ગુજરાતમાં માર્ચ મહિનાની શરૂઆત સાથે જ ઉનાળાએ પોતાનું રૌદ્ર સ્વરૂપ ધારણ કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે. સામાન્ય રીતે એપ્રિલ અને મે મહિનામાં જોવા મળતી કાળઝાળ ગરમી આ વર્ષે માર્ચના બીજા સપ્તાહમાં જ દસ્તક દઈ રહી છે. હવામાન વિભાગ (IMD) દ્વારા તાજેતરમાં જારી કરાયેલા બુલેટિન મુજબ, આગામી 3 થી 5 દિવસ દરમિયાન ગુજરાતના અનેક ભાગોમાં તાપમાનમાં 2 થી 4 ડિગ્રીનો વધારો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને અમદાવાદ સહિત રાજ્યના 11 જિલ્લાઓમાં ‘યેલો એલર્ટ’ (Yellow Alert) જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.
1. હવામાન વિભાગની આગાહી: કયા જિલ્લાઓમાં ‘યેલો એલર્ટ’?
હવામાન વિભાગના ડેટા અનુસાર, ઉત્તર-પશ્ચિમ દિશાના ગરમ પવનોને કારણે રાજ્યના વાતાવરણમાં મોટો પલટો આવ્યો છે. અમદાવાદમાં પારો 41 થી 42 ડિગ્રી સુધી પહોંચવાની સંભાવના છે, જે સામાન્ય કરતાં 3 થી 5 ડિગ્રી વધુ છે.
યેલો એલર્ટ હેઠળના મુખ્ય જિલ્લાઓ:
યેલો એલર્ટનો અર્થ શું થાય? હવામાન વિભાગ જ્યારે ‘યેલો એલર્ટ’ જાહેર કરે છે, તેનો અર્થ એ છે કે ગરમીની સ્થિતિ ગંભીર છે અને લોકોએ સાવચેત રહેવાની જરૂર છે. આ એલર્ટ ખાસ કરીને નવજાત શિશુઓ, વૃદ્ધો અને લાંબી બીમારી ધરાવતા લોકો માટે ચેતવણી સમાન છે. જો તાપમાન આનાથી પણ વધુ વધે તો ‘ઓરેન્જ’ અને ત્યારબાદ ‘રેડ એલર્ટ’ જાહેર કરવામાં આવે છે.
2. હીટવેવ (Heat Wave) એટલે શું અને તે કેમ જોખમી છે?
જ્યારે મેદાની વિસ્તારોમાં મહત્તમ તાપમાન 40 ડિગ્રીથી વધી જાય અને સામાન્ય તાપમાન કરતા 4.5 ડિગ્રી કે તેથી વધુનો વધારો નોંધાય, ત્યારે તેને ‘હીટવેવ’ કહેવામાં આવે છે.
સ્વાસ્થ્ય પર અસરો:
- ડીહાઈડ્રેશન: શરીરમાં પાણી અને ક્ષારનું પ્રમાણ ઘટવું.
- હીટ સ્ટ્રોક (લૂ લાગવી): શરીરનું તાપમાન નિયંત્રિત ન રહેવું અને મગજ તેમજ અંગો પર અસર થવી.
- ચામડીના રોગો: સનબર્ન, અળાઈઓ અને અતિશય પરસેવાને કારણે થતા ચેપ.
- ચક્કર અને નબળાઈ: લો બ્લડ પ્રેશરને કારણે અચાનક ચક્કર આવવા.
3. ગરમીથી બચવા માટેના ‘એક્સપર્ટ’ ઉપાયો
તબીબી નિષ્ણાતો અને હેલ્થ એડવાઈઝરી મુજબ, ભીષણ ગરમી દરમિયાન નીચે મુજબના પગલાં લેવા અનિવાર્ય છે:
A. ખાનપાનમાં ફેરફાર:
- પાણીનો પુષ્કળ ઉપયોગ: તરસ ન લાગે તો પણ દર કલાકે પાણી પીતા રહો. દિવસ દરમિયાન ઓછામાં ઓછું 3-4 લિટર પાણી પીવું જોઈએ.
- કુદરતી પીણાં: લીંબુ શરબત, નાળિયેર પાણી, શેરડીનો રસ, છાશ અને વરિયાળીનું શરબત બેસ્ટ ઓપ્શન છે.
- હળવો ખોરાક: વધુ મસાલેદાર, તળેલું અને વાસી ખોરાક ખાવાનું ટાળો. તરબૂચ, ટેટી અને કાકડી જેવા પાણીયુક્ત ફળોનું સેવન વધારો.
B. પહેરવેશ અને જીવનશૈલી:
- સુતરાઉ કપડાં: હળવા રંગના અને ઢીલા સુતરાઉ કપડાં પહેરો જે પરસેવો શોષી શકે.
- બપોરના સમયે સાવધાની: બપોરે 12 થી 4 વાગ્યા દરમિયાન બિનજરૂરી બહાર નીકળવાનું ટાળો. જો નીકળવું પડે તો માથું રૂમાલ કે ટોપીથી ઢાંકી રાખો અને સનગ્લાસનો ઉપયોગ કરો.
4. આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિકોણ: ગરમીને મ્હાત આપવાના ઘરેલુ નુસખાઓ
આયુર્વેદ મુજબ, ઉનાળામાં શરીરમાં ‘પિત્ત’ દોષ વધે છે. તેને સંતુલિત કરવા માટે:
- ચંદનનો લેપ: કપાળ પર ચંદનનો લેપ કરવાથી ઠંડક મળે છે.
- ધાણા-જીરાનું પાણી: રાત્રે ધાણા અને જીરું પાણીમાં પલાળી સવારે તે પાણી પીવાથી શરીરની આંતરિક ગરમી દૂર થાય છે.
- ગુલકંદ: દરરોજ એક ચમચી ગુલકંદ ખાવાથી એસિડિટી અને ગરમીમાં રાહત મળે છે.
5. પશુ-પક્ષીઓનું ધ્યાન રાખો
આ ભીષણ ગરમીમાં માત્ર મનુષ્યો જ નહીં, અબોલ પશુ-પક્ષીઓ પણ પરેશાન થાય છે.
- તમારા ઘરની અગાસી કે બાલ્કનીમાં પક્ષીઓ માટે કુંડામાં પાણી ભરીને રાખો.
- રખડતા પશુઓ માટે છાંયડાની અને પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા કરો.
ગુજરાતમાં ગરમીનો પારો વધવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. હવામાન વિભાગના ‘યેલો એલર્ટ’ને હળવાશથી ન લેતા, તકેદારી રાખવી એ જ હિતમાં છે. ખાસ કરીને મજૂરી કામ કરતા લોકો અને બહાર ફિલ્ડમાં રહેતા કર્મચારીઓએ હીટવેવ ગાઈડલાઈન્સનું પાલન કરવું જોઈએ.
અંકિતા ગૌતમ CTC News સાથે જોડાયેલા એક લોકપ્રિય અભિનેત્રી (Actor) અને પ્રભાવશાળી સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સર છે. મનોરંજન જગત અને ડિજિટલ કન્ટેન્ટ ક્રિએશનમાં બહોળો અનુભવ ધરાવતા અંકિતાબેન વાચકો સુધી લાઈફસ્ટાઈલ, ફેશન અને એન્ટરટેઈનમેન્ટ જગતના સચોટ સમાચાર પહોંચાડે છે. તેમની સર્જનાત્મક શૈલી અને સોશિયલ મીડિયા પરની મજબૂત પકડ તેમને એક આધુનિક અને વિશ્વાસપાત્ર મીડિયા પર્સનાલિટી બનાવે છે.