ગુજરાત અને સોનાનો સંબંધ માત્ર એક ધાતુ પૂરતો સીમિત નથી; તે આપણી સંસ્કૃતિ, પરંપરા, અને ‘કરીયાવર’ (સ્ત્રીધન) નો અતૂટ હિસ્સો છે. પરંતુ, ૨૦૨૬ ના આ ફેબ્રુઆરી મહિનામાં ગુજરાતના બુલિયન માર્કેટ (ઝવેરી બજાર) માંથી એક એવા સમાચાર આવ્યા છે, જેણે સામાન્ય માણસથી લઈને મોટા રોકાણકારો સુધી સૌની ઊંઘ હરામ કરી દીધી છે. ગુજરાતના પ્રમુખ શહેરો—અમદાવાદ, સુરત અને રાજકોટ—માં સોના અને ચાંદીના ભાવમાં એવો ઐતિહાસિક ઉછાળો આવ્યો છે જેની કલ્પના કોઈએ સ્વપ્નમાં પણ કરી ન હતી.
૨૪ કેરેટ (24K) શુદ્ધ સોનાનો ભાવ ₹૧,૬૨,૦૦૦ (એક લાખ બાસઠ હજાર રૂપિયા) પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ ના જાદુઈ અને મનોવૈજ્ઞાનિક આંકડાને પાર કરી ગયો છે. બીજી તરફ, ગરીબોની કસ્તુરી ગણાતી ચાંદી (Silver) પણ ₹૧,૨૮,૦૦૦ પ્રતિ કિલોગ્રામ ની સર્વોચ્ચ સપાટીએ પહોંચી ગઈ છે. આ ભાવવધારાએ બજારમાં ભારે ચકચાર મચાવી દીધી છે. એક તરફ લગ્નસરાની (Wedding) સિઝન પૂરબહારમાં ખીલી છે, અને બીજી તરફ આસમાને પહોંચેલા આ ભાવે મધ્યમવર્ગીય પરિવારોના બજેટના લીરેલીરા ઉડાડી દીધા છે.
૧. ગુજરાતના પ્રમુખ બજારોમાં સોના-ચાંદીનો તાજો વર્તારો (Current Market Dynamics in Gujarat)
જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં (COMEX) સોનાના ભાવમાં ઉછાળો આવે છે, ત્યારે તેની સીધી અને સૌથી ઝડપી અસર ગુજરાતના ઝવેરી બજારો પર પડે છે. ચાલો અમદાવાદના માણેકચોકથી લઈને રાજકોટની સોની બજાર સુધીના આંકડાઓ પર નજર કરીએ:
૨૪ કેરેટ સોનું (24K Gold – શુદ્ધ સોનું)
- અમદાવાદ: ₹૧,૬૨,૫૦૦ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ
- સુરત: ₹૧,૬૨,૩૦૦ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ
- રાજકોટ: ₹૧,૬૨,૪૦૦ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ
૨૨ કેરેટ સોનું (22K Gold – દાગીના માટે વપરાતું)
સામાન્ય રીતે આભૂષણો બનાવવા માટે ૨૨ કેરેટ સોનાનો ઉપયોગ થાય છે. તેનો શુદ્ધ ભાવ ₹૧,૪૮,૯૦૦ ની આસપાસ છે. ગ્રાહકને પડતર કિંમત: જો આમાં ૩% GST અને સરેરાશ ૧૨% થી ૧૫% મેકિંગ ચાર્જ (ઘડાઈ) ઉમેરવામાં આવે, તો સામાન્ય ગ્રાહકને ૧૦ ગ્રામનો દાગીનો ખરીદવા માટે અંદાજિત ₹૧,૭૦,૦૦૦ થી ₹૧,૭૫,૦૦૦ ચૂકવવા પડી રહ્યા છે.
ચાંદીની ચમક પણ વધી (The Silver Rally)
ઔદ્યોગિક માંગ (Industrial Demand) વધવાને કારણે ચાંદીએ પણ રોકેટ ગતિ પકડી છે. અમદાવાદ અને સુરતના બજારોમાં ૧ કિલો ચાંદીનો ભાવ ₹૧,૨૮,૦૦૦ ની સપાટી વટાવી ચૂક્યો છે. જે લોકો સોનું ખરીદી શકતા ન હતા, તેઓ ચાંદીમાં રોકાણ કરતા હતા, પરંતુ હવે ચાંદી પણ સામાન્ય માણસની પહોંચની બહાર થઈ રહી હોય તેવું લાગી રહ્યું છે.
૨. ભાવમાં આટલા ભયાનક ભડકા પાછળના ૫ વૈશ્વિક કારણો (Global Factors Driving the Surge)
કોઈને પણ પ્રશ્ન થાય કે અચાનક એવું તે શું થઈ ગયું કે સોનાના ભાવ એક જ વર્ષમાં આટલી મોટી છલાંગ લગાવી ગયા? ૨૦૨૬ ના આર્થિક માહોલને સમજવા માટે આ ૫ આંતરરાષ્ટ્રીય કારણો જાણવા ખૂબ જ જરૂરી છે:
ક. અમેરિકન ફેડરલ રિઝર્વના વ્યાજદરમાં ઘટાડો (US Fed Rate Cuts)
અમેરિકાની સેન્ટ્રલ બેન્કે (Fed Reserve) દેશને મંદીમાંથી બચાવવા માટે સતત વ્યાજદરોમાં ઘટાડો કર્યો છે. જ્યારે વ્યાજદરો ઘટે છે, ત્યારે ડોલર નબળો પડે છે અને બોન્ડ યીલ્ડ (Bond Yields) માં ઘટાડો થાય છે. આના પરિણામે, વૈશ્વિક રોકાણકારો પોતાનું ફંડ શેરબજાર અને બોન્ડમાંથી કાઢીને ‘સેફ હેવન’ (Safe Haven) ગણાતા સોનામાં રોકે છે, જેનાથી માંગ અને ભાવ બંને વધે છે.
ખ. સેન્ટ્રલ બેન્કોની ઐતિહાસિક ખરીદી (Central Banks on a Buying Spree)
ચીન (PBOC), રશિયા અને આપણી રિઝર્વ બેન્ક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) સહિત દુનિયાભરની સેન્ટ્રલ બેન્કો પોતાના ફોરેક્સ રિઝર્વ (Forex Reserve) માં ડોલરનું વર્ચસ્વ ઘટાડીને (De-dollarization) ટનના હિસાબે સોનું ખરીદી રહી છે. જ્યારે દુનિયાની સૌથી મોટી બેન્કો ઓપન માર્કેટમાંથી સોનું ખરીદે, ત્યારે બજારમાં સપ્લાય ઘટે છે અને ભાવ આસમાને પહોંચે છે.
ગ. જીઓ-પોલિટિકલ ટેન્શન (Geopolitical Tensions)
૨૦૨૬ નું વર્ષ વૈશ્વિક સ્તરે અત્યંત અસ્થિર છે. મધ્ય પૂર્વ (Middle East) ના દેશો વચ્ચેનો લાંબો સંઘર્ષ, તાઇવાન અને ચીન વચ્ચેનો તણાવ અને સપ્લાય ચેઇનમાં આવતી અડચણોને કારણે રોકાણકારોમાં ભયનો માહોલ છે. યુદ્ધ અને અશાંતિના સમયમાં સોનું જ એકમાત્ર એવી ‘યુનિવર્સલ કરન્સી’ છે જે ક્યારેય દગો દેતી નથી.
ઘ. ચાંદીની ઔદ્યોગિક માંગ (Silver’s Industrial Boom)
ચાંદીના ભાવ વધવા પાછળ એક મોટું કારણ ‘ગ્રીન એનર્જી’ (Green Energy) છે. ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EVs) ની બેટરી, સોલાર પેનલ્સ (Solar Panels) અને 5G ટેકનોલોજીના ઉપકરણોમાં ચાંદીનો પુષ્કળ ઉપયોગ થાય છે. ઔદ્યોગિક વપરાશ વધવા સામે ખાણોમાંથી ચાંદીનું ઉત્પાદન ઘટી રહ્યું છે, જેના કારણે સપ્લાય-ડિમાન્ડની મોટી ખાઈ ઊભી થઈ છે.
૩. લગ્નસરાની સિઝન અને સામાન્ય ગુજરાતીનું બજેટ: “દીકરીને સોનું કેવી રીતે આપવું?” (The Wedding Season Crisis)
ગુજરાતમાં લગ્ન એટલે માત્ર બે પરિવારોનું મિલન નહીં, પરંતુ સામાજિક પ્રતિષ્ઠા અને રિવાજોનો ઉત્સવ. દીકરીને લગ્નમાં ‘કરીયાવર’ માં ઓછામાં ઓછું ૧૦ થી ૧૫ તોલા (૧૦૦-૧૫૦ ગ્રામ) સોનું આપવાનો સામાન્ય રિવાજ છે. પરંતુ ₹૧.૭૫ લાખના પડતર ભાવે આ રિવાજ હવે મધ્યમવર્ગીય પરિવારોની કમર તોડી રહ્યો છે.
બજેટમાં જંગી કાપ
જે પિતાએ પોતાની દીકરીના લગ્ન માટે ₹૧૦ લાખનું બજેટ માત્ર સોના માટે ફાળવ્યું હતું, તે બજેટમાં હવે માંડ ૫-૬ તોલા સોનું જ આવી રહ્યું છે.
- હળવા દાગીનાની માંગ (Lightweight Jewelry): સુરત અને અમદાવાદના મોટા જ્વેલર્સ જણાવે છે કે, ગ્રાહકો હવે વજનમાં ભારે લાગતા પરંતુ હકીકતમાં હળવા હોય તેવા (Hollow Jewelry) દાગીનાની માંગ કરી રહ્યા છે.
- ૧૮ અને ૧૪ કેરેટ તરફ વળતા ગ્રાહકો: બજેટ સાચવવા માટે, લોકો હવે ૨૨ કેરેટની જગ્યાએ ૧૮ કેરેટ કે ૧૪ કેરેટ સોનામાં ડાયમંડ (Diamonds) કે અન્ય રત્નો જડેલા આભૂષણો વધુ ખરીદી રહ્યા છે, કારણ કે તેનો ભાવ પ્રમાણમાં ઓછો હોય છે.
જૂનું સોનું વેચીને નવું બનાવવાનો ટ્રેન્ડ (Gold Recycling)
માર્કેટમાં ‘ગોલ્ડ રિસાયક્લિંગ’ નો ટ્રેન્ડ સૌથી વધુ ચાલી રહ્યો છે. પરિવારો હવે નવું સોનું ખરીદવાને બદલે ઘરમાં પડેલા જૂના દાગીના (જેમ કે જૂની બંગડીઓ કે ચેન) સોની પાસે પિગળાવીને તેમાંથી આધુનિક ડિઝાઇનના નવા દાગીના બનાવડાવી રહ્યા છે, જેથી તેમને માત્ર ઘડાઈ (Making Charge) જ ચૂકવવી પડે અને બજેટ સચવાઈ જાય.
૪. રાજકોટ અને સુરતના કારીગરો પર આર્થિક સંકટ: રોજીરોટી છીનવાઈ (Impact on Artisans and the Local Economy)
આ ભાવવધારાની સૌથી કાળી બાજુ એ છે કે તેની સીધી અસર રિયલ એસ્ટેટ કે શેરબજાર પર નથી પડતી, પરંતુ સોનાના ઘરેણાં ઘડતા નાના કારીગરો (Goldsmiths) પર પડે છે.
- રાજકોટ – ભારતનું ગોલ્ડ-સિલ્વર હબ: રાજકોટ તેના હાથ-ઘડતરના દાગીના અને ચાંદીના પાયલ, વાસણો માટે આખા ભારતમાં પ્રખ્યાત છે. અહીં લાખો બંગાળી અને સ્થાનિક કારીગરો કામ કરે છે. પરંતુ બજારમાં નવી ખરીદીનું વોલ્યુમ ૪૦% થી ૫૦% જેટલું ઘટી ગયું હોવાથી, આ કારીગરો પાસે કામ જ નથી રહ્યું. ઘણા કારીગરો પૂરતી મજૂરી ન મળવાને કારણે પોતાના વતન પાછા ફરી રહ્યા છે.
- સુરતનું જ્વેલરી માર્કેટ: હીરા નગરી સુરતમાં ડાયમંડ જ્વેલરીનો મોટો કારોબાર છે. સોનાના ઊંચા ભાવને કારણે ડાયમંડ જ્વેલરીની ઓવરઓલ કિંમત એટલી વધી ગઈ છે કે વિદેશી નિકાસ (Exports) અને સ્થાનિક ખરીદી બંનેમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. નાના જ્વેલર્સ માટે દુકાનનું ભાડું અને સ્ટાફનો પગાર કાઢવો પણ મુશ્કેલ બની ગયો છે. માત્ર મોટી કોર્પોરેટ બ્રાન્ડ્સ જ અત્યારે આ બજારમાં ટકી શકી છે.
૫. ગ્રાહકો માટે ‘ચીટિંગ’ થી બચવાની ચેતવણી (Beware of Fraudulent Practices)
જ્યારે કોઈ પણ વસ્તુનો ભાવ અસાધારણ રીતે વધે છે, ત્યારે બજારમાં છેતરપિંડી કરનારા તત્વો પણ સક્રિય થઈ જાય છે. ₹૧.૬૨ લાખના આ ભાવે એક નાનકડી છેતરપિંડી પણ ગ્રાહકને હજારો રૂપિયાનો ચૂનો લગાવી શકે છે.
- હોલમાર્ક (HUID) ની ચકાસણી: સરકારે દાગીના પર ૬ આંકડાનો HUID (Hallmark Unique Identification) કોડ ફરજિયાત બનાવ્યો છે. કોઈપણ દાગીનો ખરીદતા પહેલા ‘BIS Care’ એપ ડાઉનલોડ કરો અને તેમાં આ કોડ સ્કેન કરીને ખાતરી કરો કે દાગીનો ખરેખર ૨૨ કેરેટનો જ છે કે નહીં.
- મેકિંગ ચાર્જની છેતરપિંડી: ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે કેટલાક જ્વેલર્સ “મેકિંગ ચાર્જ ફ્રી” જેવી જાહેરાતો આપે છે, પરંતુ તેઓ બિલમાં સોનાનો ભાવ બજાર ભાવ કરતાં ઘણો ઊંચો ગણી લેતા હોય છે. હંમેશા ‘લાઇવ માર્કેટ રેટ’ સ્ક્રીન પર જોઈને જ ખરીદી કરો.
- કેડીયમ (Cadmium) કૌભાંડ: જૂના સોનાના દાગીનાની આપ-લે કરતી વખતે ઘણી જગ્યાએ ટચ (શુદ્ધતા) ઓછો આંકવામાં આવે છે. તમારી નજર સામે જ સોનાને પિગળાવીને મશીનમાં તેની શુદ્ધતા મપાવવાનો આગ્રહ રાખો.
૬. શું અત્યારે સોનામાં રોકાણ કરવું યોગ્ય છે? નિષ્ણાતોની ‘માસ્ટર સ્ટ્રેટેજી’ (Investment Perspective in 2026)
જે લોકો અત્યારે સોનામાં ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (Investment) કરવાનું વિચારી રહ્યા છે, તેમના મનમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે: “શું આ બબલ (Bubble) છે જે ફૂટી જશે? કે પછી હજુ ભાવ વધશે?”
ફાઇનાન્સિયલ એડવાઇઝર્સ (Financial Advisors) અને કોમોડિટી એક્સપર્ટ્સ આ બાબતે ખૂબ જ સ્પષ્ટ માર્ગદર્શન આપે છે:
ક. લોંગ-ટર્મ રોકાણકારો માટે
જો તમારો નજરિયો (Vision) ૫ થી ૧૦ વર્ષનો છે, તો સોનામાં રોકાણ ક્યારેય ખોટું પડતું નથી. વૈશ્વિક આર્થિક સ્થિતિ જોતાં સોનામાં હજુ પણ તેજીના વળતા પાણી દેખાતા નથી. તમારા કુલ રોકાણ પોર્ટફોલિયોના ૧૦% થી ૧૫% નાણાં સોનામાં હોવા જ જોઈએ. પરંતુ અત્યારે ‘લમ્પસમ’ (એકસાથે મોટું રોકાણ) કરવાને બદલે, જ્યારે પણ ભાવમાં ૧-૨% નો ઘટાડો (Correction) આવે, ત્યારે ટુકડે ટુકડે ખરીદી (SIP in Gold) કરવી વધુ હિતાવહ છે.
ખ. ફિઝિકલ ગોલ્ડ vs સ્માર્ટ ગોલ્ડ (Physical vs Smart Gold)
૨૦૨૬ ના આ સમયમાં ઇન્વેસ્ટમેન્ટ માટે દાગીના કે બિસ્કિટ ખરીદવા એ જૂની પદ્ધતિ છે. ફિઝિકલ ગોલ્ડમાં તમારે મેકિંગ ચાર્જ, ૩% GST અને લોકરનું ભાડું ભોગવવું પડે છે. તેના બદલે આ ‘સ્માર્ટ’ વિકલ્પો અપનાવો:
- સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ (Sovereign Gold Bond – SGB): આરબીઆઈ (RBI) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવતા આ બોન્ડમાં તમને સોનાના ભાવવધારાનો લાભ તો મળે જ છે, સાથે-સાથે દર વર્ષે રોકાણ પર ૨.૫% વ્યાજ પણ મળે છે. પાકતી મુદતે (Maturity) કેપિટલ ગેઇન ટેક્સ પણ લાગતો નથી.
- ગોલ્ડ ETF (Gold ETFs): જો તમારી પાસે ડીમેટ એકાઉન્ટ (Demat Account) છે, તો તમે શેરબજારમાંથી ‘ગોલ્ડ બીઝ’ (Gold BeES) જેવા ઇટીએફ ખરીદી શકો છો. આમાં તમે ૧ ગ્રામ જેટલું નાનું રોકાણ પણ કરી શકો છો અને તે અત્યંત પ્રવાહી (Liquid) છે, એટલે કે જ્યારે ચાહો ત્યારે માર્કેટ ભાવે વેચી શકો છો.
- ડિજિટલ ગોલ્ડ (Digital Gold): Paytm, PhonePe અને અન્ય વેલ્થ એપ્સ દ્વારા માત્ર ₹૧૦ થી ડિજિટલ ગોલ્ડ ખરીદવાનો ક્રેઝ યુવાનોમાં ઘણો વધ્યો છે.
૭. ભવિષ્યનો અંદાજ: ૨૦૨૬-૨૭ માં સોનાના ભાવ ક્યાં જશે? (Future Predictions)
ગોલ્ડમેન સાશ (Goldman Sachs) અને જે.પી. મોર્ગન (J.P. Morgan) જેવી આંતરરાષ્ટ્રીય ફાઇનાન્સિયલ સંસ્થાઓના ૨૦૨૬-૨૭ ના અનુમાનો ભારતીય બજારો માટે ખૂબ જ રસપ્રદ ચિત્ર રજૂ કરે છે.
- તેજીનું દૃશ્ય (Bull Case): જો અમેરિકામાં વ્યાજદરમાં ઘટાડાનો સિલસિલો યથાવત રહ્યો અને તાઇવાન કે મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધની સ્થિતિ વધુ વણસી, તો ૨૦૨૬ ના અંત સુધીમાં એટલે કે દિવાળી-ધનતેરસની આસપાસ, સોનું ₹૧,૮૦,૦૦૦ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ ની ઐતિહાસિક સપાટીને પણ સ્પર્શી શકે છે.
- સામાન્ય દૃશ્ય (Base Case): જો વૈશ્વિક અર્થતંત્ર ધીમે ધીમે સ્થિર થશે અને યુદ્ધની પરિસ્થિતિ કાબૂમાં આવશે, તો સોનાના ભાવમાં મોટો કડાકો બોલવાની શક્યતા નહિવત્ છે. ભાવ ₹૧,૫૫,૦૦૦ થી ₹૧,૬૫,૦૦૦ ની વચ્ચે સ્થિર (Consolidate) થઈ શકે છે. એટલે કે, જે લોકો ભાવ ઘટવાની રાહ જોઈને બેઠા છે, તેમને નજીકના ભવિષ્યમાં કોઈ મોટી રાહત મળવાના એંધાણ દેખાતા નથી.
સોનું એ જ સાચો તારણહાર (Gold – The Ultimate Savior)
ગુજરાતમાં સોનાનો ₹૧.૬૨ લાખને પાર થઈ જવો એ માત્ર એક આંકડાકીય ચમત્કાર નથી; તે વિશ્વની આર્થિક અસ્થિરતાનો અરીસો છે. આપણે ભલે ગમે તેટલા ડિજિટલ કે આધુનિક થઈ જઈએ, ક્રિપ્ટોકરન્સી (Cryptocurrency) ના ગમે તેટલા દાવાઓ કરીએ, પરંતુ સંકટના સમયે માનવજાતનો સૌથી જૂનો અને વિશ્વસનીય સહારો ‘સોનું’ જ રહ્યો છે.
લગ્નવાળા પરિવારો માટે આ ભાવ વધારો ચોક્કસપણે એક મોટો આંચકો છે, પરંતુ જે પરિવારોની પેઢીઓએ અગાઉ સોનામાં રોકાણ કરી રાખ્યું હતું, તેમની સંપત્તિના મૂલ્યમાં રાતોરાત જંગી વધારો થયો છે. સોનું ખરીદવા માટેનો ‘શ્રેષ્ઠ સમય’ હંમેશા ૨૦ વર્ષ પહેલાં હતો, અને બીજો ‘શ્રેષ્ઠ સમય’ આજ છે.
તમારે માત્ર એ જોવાનું છે કે તમારી જરૂરિયાત શું છે—લગ્ન માટેનો દેખાડો કે ભવિષ્ય માટેનું સુરક્ષિત રોકાણ? તે મુજબ તમારો નિર્ણય લો અને બજારના આ તોફાનમાં શાંતિથી તમારો આર્થિક માર્ગ પસંદ કરો.