બટાકા નગરીમાં આગનો તાંડવ
આજે તારીખ ૯ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬, સોમવારનો દિવસ છે. શિયાળો હવે વિદાય લઈ રહ્યો છે અને ઉનાળાની શરૂઆત થઈ રહી છે. બનાસકાંઠા જિલ્લો, જે તેની ખેતી અને વેપાર માટે જાણીતો છે, ત્યાં આજે બપોરે એક એવી ઘટના બની છે જેણે આખા ગુજરાતનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. અમે અત્યારે પાલનપુરથી આ રિપોર્ટ આપી રહ્યા છીએ, જે ઘટનાસ્થળથી માત્ર થોડા કિલોમીટર દૂર છે.
Gujarat Breaking News મળી રહ્યા છે કે બનાસકાંઠાના મુખ્ય વેપારી મથક ગણાતા Deesa Market Yard (ડીસા માર્કેટયાર્ડ) માં ભીષણ આગ ફાટી નીકળી છે. આ આગ કોઈ સામાન્ય દુકાનમાં નહીં, પરંતુ યાર્ડના એક મોટા ગોડાઉનમાં લાગી છે જ્યાં લાખો રૂપિયાનું બારદાન (જ્યુટ બેગ્સ/કોથળા) સંગ્રહિત હતું. આગ એટલી વિકરાળ છે કે તેના ધુમાડાના ગોટેગોટા ૫ કિલોમીટર દૂરથી પણ દેખાઈ રહ્યા છે.
આ Godown Fire ની ઘટનાને પગલે સમગ્ર માર્કેટયાર્ડમાં અફરાતફરીનો માહોલ સર્જાયો છે. વેપારીઓ અને ખેડૂતો જીવ બચાવવા માટે આમતેમ દોડી રહ્યા છે. કરોડોનું ટર્નઓવર ધરાવતું આ માર્કેટયાર્ડ અત્યારે સાયરનોના અવાજથી ગુંજી રહ્યું છે. Fire Brigade ની ગાડીઓ ઘટનાસ્થળે પહોંચી ચૂકી છે અને પાણીનો મારો ચલાવી રહી છે. પ્રાથમિક અંદાજ મુજબ Millions Loss (લાખોનું નુકસાન) થયું હોવાની ભીતિ સેવાઈ રહી છે.
ભાગ ૧: ઘટનાસ્થળનો આંખે દેખ્યો અહેવાલ (The Incident Live)
બપોરના લગભગ ૧૨:૦૦ વાગ્યાનો સુમાર હતો. ડીસા માર્કેટયાર્ડમાં હરાજી અને વેપારની પ્રવૃત્તિઓ ધમધમી રહી હતી. બટાકા અને મગફળીની આવક ચાલુ હતી. અચાનક યાર્ડના પાછળના ભાગમાં આવેલા બારદાનના ગોડાઉનમાંથી કાળો ધુમાડો નીકળતો દેખાયો.
પળવારમાં આગે વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું:
બારદાન એટલે કે શણના કોથળા અત્યંત જ્વલનશીલ (Highly Flammable) હોય છે. એકવાર તેમાં આગ પકડાય પછી તેને બુઝાવવી મુશ્કેલ હોય છે. જોતજોતામાં આગે આખા ગોડાઉનને લપેટમાં લઈ લીધું.
- Deesa Market Yard ના વેપારીઓના જણાવ્યા મુજબ, પહેલા નાનો ધુમાડો દેખાયો, અને માત્ર ૧૦ મિનિટમાં તો આગની જ્વાળાઓ ગોડાઉનની છત તોડીને બહાર આવવા લાગી.
- આજુબાજુના ગોડાઉનના માલિકો ગભરાઈ ગયા અને પોતાનો માલ-સામાન બહાર કાઢવા દોડધામ કરવા લાગ્યા.
લોકોના ટોળા અને ડર:
આગ એટલી ભયાનક હતી કે યાર્ડની બહારના રોડ પર પણ ટ્રાફિક જામ થઈ ગયો હતો. હજારો લોકોના ટોળા એકઠા થઈ ગયા હતા. પોલીસ કાફલો પણ તરત જ ઘટનાસ્થળે પહોંચી ગયો હતો અને ભીડને કાબૂમાં લેવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો હતો જેથી Fire Brigade ને રસ્તો મળી રહે.
ભાગ ૨: ફાયર બ્રિગેડનું મેગા ઓપરેશન – પાણીનો મારો
Banaskantha News માં આ આગ સૌથી મોટી હેડલાઇન બની ગઈ છે. આગની જાણ થતાં જ ડીસા નગરપાલિકાના ફાયર ફાઈટરો ઘટનાસ્થળે દોડી આવ્યા હતા. પરંતુ આગની તીવ્રતા જોઈને લાગ્યું કે સ્થાનિક સંસાધનો ઓછા પડશે.
મદદ માટે કોલ:
પરિસ્થિતિની ગંભીરતા જોઈને પાલનપુર, ધાનેરા અને ડીસા એરફોર્સ સ્ટેશનની ફાયર ટીમોને પણ સ્ટેન્ડ-બાય રહેવા અથવા મદદ માટે બોલાવવામાં આવી છે.
- અત્યારે ૫ થી વધુ ફાયર ફાઈટરો સતત પાણીનો મારો ચલાવી રહ્યા છે.
- ગોડાઉનમાં બારદાનના થપ્પા હોવાથી આગ નીચેના સ્તરોમાં સળગતી રહે છે, જેને ‘ડીપ સીટેડ ફાયર’ કહેવાય છે. તેને ઓલવવા માટે ફોમ (Foam) નો પણ ઉપયોગ કરવો પડી શકે છે.
- ફાયર જવાનો ગોડાઉનની દીવાલો તોડીને પાણી નાખવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે જેથી આગ વધુ ફેલાય નહીં.
ભાગ ૩: લાખોનું બારદાન બળ્યું – આર્થિક ફટકો (Economic Impact)
આ Godown Fire માં જાનહાનિના કોઈ સમાચાર નથી, જે રાહતની વાત છે. પરંતુ આર્થિક નુકસાનનો આંકડો ખૂબ મોટો છે.
બારદાન એટલે શું અને તે કેમ મહત્વનું છે?
બારદાન એટલે શણના કોથળા. ડીસા બટાકાની નગરી છે. અહીં ખેડૂતો અને કોલ્ડ સ્ટોરેજવાળા વેપારીઓ બટાકા ભરવા માટે લાખોની સંખ્યામાં બારદાનનો સંગ્રહ કરે છે.
- એક બારદાનની કિંમત હાલના બજાર ભાવ મુજબ ૪૦ થી ૬૦ રૂપિયા હોઈ શકે છે.
- ગોડાઉનમાં હજારો બંડલ પડ્યા હતા. પ્રાથમિક અંદાજ મુજબ Millions Loss (લાખોનું નુકસાન) તો પાકું છે, કદાચ આંકડો કરોડ સુધી પણ પહોંચી શકે છે.
વેપારીઓની પ્રતિક્રિયા:
એક પીડિત વેપારીએ રડમસ અવાજે કહ્યું, “આખી સીઝનની કમાણી આ બારદાનમાં રોકેલી હતી. બટાકાની સીઝન શરૂ થવાની તૈયારીમાં છે અને હવે અમારી પાસે માલ ભરવા કોથળા નથી. વીમો પાકશે કે કેમ તે ખબર નથી, પણ અત્યારે તો અમે બરબાદ થઈ ગયા.”
આ નુકસાન માત્ર ગોડાઉન માલિકનું નથી. જે ખેડૂતોને આ બારદાન સપ્લાય થવાનું હતું, તેમને પણ હવે નવા કોથળા શોધવા પડશે, જેના ભાવ આગને કારણે વધી શકે છે.
ભાગ ૪: આગનું કારણ – શોર્ટ સર્કિટ કે બીજું કંઈ? (Cause of Fire)
હજુ સુધી આગ લાગવાનું ચોક્કસ કારણ જાણી શકાયું નથી. ફોરેન્સિક સાયન્સ લેબોરેટરી (FSL) ની ટીમ તપાસ કરશે ત્યારે જ સાચું કારણ બહાર આવશે. પરંતુ પ્રાથમિક તપાસ અને ચર્ચાઓ મુજબ બે શક્યતાઓ સેવાઈ રહી છે:
૧. શોર્ટ સર્કિટ (Short Circuit):
જૂના ગોડાઉનોમાં ઘણીવાર વાયરિંગ જર્જરિત હોય છે. ઉનાળાની શરૂઆત થતા ગરમી વધે છે અને લોડ વધવાથી Short Circuit થવાની શક્યતા વધી જાય છે. ગોડાઉનમાં લાઈટના સ્પાર્કથી જ્યુટ બેગમાં આગ લાગવી સામાન્ય બાબત છે.
૨. માનવીય ભૂલ:
માર્કેટયાર્ડમાં મજૂરો અને ડ્રાઈવરોની અવરજવર રહેતી હોય છે. કોઈએ સળગતી બીડી કે સિગારેટ ફેંકી હોય, તો પણ સુકાયેલા બારદાનમાં આગ ભભૂકી ઉઠે.
ભાગ ૫: ડીસા માર્કેટયાર્ડ – ઉત્તર ગુજરાતનું આર્થિક હબ
આ ઘટના કેમ આટલી મહત્વની છે? કારણ કે Deesa Market Yard એ કોઈ નાનું સેન્ટર નથી. તે એશિયામાં બટાકાના હબ તરીકે ઓળખાય છે.
- અહીં રોજ કરોડોનો વેપાર થાય છે.
- બનાસકાંઠાના હજારો ખેડૂતો અહીં પોતાનો માલ વેચવા આવે છે.
- જો અહીં આગ લાગે, તો તેની અસર સમગ્ર સપ્લાય ચેઈન પર પડે છે.
આ Gujarat Breaking News ને કારણે આજે હરાજીનું કામકાજ બંધ રાખવું પડ્યું છે. સેંકડો ટ્રકો અને ટ્રેક્ટરો લાઈનમાં ઉભા રહી ગયા છે. ખેડૂતો, જેઓ દૂર-દૂરના ગામડાઓમાંથી માલ લઈને આવ્યા હતા, તેઓ મુશ્કેલીમાં મુકાયા છે.
ભાગ ૬: ફાયર સેફ્ટીના ધજાગરા – કોણ જવાબદાર?
દરેક દુર્ઘટના પછી એક જ સવાલ ઉભો થાય છે – શું પૂરતી સુરક્ષા હતી? આ Godown Fire ની ઘટનાએ ફરી એકવાર તંત્રની અને એપીએમસી મેનેજમેન્ટની કામગીરી સામે સવાલો ઉભા કર્યા છે.
ફાયર NOC નો મુદ્દો:
શું આ ગોડાઉન પાસે ફાયર NOC હતી? શું ત્યાં ફાયર એક્સટિંગ્વિશર (આગ ઓલવના બાટલા) હતા? મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં જોવા મળે છે કે ગોડાઉનોમાં માલ ખડકી દેવામાં આવે છે, પણ વેન્ટિલેશન કે ઈમરજન્સી એક્ઝિટ હોતા નથી.
- Deesa Market Yard ના સત્તાધીશોએ તપાસ કરવી પડશે કે શું ગોડાઉન માલિકો ફાયર સેફ્ટીના નિયમોનું પાલન કરે છે કે નહીં.
- બારદાન જેવા જ્વલનશીલ પદાર્થો જ્યાં રખાતા હોય, ત્યાં ઓટોમેટિક સ્પ્રિંકલર સિસ્ટમ હોવી જોઈએ. શું અહીં હતી? જવાબ મોટા ભાગે ‘ના’ હોય છે.
ભાગ ૭: વીમો અને વળતર – આગળ શું?
વેપારીઓ માટે હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે Millions Loss ની ભરપાઈ કેવી રીતે થશે?
- જે વેપારીઓએ માલનો વીમો લીધો હશે, તેમણે સર્વેયરને બોલાવીને પંચનામું કરાવવું પડશે.
- પરંતુ ઘણા નાના વેપારીઓ વીમો લેતા નથી અથવા અંડર-વેલ્યુ (ઓછી કિંમતનો) વીમો લે છે. તેમના માટે આ ફટકો જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
- સરકાર તરફથી કોઈ સહાય મળશે કે કેમ તે જોવું રહ્યું. સામાન્ય રીતે કુદરતી આપત્તિમાં સહાય મળે છે, પણ આગની ઘટનામાં વીમા કંપની પર જ આધાર રાખવો પડે છે.
ભાગ ૮: પાલનપુર અને આસપાસના વિસ્તારો પર અસર
અમે પાલનપુરથી રિપોર્ટ કરી રહ્યા છીએ, તેથી અહીંની સ્થિતિ પણ જણાવવી જરૂરી છે. ડીસાની આગને કારણે પાલનપુરમાં પણ બારદાનના ભાવમાં ઉછાળો આવી શકે છે. વેપારીઓમાં ગભરાટ છે કે જો માલની અછત સર્જાશે તો બટાકા ભરવા માટે શું કરીશું? Banaskantha News ચેનલો પર અત્યારે આ જ સમાચાર ચાલી રહ્યા છે અને ખેડૂતોમાં ચિંતાનું મોજું ફરી વળ્યું છે.
ભાગ ૯: બચાવ કામગીરી અને પડકારો (Current Challenges)
અત્યારે (બપોરે ૧૨:૪૫ વાગ્યે) આગ પર કાબૂ મેળવવાના પ્રયાસો ચાલુ છે. ફાયર બ્રિગેડ સામે કેટલાક પડકારો છે: ૧. પવનની દિશા: ખુલ્લા મેદાનમાં પવન ફૂંકાઈ રહ્યો છે જે આગને વધુ ફેલાવી રહ્યો છે. ૨. પાણીની અછત: સતત પાણીનો મારો ચલાવવા માટે પાણીના ટેન્કરોની વ્યવસ્થા કરવી પડી રહી છે. સ્થાનિક બોરવેલ અને નગરપાલિકાના ટેન્કરો કામે લગાડાયા છે. ૩. ભીડ: લોકોના ટોળા ફોટા અને વીડિયો લેવા માટે નજીક આવી રહ્યા છે, જે બચાવ કામગીરીમાં અવરોધરૂપ બની રહ્યા છે. પોલીસે લાઠીચાર્જ કરવો પડે તેવી સ્થિતિ છે.
ભાગ ૧૦: ભવિષ્યમાં શું ધ્યાન રાખવું? (Safety Measures)
આ Godown Fire ની ઘટનામાંથી આપણે બોધપાઠ લેવો જોઈએ. આગામી સમયમાં ઉનાળો આવી રહ્યો છે, ત્યારે આગના બનાવો વધી શકે છે.
- ઈલેક્ટ્રિક ઓડિટ: તમામ ગોડાઉનોમાં વાયરિંગનું ચેકિંગ કરાવવું જોઈએ. Short Circuit થી બચવા માટે સારી ગુણવત્તાના વાયર અને MCB નો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
- સ્મોક ડિટેક્ટર: ગોડાઉનમાં સ્મોક ડિટેક્ટર લગાવવા જોઈએ જેથી ધુમાડો નીકળે ત્યારે તરત સાયરન વાગે અને આગને શરૂઆતમાં જ કાબૂમાં લઈ શકાય.
- સ્ટાફ ટ્રેનિંગ: ત્યાં કામ કરતા મજૂરોને ફાયર સેફ્ટીની ટ્રેનિંગ આપવી જોઈએ.
ડીસાની ગોઝારી ઘટના
અંતમાં, ૯ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ નો આ દિવસ ડીસાના વેપારી આલમ માટે કાળો દિવસ સાબિત થયો છે. Deesa Market Yard માં લાગેલી આ આગે લાખોની સંપત્તિ સ્વાહા કરી દીધી છે. સદનસીબે કોઈ જાનહાનિ નથી, તે ઈશ્વરની કૃપા છે.
ફાયર બ્રિગેડના જવાનો આગ ઓલવવા માટે જીવસટોસટની બાજી લગાવી રહ્યા છે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આગ જલ્દી કાબૂમાં આવી જાય અને વેપારીઓને થયેલા નુકસાનમાંથી તેઓ જલ્દી બહાર આવે.
તંત્રએ હવે જાગવાની જરૂર છે. માત્ર કાગળ પર Fire Brigade ની સુવિધાઓ બતાવવાને બદલે વાસ્તવિકતામાં ફાયર સેફ્ટીનો અમલ કરાવવો પડશે. બનાસકાંઠાનો વિકાસ ત્યારે જ ટકી રહેશે જ્યારે આપણી આર્થિક ધરોહર સમાન માર્કેટયાર્ડો સુરક્ષિત હશે.