્શક નાણાકીય માળખું છે. પહેલાના સમયમાં સરકારી સહાય ચેક અથવા રોકડ દ્વારા આપવામાં આવતી હતી, જેમાં વચેટિયાઓ અને ભ્રષ્ટાચારને મોકળું મેદાન મળતું હતું.

દર મહિને ₹1,250 ની સહાયની ગણતરી: રાજ્ય સરકારના મહિલા અને બાળ વિકાસ વિભાગ દ્વારા સંચાલિત આ યોજના હેઠળ, લાભાર્થી મહિલાના બેંક ખાતામાં અથવા પોસ્ટ ઓફિસના સેવિંગ ખાતામાં દર મહિને નિયમિતપણે ₹1,250 જમા કરવામાં આવે છે. આ વાર્ષિક ₹15,000 ની સહાય છે, જે સંપૂર્ણપણે રાજ્ય સરકારની ગ્રાન્ટમાંથી ચૂકવવામાં આવે છે.

DBT (ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર) નો ક્રાંતિકારી ઉપયોગ: આજની તારીખે આ યોજનાનું 100% ફંડિંગ DBT ના માધ્યમથી થાય છે. આ સિસ્ટમ નીચે મુજબ કામ કરે છે:

1. આધાર સીડિંગ (Aadhaar Seeding): લાભાર્થી મહિલાનું બેંક ખાતું તેના આધાર કાર્ડ સાથે લિંક હોવું ફરજિયાત છે.
2. PFMS સિસ્ટમ: પબ્લિક ફાઇનાન્સ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (PFMS) દ્વારા ગાંધીનગર ટ્રેઝરીમાંથી સીધા જ નાણાં રિલિઝ કરવામાં આવે છે.
3. ઝીરો લીકેજ (Zero Leakage): વચેટિયાઓનો સંપૂર્ણ સફાયો. જો સરકાર 1,250 રૂપિયા મોકલે છે, તો મહિલાના ખાતામાં પૂરેપૂરા 1,250 રૂપિયા જ જમા થાય છે.
4. સમયબદ્ધતા: દર મહિનાની શરૂઆતમાં જ (મોટાભાગે પ્રથમ અઠવાડિયામાં) બેંક ખાતામાં રકમ જમા થઈ ગયાનો SMS મહિલાના રજિસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબર પર આવી જાય છે.

3. પાત્રતા અને શરતો: આ સહાયનો લાભ કોને મળી શકે? (Eligibility Criteria)

સરકારી તિજોરીના નાણાં ખરા અર્થમાં જરૂરિયાતમંદ સુધી જ પહોંચવા જોઈએ, તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે સરકારે કેટલાક સ્પષ્ટ અને તાર્કિક માપદંડો (Criteria) નક્કી કર્યા છે. ગંગા સ્વરૂપા આર્થિક સહાય યોજનાનો લાભ લેવા માટે નીચે મુજબની પાત્રતા હોવી આવશ્યક છે:

A. વય મર્યાદા (Age Limit):

• અરજદાર મહિલાની ઉંમર 18 વર્ષ કે તેથી વધુ હોવી જોઈએ.
• (નોંધ: અગાઉ આ યોજનામાં એવો નિયમ હતો કે પુત્ર 21 વર્ષનો થાય એટલે સહાય બંધ થઈ જતી હતી. પરંતુ રાજ્ય સરકારે એક અત્યંત ઐતિહાસિક અને સંવેદનશીલ નિર્ણય લઈને આ શરત દૂર કરી છે. હવે મહિલા જ્યાં સુધી જીવે ત્યાં સુધી તેને આ સહાય મળે છે, એટલે કે તેને આજીવન પેન્શન જેવો લાભ મળે છે.)

B. આવક મર્યાદા (Income Limit): ગરીબી રેખા હેઠળ જીવતા અને મધ્યમ વર્ગના ગરીબ પરિવારોને લક્ષ્યમાં રાખવા માટે સરકારે આવક મર્યાદા નિર્ધારિત કરી છે: | વિસ્તાર (Area) | વાર્ષિક આવક મર્યાદા (Annual Income Limit) | | :— | :— | | ગ્રામ્ય વિસ્તાર (Rural) | મહત્તમ ₹1,20,000/- (એક લાખ વીસ હજાર) | | શહેરી વિસ્તાર (Urban) | મહત્તમ ₹1,50,000/- (એક લાખ પચાસ હજાર) |

C. અન્ય મહત્વપૂર્ણ શરતો:

• રહેઠાણ: અરજદાર મહિલા ગુજરાત રાજ્યની કાયમી રહીશ હોવી જોઈએ.
• પુનર્લગ્ન ન કર્યાની શરત: જો મહિલા પતિના મૃત્યુ પછી ફરીથી લગ્ન (Remarriage) કરે છે, તો તે આ યોજના હેઠળ સહાય મેળવવા માટે અપાત્ર બની જાય છે. સહાય ચાલુ રાખવા માટે મહિલાએ દર વર્ષે જુલાઈ મહિનામાં ‘પોતે પુનર્લગ્ન કર્યા નથી’ તેવું પ્રમાણપત્ર અથવા સોગંદનામું રજૂ કરવાનું હોય છે.

4. અરજી માટે જરૂરી દસ્તાવેજોની ઝીણવટભરી યાદી (Checklist of Documents)

સરકારી પ્રક્રિયાઓમાં દસ્તાવેજો સૌથી મહત્વપૂર્ણ કડી છે. ફોર્મ ભરતા પહેલા અરજદાર પાસે નીચેના દસ્તાવેજો અસલ (Original) અને તેની સ્વ-પ્રમાણિત (Self-attested) નકલો સાથે તૈયાર હોવા જોઈએ:

1. ઓળખનો પુરાવો (Identity Proof): આધાર કાર્ડ, ચૂંટણી કાર્ડ, અથવા રેશન કાર્ડ.
2. ઉંમરનો પુરાવો (Age Proof): શાળા છોડ્યાનું પ્રમાણપત્ર (L.C.), જન્મનો દાખલો, અથવા સિવિલ હોસ્પિટલના સિવિલ સર્જન દ્વારા કાઢી આપવામાં આવેલ ઉંમરનું પ્રમાણપત્ર.
3. રહેઠાણનો પુરાવો (Address Proof): રેશન કાર્ડ, લાઇટ બિલ, પ્રોપર્ટી ટેક્સ બિલ, અથવા ભાડાકરાર.
4. આવકનો દાખલો (Income Certificate): મામલતદાર અથવા તાલુકા વિકાસ અધિકારી (TDO) દ્વારા ઈસ્યુ કરવામાં આવેલો છેલ્લા નાણાકીય વર્ષનો આવકનો દાખલો.
5. પતિના મરણનો દાખલો (Husband’s Death Certificate): ગ્રામ પંચાયત અથવા નગરપાલિકા/મહાનગરપાલિકા દ્વારા જારી કરવામાં આવેલ અધિકૃત મરણનો દાખલો.
6. બેંક ખાતાની વિગત: અરજદારના પોતાના નામની બેંક પાસબુકની પ્રથમ પાનાની નકલ (જેમાં એકાઉન્ટ નંબર અને IFSC કોડ સ્પષ્ટ દેખાતો હોય) અથવા કેન્સલ ચેક. બેંક ખાતું આધાર કાર્ડ સાથે લિંક હોવું અત્યંત જરૂરી છે.
7. પાસપોર્ટ સાઇઝના ફોટોગ્રાફ્સ: તાજેતરના બે પાસપોર્ટ સાઇઝના ફોટા.
8. અરજદારની સહી અથવા અંગૂઠાનું નિશાન.

5. અરજી કઈ રીતે કરવી? ઓનલાઇન અને ઓફલાઇન પ્રક્રિયાનું માર્ગદર્શન

ગુજરાત સરકારે નાગરિકોની સુવિધા માટે ‘ઇઝ ઓફ લિવિંગ’ (Ease of Living) ના ખ્યાલને સાકાર કરતા અરજીની પ્રક્રિયાને બંને માધ્યમોમાં ખુલ્લી રાખી છે: પરંપરાગત ઓફલાઇન અને આધુનિક ઓનલાઇન.

A. ઓનલાઇન પ્રક્રિયા (ડિજિટલ ગુજરાત પોર્ટલ દ્વારા): ટેક્નોલોજીના ઉપયોગથી અરજી પ્રક્રિયા અત્યંત પારદર્શક અને ટ્રેક કરી શકાય તેવી બની છે.

1. પોર્ટલ પર જાવ: સૌથી પહેલા ગુજરાત સરકારના સત્તાવાર પોર્ટલ Digital Gujarat (digitalgujarat.gov.in) પર જાવ.
2. રજિસ્ટ્રેશન (Registration): જો તમે નવા યુઝર છો, તો મોબાઈલ નંબર અને ઈમેલ આઈડી દ્વારા તમારું એકાઉન્ટ બનાવો.
3. પ્રોફાઇલ અપડેટ: લોગ-ઇન કરીને તમારી સિટિઝન પ્રોફાઇલ અપડેટ કરો (નામ, સરનામું, વગેરે).
4. યોજનાની પસંદગી: સર્વિસીસ મેનૂમાં જઈને ‘Revenue’ અથવા ‘Social Justice’ વિભાગ હેઠળ ‘Ganga Swarupa Aarthik Sahay Yojana’ સર્ચ કરો અને તેના પર ક્લિક કરો.
5. ફોર્મ ફિલિંગ: ઓનલાઇન ફોર્મમાં માંગવામાં આવેલી તમામ વિગતો ચોકસાઈપૂર્વક ભરો (જેમ કે બેંકની વિગતો, આવક, વગેરે).
6. ડોક્યુમેન્ટ અપલોડ: ઉપર જણાવ્યા મુજબના તમામ જરૂરી દસ્તાવેજો સ્કેન કરીને પોર્ટલ પર અપલોડ કરો.
7. ફાઇનલ સબમિશન: ફોર્મ સબમિટ કર્યા પછી તમને એક ‘એપ્લિકેશન નંબર’ (Application Reference Number) મળશે, જેના દ્વારા તમે ભવિષ્યમાં તમારી અરજીનું સ્ટેટસ ઓનલાઇન ટ્રેક કરી શકશો.

B. ઓફલાઇન પ્રક્રિયા (સ્થાનિક કચેરી દ્વારા): જે બહેનો ડિજિટલ માધ્યમથી પરિચિત નથી, તેઓ ઓફલાઇન અરજી પણ કરી શકે છે.

1. ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં તલાટી કમ મંત્રી (ગ્રામ પંચાયત) અથવા તાલુકા કક્ષાએ મામલતદાર કચેરી / ઇ-ધરા કેન્દ્ર નો સંપર્ક કરો. શહેરી વિસ્તારમાં જન સેવા કેન્દ્ર પરથી ફોર્મ મેળવો.
2. ફોર્મ વિના મૂલ્યે ઉપલબ્ધ હોય છે. ફોર્મમાં તમામ વિગતો ભરીને, જરૂરી દસ્તાવેજોની ઝેરોક્ષ નકલો જોડીને જે-તે કચેરીમાં રૂબરૂ જમા કરાવો.
3. ફોર્મ જમા કરાવ્યા બાદ ત્યાંથી તમને એક પહોંચ (Receipt) આપવામાં આવશે, જેને સાચવી રાખવી.
4. ફોર્મની ચકાસણી સ્થાનિક અધિકારી દ્વારા કરવામાં આવશે અને મંજૂરી મળ્યા બાદ સીધી સહાય ખાતામાં આવવાની શરૂ થશે.

6. યોજનાનો આર્થિક અને મનોવૈજ્ઞાનિક પ્રભાવ: ગ્રાઉન્ડ રિયાલિટી (Ground Reality Assessment)

કોઈપણ કલ્યાણકારી યોજનાની સફળતાનું સાચું મૂલ્યાંકન સચિવાલયની ફાઇલોમાં નહીં, પરંતુ છેવાડાના ગામડાની કાચી ઝૂંપડીમાં રહેતી મહિલાના ચહેરા પર જોવા મળે છે. ગંગા સ્વરૂપા યોજનાનો પ્રભાવ માત્ર નાણાકીય નથી, તે બહુઆયામી (Multi-dimensional) છે.

1. આર્થિક સ્વાયત્તતા (Financial Autonomy): પતિના નિધન પછી મહિલા ઘણીવાર પોતાના સાસરિયાઓ કે સંબંધીઓ પર આર્થિક રીતે નિર્ભર થઈ જાય છે. આ નિર્ભરતા અમુક સમયે શોષણનું કારણ પણ બને છે. દર મહિને ખાતામાં આવતા નિશ્ચિત 1,250 રૂપિયા મહિલાને આર્થિક સ્વતંત્રતા (Financial Independence) આપે છે. તેને પોતાની નાની-મોટી જરૂરિયાતો માટે કોઈની સામે હાથ લંબાવવો પડતો નથી.

2. ન્યુટ્રિશન અને આરોગ્ય (Nutrition and Health): ગરીબ વર્ગમાં જ્યારે આવક બંધ થઈ જાય છે, ત્યારે સૌથી પહેલો કાપ ભોજનની ગુણવત્તા પર આવે છે. આ સહાયની રકમનો સૌથી મોટો હિસ્સો સીધો જ ઘરમાં શાકભાજી, દૂધ અને અનાજ લાવવા પાછળ ખર્ચાય છે, જે મહિલા અને તેના બાળકોના પોષણ સ્તરને જાળવી રાખવામાં મદદરૂપ થાય છે.

3. બાળકોના શિક્ષણમાં સાતત્ય (Continuity in Education): પતિના મૃત્યુ પછી આર્થિક તંગીના કારણે બાળકો (ખાસ કરીને દીકરીઓ) નો અભ્યાસ અધવચ્ચે છૂટી જવાના કિસ્સાઓ (Drop-out rate) જોવા મળતા. આ આર્થિક સહાય એક કુશન (Cushion) નું કામ કરે છે, જેથી શાળાની ફી, પુસ્તકો કે સ્ટેશનરીનો ખર્ચ નીકળી શકે છે અને બાળકોનું ભવિષ્ય અંધકારમય બનતું અટકે છે.

4. મનોવૈજ્ઞાનિક શાંતિ (Psychological Peace): જ્યારે ભવિષ્ય અંધકારમય દેખાતું હોય, ત્યારે સરકાર તરફથી મળતો આ ટેકો એક મજબૂત મનોવૈજ્ઞાનિક આધાર પૂરો પાડે છે. મહિલાને એવો અહેસાસ થાય છે કે સમાજ અને સરકાર તેના કપરા સમયમાં તેની પડખે ઊભા છે. આ સુરક્ષાની ભાવના તેને ફરીથી બેઠા થવાની અને જીવનમાં નવેસરથી શરૂઆત કરવાની હિંમત આપે છે.

7. આર્થિક વિશ્લેષણ: રાજ્યના બજેટ અને અર્થતંત્ર પર પ્રભાવ (Macro-Economic View)

રાજ્ય સરકારના બજેટમાં આ યોજના માટે દર વર્ષે કરોડો રૂપિયાની ફાળવણી કરવામાં આવે છે. લાખો ગંગા સ્વરૂપા બહેનોને જ્યારે આ રકમ ડીબીટી દ્વારા મળે છે, ત્યારે તે નાણાં તિજોરીમાં પડી રહેવાને બદલે સીધા સ્થાનિક બજારોમાં પ્રવેશે છે.

અર્થશાસ્ત્રના ‘મલ્ટિપ્લાયર ઇફેક્ટ’ (Multiplier Effect) ના સિદ્ધાંત મુજબ, જ્યારે ગરીબ અને નીચલા મધ્યમ વર્ગના હાથમાં રોકડ આવે છે, ત્યારે તેઓ તેનો 100% હિસ્સો જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ ખરીદવા પાછળ ખર્ચી નાખે છે (તેમનો Marginal Propensity to Consume ખૂબ ઊંચો હોય છે). આનાથી સ્થાનિક કરિયાણાની દુકાનો, કપડાના વેપારીઓ અને દવાની દુકાનોના વ્યાપારમાં વધારો થાય છે. આમ, આ યોજના માત્ર સામાજિક કલ્યાણ પૂરતી સીમિત નથી રહેતી, પરંતુ તે ગ્રામીણ અર્થતંત્રના પૈડાને ગતિશીલ રાખવામાં પણ એક નાનકડો પણ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે.

8. યોજનાને વધુ સઘન અને અસરકારક બનાવવા માટેના ભાવિ સૂચનો (Future Roadmap & Suggestions)

જોકે આ યોજના અત્યંત સફળ અને લોકપ્રિય છે, પરંતુ તેમાં સમય સાથે કેટલાક સુધારાઓ કરવાથી તેનું પરિણામ વધુ શ્રેષ્ઠ મળી શકે છે:

1. મોંઘવારી ભથ્થા સાથે જોડાણ (Inflation Indexing): 1,250 રૂપિયાની રકમ આજના સમયની મોંઘવારી (ખાસ કરીને ખાદ્યપદાર્થોના ભાવ વધારા) ને જોતા થોડી મર્યાદિત લાગે છે. જો સરકાર દર બે કે ત્રણ વર્ષે મોંઘવારી દરના આધારે આ રકમમાં 10% થી 15% નો વધારો કરવાનું સ્વયંસંચાલિત માળખું (Auto-escalation mechanism) ગોઠવે, તો તે વધુ વાસ્તવિક મદદ સાબિત થશે.
2. આવક પ્રમાણપત્રના રિન્યુઅલની સરળતા: દર વર્ષે આવકનો દાખલો કઢાવવાની પ્રક્રિયા ગામડાની મહિલાઓ માટે ક્યારેક કંટાળાજનક અને સમય માંગી લેતી બની જાય છે. ટેક્નોલોજીના ઉપયોગથી એકવાર નોંધાયેલી મહિલાઓના ડેટાનું ઓટોમેટિક વેરિફિકેશન (જેમ કે રાશન કાર્ડ ડેટાબેઝ સાથે લિંક કરીને) થાય તેવી સિસ્ટમ વિકસાવવી જોઈએ.
3. કૌશલ્ય વિકાસ (Skill Development) સાથે જોડાણ: આર્થિક સહાયની સાથે સાથે, જો આ બહેનોને સ્થાનિક સ્તરે સિલાઈ, હસ્તકલા, કે કોમ્પ્યુટર ઓપરેટિંગ જેવી તાલીમ આપીને રોજગારી સાથે જોડવામાં આવે, તો તેઓ આત્મનિર્ભરતાના સાચા માર્ગે આગળ વધી શકે છે.
4. ડિજિટલ સાક્ષરતા અભિયાન: હજુ પણ આદિવાસી અને અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં ઘણી મહિલાઓને બેંકમાંથી પૈસા ઉપાડવા માટે અન્યો પર નિર્ભર રહેવું પડે છે. સરકાર દ્વારા બેંકિંગ મિત્રો મારફતે આ બહેનોને ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન કે ATM ના ઉપયોગ અંગે જાગૃત કરવા માટે ખાસ ઝુંબેશ ચલાવવી જોઈએ.

એક સંવેદનશીલ સરકારની હૂંફાળી પહેલ

સ્વામી વિવેકાનંદે કહ્યું હતું કે, “કોઈપણ દેશ કે સમાજની પ્રગતિનું સાચું માપદંડ એ છે કે તે પોતાના સમાજની મહિલાઓ સાથે કેવો વ્યવહાર કરે છે.”

ગુજરાત સરકારની ગંગા સ્વરૂપા આર્થિક સહાય યોજના માત્ર એક સરકારી ખર્ચ નથી, તે એક સંસ્કારી અને જવાબદાર સમાજનું ઉત્તરદાયિત્વ છે. દર મહિને બેંક ખાતામાં જમા થતા ₹1,250 એ માત્ર કાગળની નોટો નથી; તે એકલવાયા જીવનમાં સંઘર્ષ કરતી મહિલા માટે સરકાર તરફથી અપાતી એક એવી આશ્વાસનની થાપત છે કે, “તમે એકલા નથી, સરકાર અને સમાજ તમારી સાથે છે.” આર્થિક સહાયની સાથે ‘ગંગા સ્વરૂપા’ જેવું પવિત્ર નામ આપીને સરકારે મહિલાઓનું જે ગૌરવ વધાર્યું છે, તે મહિલા સશક્તિકરણની દિશામાં એક ઐતિહાસિક અને પ્રેરણાદાયક સીમાચિહ્ન બની રહેશે.