ભારતીય સંસ્કૃતિ અને સનાતન ધર્મમાં તહેવારોનું એક આગવું અને અનન્ય સ્થાન છે. આપણા તહેવારો માત્ર ઉજવણીનું માધ્યમ નથી, પરંતુ તે ખગોળીય ઘટનાઓ, ઋતુઓનાં પરિવર્તન અને માનવ જીવનના આધ્યાત્મિક વિકાસ સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલા છે. જ્યારે પણ આપણે ફાગણ મહિનાની વાત કરીએ, ત્યારે નજર સમક્ષ અબિલ, ગુલાલ, કેસૂડાના રંગો અને ઢોલના ધબકારે રમતી ઘેરૈયાઓની ટોળીઓ તરવરી ઉઠે છે. પરંતુ, આ વર્ષે HOLI 2026 કંઈક એવું લઈને આવી રહી છે જેણે જ્યોતિષીઓ, પંચાંગ કર્તાઓ અને સામાન્ય લોકોને પણ આશ્ચર્યમાં મૂકી દીધા છે.
આ વર્ષે હોળી અને ધૂળેટી સતંગ (સળંગ) દિવસોમાં નથી આવી રહી! જી હા, તમે બિલકુલ સાચું વાંચી રહ્યા છો. આ વર્ષે હોળી–ધૂળેટી વચ્ચે પડતર દિવસ આવવાનો છે. દિવાળી અને બેસતા વર્ષ વચ્ચે પડતર દિવસ આવવો એ સામાન્ય બાબત છે, પરંતુ હોળી અને ધૂળેટી વચ્ચે આવો ખાલી દિવસ આવવો એ કોઈ સામાન્ય ઘટના નથી. જ્યોતિષીય ગણતરીઓ મુજબ, આ એક 100 વર્ષ બાદ દુર્લભ સંયોગ છે.
1. પ્રસ્તાવના: ફાગણના પર્વમાં બ્રહ્માંડનો અદભુત ખેલ
વસંત ઋતુના આગમન સાથે જ પ્રકૃતિ નવો શણગાર સજે છે. પાનખરની વિદાય અને નવા કૂંપળોના આગમનની ખુશીમાં હોળીનો તહેવાર ઉજવવામાં આવે છે. સદીઓથી આપણી પરંપરા રહી છે કે ફાગણ સુદ પૂનમની સાંજે કે રાત્રે હોલિકા દહન થાય છે અને બરાબર તેના બીજા દિવસે સવારે, એટલે કે પડવા (એકમ) ના દિવસે, રંગોથી ધૂળેટી રમાય છે.
પરંતુ હિન્દુ પંચાંગ સૂર્ય અને ચંદ્રની ગતિ પર આધારિત છે. તિથિઓની વધ-ઘટ અને ગ્રહણોની સ્થિતિ આપણા તહેવારોની તારીખો નક્કી કરે છે. વર્ષ 2026માં એક એવી જ ખગોળીય ઘટના આકાર લઈ રહી છે. ફાગણ મહિનાની પૂર્ણિમા બે દિવસમાં વહેંચાઈ ગઈ છે અને તેની બરાબર મધ્યમાં વર્ષનું પ્રથમ ચંદ્ર ગ્રહણ લાગી રહ્યું છે. આ જ કારણ છે કે HOLI 2026 ના કેલેન્ડરમાં એક દિવસનો બ્રેક એટલે કે પડતર દિવસ ઉમેરાઈ ગયો છે.
2. શું છે આ 100 વર્ષ બાદ દુર્લભ સંયોગ? (The Rare Century Coincidence)
ગુજરાતી પંચાંગમાં ‘પડતર દિવસ’ (Gap Day) નો અર્થ એવો થાય છે કે બે મુખ્ય તહેવારોની વચ્ચે એક એવો દિવસ આવે છે જેમાં કોઈ તહેવાર ઉજવવામાં આવતો નથી. મોટાભાગે આપણે આ ઘટના દિવાળી (આસો વદ અમાસ) અને નૂતન વર્ષ (કારતક સુદ એકમ) વચ્ચે જોઈ છે. પરંતુ, હોળી અને ધૂળેટી વચ્ચે આવો પડતર દિવસ આવવો એ અત્યંત જવલ્લે જ બનતી ઘટના છે.
આ સંયોગ શા માટે દુર્લભ છે? જ્યોતિષીય આંકડાઓ અને જૂના પંચાંગોનો અભ્યાસ કરતા માલૂમ પડે છે કે, હોલિકા દહન પછી તરત જ પૂર્ણિમા તિથિ પર ખંડગ્રસ્ત અથવા પૂર્ણ ચંદ્ર ગ્રહણનો પડછાયો પડે અને તેના કારણે રંગોત્સવ એક દિવસ પાછળ ઠेलાય, એવો સંયોગ લગભગ એક સદી (100 વર્ષ) પછી બની રહ્યો છે. આ 100 વર્ષ બાદ દુર્લભ સંયોગ માત્ર ધાર્મિક દ્રષ્ટિએ જ નહીં, પરંતુ ખગોળશાસ્ત્રીઓ માટે પણ એક અભ્યાસનો વિષય છે.
જ્યારે પૂર્ણિમાની તિથિ પર સૂર્ય, પૃથ્વી અને ચંદ્ર એક જ સીધી રેખામાં આવે છે, ત્યારે પૃથ્વીનો પડછાયો ચંદ્ર પર પડે છે. 2026માં, 3 માર્ચના રોજ બરાબર આ જ ઘટના બની રહી છે. જેના કારણે 3 માર્ચનો આખો દિવસ ‘સૂતક કાળ’ અને ‘ગ્રહણ કાળ’ માં પસાર થશે. સનાતન ધર્મમાં ગ્રહણના દિવસે રંગો રમવા, ઉત્સવ મનાવવો કે શુભ કાર્યો કરવા વર્જિત છે. પરિણામે, ધૂળેટી 4 માર્ચના રોજ ઉજવાશે.
3. HOLI 2026: તારીખો અને શુભ મુહૂર્તનું સંપૂર્ણ ગણિત
ચાલો આપણે તારીખોના ગૂંચવાડાને એકદમ સરળ ભાષામાં અને સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ સમજીએ. જેથી તમારા મનમાં કોઈ પણ પ્રકારની શંકા ન રહે.
- ફાગણ પૂર્ણિમા તિથિનો પ્રારંભ: 2 માર્ચ 2026, સોમવારના રોજ સાંજે 5:55 વાગ્યે.
- પૂર્ણિમા તિથિની સમાપ્તિ: 3 માર્ચ 2026, મંગળવારના રોજ સાંજે 5:07 વાગ્યે.
આ તિથિઓના આધારે તહેવારનું વિભાજન નીચે મુજબ થશે:
(A) 2 માર્ચ 2026 (સોમવાર): હોલિકા દહન
હિન્દુ શાસ્ત્રો મુજબ હોલિકા દહન હંમેશા પ્રદોષ કાળમાં (સૂર્યાસ્ત પછી) અને પૂર્ણિમા તિથિ દરમિયાન કરવામાં આવે છે. આમાં ‘ભદ્રા કાળ’ નો પણ વિચાર કરવામાં આવે છે. 2 માર્ચની સાંજે પૂર્ણિમા શરૂ થતાં જ ભદ્રા કાળ પણ લાગી જશે. ભદ્રાના મુખકાળમાં હોલિકા દહન અશુભ મનાય છે. તેથી, 2 માર્ચના રોજ મોડી રાત્રે (જ્યારે ભદ્રા પૂરી થાય ત્યારે) હોલિકા દહનનું શુભ મુહૂર્ત રહેશે.
(B) 3 માર્ચ 2026 (મંગળવાર): પડતર દિવસ અને ચંદ્ર ગ્રહણ
આ દિવસ હોળી–ધૂળેટી વચ્ચે પડતર દિવસ તરીકે ઓળખાશે. આ દિવસે સવારે પૂર્ણિમા તિથિ તો છે, પરંતુ વર્ષનું પ્રથમ ચંદ્ર ગ્રહણ લાગી રહ્યું છે.
- ગ્રહણનો પ્રકાર: ખંડ ગ્રસ્તોદિત ચંદ્ર ગ્રહણ.
- ભારતમાં અસર: હા, આ ગ્રહણ ભારતમાં (અને ગુજરાતમાં) સાંજના સમયે જોવા મળશે.
- આખો દિવસ સૂતક કાળ લાગુ પડતો હોવાથી આ દિવસે ધૂળેટી રમાશે નહીં. માત્ર સ્નાન, દાન અને મંત્ર જાપનું મહત્વ રહેશે.
(C) 4 માર્ચ 2026 (બુધવાર): ધૂળેટી (રંગોત્સવ)
સૂતક અને ગ્રહણની સમાપ્તિ પછી, બીજા દિવસે એટલે કે બુધવારે સવારે ઉમંગ અને ઉત્સાહ સાથે રંગોનો તહેવાર ‘ધૂળેટી’ ઉજવવામાં આવશે. આ દિવસે કોઈ અશુભ સમયનો પ્રભાવ રહેશે નહીં, તેથી મુક્ત મને તહેવાર મનાવી શકાશે.
4. પડતર દિવસ શા માટે? ગ્રહણ અને સૂતક કાળનું વિજ્ઞાન
ઘણા આધુનિક યુવાનોને પ્રશ્ન થાય છે કે ગ્રહણ તો અવકાશમાં થાય છે, તો આપણે પૃથ્વી પર તહેવાર કેમ મોકૂફ રાખવો જોઈએ? આની પાછળ આપણું પ્રાચીન વિજ્ઞાન અને જ્યોતિષ બંને છુપાયેલા છે.
ગ્રહણનું વિજ્ઞાન: જ્યારે સૂર્ય અને ચંદ્રની વચ્ચે પૃથ્વી આવે છે, ત્યારે ચંદ્ર પર પૃથ્વીનો પડછાયો પડે છે, જેને ચંદ્ર ગ્રહણ (Lunar Eclipse) કહેવાય છે. વિજ્ઞાન મુજબ, પૂર્ણિમાના દિવસે ગુરુત્વાકર્ષણ બળમાં ભારે ખેંચાણ હોય છે, જેની સીધી અસર પૃથ્વી પરના જળ તત્વો (જેમ કે સમુદ્રમાં આવતી ભરતી) પર પડે છે. માનવ શરીરમાં પણ 70% પાણી છે. તેથી ગ્રહણ સમયે માનવ મન, હૃદયના ધબકારા અને રક્તચાપ (Blood Pressure) પર સૂક્ષ્મ અસરો જોવા મળે છે.
સૂતક કાળ એટલે શું? જ્યોતિષ શાસ્ત્ર અનુસાર, ચંદ્ર ગ્રહણ લાગવાના બરાબર 3 પ્રહર (આશરે 9 કલાક) પહેલા ‘સૂતક કાળ’ શરૂ થઈ જાય છે. 3 માર્ચ 2026ના રોજ સાંજના સમયે ગ્રહણ ચરમ સીમા પર હશે, એટલે વહેલી સવારથી જ સૂતક લાગી જશે. સૂતક કાળ દરમિયાન વાતાવરણમાં નકારાત્મક ઊર્જા અને હાનિકારક કિરણોનું પ્રમાણ વધી જાય છે.
આવા સમયે જો લોકો ધૂળેટી રમવા બહાર નીકળે, તો શારીરિક થાક, જળ તત્વોનો બગાડ અને નકારાત્મક ઊર્જાની સીધી અસર સ્વાસ્થ્ય પર પડી શકે છે. આ જ કારણસર આપણા ઋષિમુનિઓએ આવા સમયે ઉત્સવો ટાળીને ઘરમાં જ રહીને ભગવાનનું ધ્યાન કરવાનું સૂચવ્યું હતું. આ નિયમ દર્શાવે છે કે સનાતન ધર્મ પ્રકૃતિ સાથે કેટલો સુમેળ ધરાવે છે.
5. 2 માર્ચ: હોલિકા દહનનું પૌરાણિક મહત્વ અને પ્રગટાવવાની વિધિ
આપણે HOLI 2026 ની ઉજવણી 2 માર્ચની મોડી રાત્રે કરીશું. હોલિકા દહનની પાછળ ભક્ત પ્રહલાદ, ભક્તિકાળ અને બુરાઈ પર અચ્છાઈની જીતની મહાન કથા જોડાયેલી છે.
પૌરાણિક કથા: હિરણ્યકશિપુ નામનો એક અહંકારી રાક્ષસ હતો, જે પોતાને જ ભગવાન માનતો હતો. પરંતુ તેનો પોતાનો જ પુત્ર ‘પ્રહલાદ’ ભગવાન વિષ્ણુનો પરમ ભક્ત હતો. હિરણ્યકશિપુએ પોતાના જ પુત્રને મારવા માટે અનેક પ્રયત્નો કર્યા, પરંતુ ભગવાન નારાયણે દરેક વખતે તેને બચાવી લીધો. અંતે, હિરણ્યકશિપુએ પોતાની બહેન ‘હોલિકા’ ની મદદ લીધી. હોલિકાને બ્રહ્માજી તરફથી એક અગ્નિ-રોધક ચાદર (જે અગ્નિમાં બળે નહીં) વરદાનમાં મળી હતી. હોલિકા પ્રહલાદને ખોળામાં લઈને અગ્નિમાં બેઠી, પરંતુ વિષ્ણુની કૃપાથી પવનની એવી લહેરખી આવી કે ચાદર પ્રહલાદ પર ઓઢાઈ ગઈ અને હોલિકા બળીને ભસ્મ થઈ ગઈ.
આ ઘટનાની યાદમાં જ આપણે હોલિકા દહન કરીએ છીએ, જે દર્શાવે છે કે તમારા ખરાબ ઈરાદાઓ ગમે તેટલા મજબૂત કેમ ન હોય, સત્યની સામે તે હંમેશા બળીને રાખ થઈ જાય છે.
ગુજરાતમાં હોલિકા દહનની પરંપરા: ગુજરાતના ગામડાઓ અને શહેરોના ચોકમાં હોળી પ્રગટાવવાની પરંપરા ખૂબ જ ઉત્સાહપૂર્વક નિભાવવામાં આવે છે.
- લાકડા અને છાણાની તૈયારી: હોળી માટે ઘણા દિવસો અગાઉથી યુવાનો લાકડા, ગાયના છાણા અને સૂકું ઘાસ એકત્રું કરે છે. વચ્ચે એક ઉભો થાંભલો (જેને પ્રહલાદનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે) રોપવામાં આવે છે.
- પૂજા વિધિ: દહન અગાઉ બહેનો અને માતાઓ હોળીની પૂજા કરે છે. કાચા સૂતરનો દોરો હોળી ફરતે વિંટાળવામાં આવે છે. હળદર, કંકુ, ગુલાલ, જળ અને પતાસા અર્પણ કરવામાં આવે છે.
- દહન અને પ્રદક્ષિણા: મુહૂર્ત સમયે મંત્રોચ્ચાર સાથે અગ્નિ પ્રગટાવવામાં આવે છે. લોકો અગ્નિદેવની પ્રદક્ષિણા કરે છે અને તેમાં ધાણી, ચણા, અને શ્રીફળ (નાળિયેર) હોમે છે.
- પ્રસાદ અને આગની જ્વાળાનું અવલોકન: ગુજરાતમાં એવી માન્યતા છે કે હોળીની જ્વાળા જે દિશામાં ઢળે, તે દિશા પરથી આવનારા વર્ષમાં વરસાદ કેવો પડશે તેનો વરતારો (આગાહી) કાઢવામાં આવે છે. જો જ્વાળા પશ્ચિમ કે ઉત્તર તરફ ઢળે તો તેને ખૂબ સારો સંકેત માનવામાં આવે છે.
6. 3 માર્ચ: પડતર દિવસ દરમિયાન શું કરવું અને શું ન કરવું?
હોળી–ધૂળેટી વચ્ચે પડતર દિવસ હોવાથી 3 માર્ચનો દિવસ અત્યંત સાવધાની અને આધ્યાત્મિક ચિંતનનો દિવસ બની રહેશે. ગ્રહણ કાળ હોવાથી નીચે મુજબના નિયમોનું પાલન કરવું શાસ્ત્રોક્ત દ્રષ્ટિએ હિતાવહ છે.
શું ન કરવું? (Don’ts):
- રંગ ન રમવા: આ સૌથી મોટો નિયમ છે. ગ્રહણ કાળમાં વાતાવરણમાં રહેલા રજકણો દૂષિત થઈ શકે છે, તેથી 3 માર્ચે ભૂલથી પણ એકબીજા પર કલર ન ઉડાડવા.
- નવા કાર્યોની શરૂઆત: કોઈ પણ નવો વેપાર, કરાર, યાત્રા કે માંગલિક કાર્યની શરૂઆત આ દિવસે ન કરવી.
- ભોજન અને નિંદ્રા: સૂતક લાગ્યા પછી (અને ખાસ કરીને ગ્રહણના સમયમાં) રાંધેલું ભોજન ખાવું કે ઊંઘવું વર્જિત છે (બાળકો, બીમાર અને વૃદ્ધો માટે નિયમો હળવા છે).
- તુલસી અને મૂર્તિ સ્પર્શ: ઘરમાં રહેલા તુલસીના છોડને કે ભગવાનની મૂર્તિઓને સ્પર્શ ન કરવો. મંદિરોના કપાટ પણ બંધ રાખવામાં આવે છે.
શું કરવું? (Dos):
- દાન-પુણ્ય: પૂર્ણિમા અને ગ્રહણનો સંયોગ દાન માટે સર્વશ્રેષ્ઠ મનાય છે. 3 માર્ચે સવારે નદીમાં સ્નાન કરી (અથવા નહાવાના પાણીમાં ગંગાજળ ઉમેરી) ગરીબોને અન્ન, વસ્ત્ર કે દક્ષિણાનું દાન કરવું.
- મંત્ર જાપ: ગ્રહણ કાળમાં કરવામાં આવતો મંત્ર જાપ હજારો ગણું ફળ આપે છે. ‘ૐ નમઃ શિવાય’, ‘મહામૃત્યુંજય મંત્ર’, કે ‘વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામ’ નો પાઠ કરવો શ્રેષ્ઠ છે.
- દર્ભ કે તુલસીપત્રનો ઉપયોગ: ગ્રહણ પહેલા જ ઘરમાં રહેલા રાંધેલા અન્ન, દૂધ, દહીં અને પાણીના વાસણમાં દર્ભ (દાભડો) અથવા તુલસીના પાન નાખી દેવા, જેથી ગ્રહણની નકારાત્મક અસર વસ્તુઓ પર ન પડે.
- સગર્ભા બહેનો માટે સાવધાની: ગર્ભવતી મહિલાઓએ ખાસ કરીને ગ્રહણના સમયે ઘરની બહાર ન નીકળવું અને ચાકુ, કાતર જેવી ધારદાર વસ્તુઓનો ઉપયોગ ટાળવો. આ સમયે ભક્તિભાવમાં મન પરોવવું.
7. 4 માર્ચ: ધૂળેટી 2026 – રંગોત્સવની ભવ્ય અને સુરક્ષિત ઉજવણી
એક દિવસની રાહ જોયા બાદ, 4 માર્ચ, 2026 ના બુધવારે સૂર્યોદય સાથે જ વાતાવરણમાં ખુશીઓનો ગુલાલ ઉડવા લાગશે. ધૂળેટી 2026 ની સવાર એક અનેરો ઉત્સાહ લઈને આવશે.
રંગોનું મનોવિજ્ઞાન અને ભાવના: ધૂળેટી એ માત્ર ચહેરા પર રંગ લગાવવાનો તહેવાર નથી; આ તહેવાર મનના મેલ ધોવાનો અને જૂના મતભેદો ભૂલીને લોકોને ગળે લગાવવાનો છે. જ્યારે તમે કોઈને ગુલાલ લગાવો છો, ત્યારે વાસ્તવમાં તમે તેને પ્રેમ, આદર અને સમાનતાનો રંગ લગાવો છો. આ દિવસે ઉંચ-નીચ, અમીર-ગરીબના તમામ ભેદભાવ ભૂંસાઈ જાય છે.
સુરક્ષિત અને ઇકો-ફ્રેન્ડલી ધૂળેટી રમવાની રીત:
- રસાયણયુક્ત રંગોનો ત્યાગ: બજારમાં મળતા પાકા અને કેમિકલયુક્ત રંગો ત્વચા, આંખો અને વાળને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. અરે, તે પર્યાવરણ અને જમીન-પાણીને પણ પ્રદૂષિત કરે છે. તેથી હર્બલ અને ઓર્ગેનિક રંગોનો જ ઉપયોગ કરવો.
- કુદરતી રંગો જાતે બનાવો: તમે ઘરે જ હળદર, બેસન, બીટનો રસ, કેસૂડાના ફૂલો અને ગલગોટાના ફૂલોનો ઉપયોગ કરીને સુંદર અને સુગંધિત રંગો બનાવી શકો છો. કેસૂડાના ફૂલોના પાણીથી સ્નાન કરવાથી ઉનાળામાં ચામડીના રોગો થતા નથી.
- પાણીનો બચાવ (Save Water): માર્ચ મહિનો એટલે ઉનાળાની શરૂઆત. ગુજરાત જેવા રાજ્યમાં જ્યાં પાણીની અછત રહેતી હોય, ત્યાં ધૂળેટીમાં પાણીનો બેફામ બગાડ અટકાવવો એ આપણા સૌની નૈતિક ફરજ છે. ‘સૂકી હોળી’ (Dry Holi) રમો, માત્ર અબિલ-ગુલાલથી રમો.
- પ્રાણીઓનું રક્ષણ: રસ્તા પર રખડતા શ્વાન કે ગાયો પર રંગો નાખવાની ક્રૂરતા ન દાખવો. પ્રાણીઓની ચામડી અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે, અને કેમિકલ રંગોથી તેમને ભયંકર પીડા થઈ શકે છે.
8. 12 રાશિઓ પર આ ‘મહાસંયોગ’ ની જ્યોતિષીય અસરો
આ 100 વર્ષ બાદ દુર્લભ સંયોગ જ્યારે આકાશ મંડળમાં રચાઈ રહ્યો છે, ત્યારે પૃથ્વી પર રહેતા દરેક મનુષ્યની રાશિ પર તેની કોઈને કોઈ અસર ચોક્કસ પડશે. ગ્રહણ સમયે સૂર્ય, બુધ અને શુક્ર જેવા ગ્રહોના ગોચર પણ પ્રભાવશાળી રહેશે. ચાલો જોઈએ મેષથી મીન સુધીની 12 રાશિઓ પર આ સમયગાળાની શું અસર થશે:
- મેષ (Aries): આ સમય તમારા માટે મિશ્ર ફળદાયી રહેશે. યાત્રા કરવાનું ટાળવું. ધૂળેટીના ઉત્સાહમાં સ્વાસ્થ્યની અવગણના ન કરવી.
- વૃષભ (Taurus): આર્થિક બાબતોમાં સાવધાની રાખવી. રોકાણ માટે 3 માર્ચનો દિવસ યોગ્ય નથી. પારિવારિક સંબંધો મધુર બનશે.
- મિથુન (Gemini): તમારી રાશિ માટે આ સમય શુભ છે. અટકેલા કાર્યો પૂર્ણ થશે. પરંતુ વાણી પર સંયમ રાખવો જરૂરી છે.
- કર્ક (Cancer): ચંદ્ર તમારી રાશિનો સ્વામી છે અને ચંદ્ર પર ગ્રહણ હોવાથી માનસિક તણાવ કે બેચેની રહી શકે છે. ધ્યાન અને શિવ આરાધના લાભદાયક રહેશે.
- સિંહ (Leo): આ ગ્રહણ સિંહ રાશિમાં જ પ્રભાવશાળી રહેશે. તેથી તમારે સ્વાસ્થ્ય અને નિર્ણય લેવાની બાબતમાં અત્યંત સાવચેત રહેવું. અહંકાર ત્યજીને સબંધીઓ સાથે તહેવાર મનાવવો.
- કન્યા (Virgo): વિવાદોથી દૂર રહેવું. ખર્ચમાં અચાનક વધારો થઈ શકે છે. 4 માર્ચે ધૂળેટી રમતી વખતે આંખોનું વિશેષ ધ્યાન રાખવું.
- તુલા (Libra): આ સમયગાળો તમારા માટે આકસ્મિક ધનલાભ લઈને આવી શકે છે. મિત્રો સાથે મિલન થશે અને ધૂળેટીનો તહેવાર આનંદમય પસાર થશે.
- વૃશ્ચિક (Scorpio): કાર્યક્ષેત્રમાં થોડી ઉથલપાથલ થઈ શકે છે. ધીરજથી કામ લેવું. ગ્રહણ કાળમાં કરેલું દાન નોકરીમાં પ્રગતિ કરાવશે.
- ધન (Sagittarius): ધાર્મિક યાત્રાના યોગ છે. પિતાના સ્વાસ્થ્યની ચિંતા રહી શકે છે. હોલિકા દહનની અગ્નિમાં શ્રીફળ પધરાવવાથી લાભ થશે.
- મકર (Capricorn): શારીરિક પીડા કે વાહન અકસ્માતથી બચવું. 3 માર્ચે મુસાફરી ટાળવી. 4 માર્ચે પરિવાર સાથે સમય પસાર કરવો.
- કુંભ (Aquarius): દાંપત્ય જીવનમાં નાના-મોટા ખટરાગ થઈ શકે છે. ભાગીદારી વાળા કામોમાં સાચવવું. ધૂળેટીમાં મિત્રોનો સાથ મળશે.
- મીન (Pisces): શત્રુઓ પરાસ્ત થશે. માનસિક શાંતિ મળશે. હોલિકા દહન અને ધૂળેટી તમારા માટે સકારાत्मक ઉર્જા લઈને આવશે.
(નોંધ: આ સામાન્ય ગોચર ફળ છે. વ્યક્તિગત જન્મકુંડળી અનુસાર અસરોમાં ફેરફાર થઈ શકે છે.)
9. ગુજરાતમાં હોળીની વિશિષ્ટ પરંપરાઓ અને સામાજિક ઉલ્લાસ
ગુજરાતમાં HOLI 2026 ની ઉજવણીનું એક અલગ જ આકર્ષણ જોવા મળશે. પડતર દિવસને કારણે લોકોને 2 માર્ચથી 4 માર્ચ સુધીનું નાનું ‘લોંગ વીકેન્ડ’ (Long Weekend) મળી જશે. નોકરી અને ધંધા અર્થે મોટા શહેરોમાં (જેમ કે સુરત, અમદાવાદ) વસતા લાખો લોકો પોતાના વતન (સૌરાષ્ટ્ર, ઉત્તર ગુજરાત કે પંચમહાલ) તરફ પ્રયાણ કરશે.
ડાંગ અને પંચમહાલની આદિવાસી હોળી: ગુજરાતના આદિવાસી વિસ્તારો, ખાસ કરીને ડાંગ, છોટા ઉદેપુર અને પંચમહાલમાં હોળીનો તહેવાર એટલે ‘ભગોરિયા’ અને ‘ગોળ ગધેડા’ જેવા પારંપરિક ઉત્સવોનો સમય. અહીં લોકો પોતાના પારંપરિક વસ્ત્રો પહેરી, ઢોલ અને વાંસળીના તાલે લોકનૃત્ય કરે છે. આ મેળાઓ માત્ર ગુજરાત જ નહીં, પરંતુ દેશ-વિદેશના પ્રવાસીઓને આકર્ષે છે.
શામળાજી અને દ્વારકાનો ફુલડોલ ઉત્સવ: ભગવાન કૃષ્ણના મંદિરોમાં ફાગણ સુદ એકાદશી (આમલકી એકાદશી) થી જ રંગ ઉડવાની શરૂઆત થઈ જાય છે. ડાકોર, શામળાજી અને જગતમંદિર દ્વારકામાં ફુલડોલ ઉત્સવનું ભારે આકર્ષણ હોય છે. લાખો પદયાત્રીઓ હાથમાં ધજાઓ લઈને, “જય રણછોડ, માખણ ચોર” ના નાદ સાથે હોળી મનાવવા ડાકોર અને દ્વારકા પહોંચે છે. મંદિરોમાં કેસૂડાના રંગો અને ભગવાન પર ઉડાડવામાં આવતો ગુલાલ એક દિવ્ય વાતાવરણનું નિર્માણ કરે છે.
પડતર દિવસની સામાજિક અસર: જે હોળી–ધૂળેટી વચ્ચે પડતર દિવસ આવવાનો છે, તેનો સામાજિક દ્રષ્ટિએ પણ લોકો લાભ ઉઠાવશે. આરામ કરવા માટે, પરિવાર સાથે બેસીને જૂની વાતો વાગોળવા માટે અને સ્વાદિષ્ટ પકવાનો (જેમ કે માલપૂઆ, ગુજિયા, અને ખજૂર) ની મજા માણવા માટે આ એક વિશેષ સમય બની રહેશે.
10. પરંપરા અને આધુનિકતાનું સંતુલન (Balancing Tradition and Modernity)
આજના ઝડપી યુગમાં, જ્યાં લોકો પાસે એકબીજાને મળવાનો સમય નથી, ત્યાં હોળી જેવા તહેવારો આપણને ડીજીટલ દુનિયામાંથી બહાર કાઢીને વાસ્તવિક દુનિયામાં એકબીજાના સંપર્કમાં લાવે છે. 2026ની આ હોળી આપણને ઘણું બધું શીખવી જાય છે:
- વિજ્ઞાન અને શ્રદ્ધાનો સંગમ: પંચાંગ દ્વારા 100 વર્ષ પહેલાં જ ભવિષ્યવાણી કરી દેવી કે આ તારીખે ગ્રહણ છે અને તહેવાર મોકૂફ રહેશે, એ આપણા પ્રાચીન ઋષિમુનિઓના ખગોળશાસ્ત્રીય જ્ઞાન (Astronomy) ની અદભુત સાબિતી છે. શ્રદ્ધા માત્ર આંધળું અનુકરણ નથી, તે વૈજ્ઞાનિક ગણતરીઓ પર આધારિત છે.
- પ્રકૃતિનું સન્માન: ભલે આપણે આધુનિક થઈ ગયા હોઈએ, પણ આખરે આપણે બ્રહ્માંડ અને ગ્રહોની ગતિને આધીન છીએ. 3 માર્ચનો પડતર દિવસ આપણને પ્રકૃતિના નિયમોને માન આપતા શીખવે છે.
- ધૈર્યની કસોટી: હોલિકા દહન પછી તરત રંગ રમવાની ઉતાવળ હોય છે, પરંતુ આ વર્ષે ગ્રહણને લીધે એક દિવસ રાહ જોવી પડશે. આ રાહ જોવી એ મનના ધૈર્ય (Patience) ની પણ કસોટી છે. જે રાહ જોયા પછીનો ઉત્સવ હશે, તે બમણા ઉત્સાહ વાળો હશે.
એક ઐતિહાસિક પર્વના સાક્ષી બનવાનો ગર્વ
જીવનમાં એવી ઘણી ઓછી ક્ષણો આવે છે જ્યારે આપણે કોઈ અત્યંત દુર્લભ ખગોળીય કે પૌરાણિક ઘટનાના સાક્ષી બનીએ છીએ. HOLI 2026 અને તેની સાથે જોડાયેલો આ 100 વર્ષ બાદ દુર્લભ સંયોગ આપણા સૌ માટે આવી જ એક ક્ષણ છે.
હોળી–ધૂળેટી વચ્ચે પડતર દિવસ ભલે આપણા રંગોત્સવને એક દિવસ મોડો કરી રહ્યો હોય, પરંતુ તે ઉત્સવની ભવ્યતાને કોઈ પણ રીતે ઓછી નથી કરતો. 2 માર્ચે હોલિકાની અગ્નિમાં તમારા મનના ડર, ઈર્ષ્યા અને કડવાશને હોમી દેજો. 3 માર્ચે ચંદ્ર ગ્રહણના દિવસે ઈશ્વરનું ધ્યાન ધરીને આંતરિક શુદ્ધિ કરજો. અને ત્યારબાદ, 4 માર્ચે જ્યારે સુરજ ઉગે, ત્યારે ઉત્સાહ, પ્રેમ અને ભાઈચારાના એવા રંગો ઉડાડજો કે આસપાસનું સમગ્ર વાતાવરણ સકારાત્મકતાથી મહેકી ઉઠે.
આ વર્ષે જ્યારે તમે તમારા પ્રિયજનોને રંગ લગાવવા જશો, ત્યારે તેમને માત્ર “હેપ્પી હોળી” ન કહેતા, પરંતુ આ ઐતિહાસિક પડતર દિવસ અને ગ્રહણના વિજ્ઞાન વિશેની જાણકારી પણ ચોક્કસ આપજો. સનાતન ધર્મની આ સુંદર અને વૈજ્ઞાનિક પરંપરાઓનું જ્ઞાન આવનારી પેઢી સુધી પહોંચાડવું એ પણ આપણી જ જવાબદારી છે.
રંગો, ઉમંગ અને ભક્તિનો આ પર્વ તમારા અને તમારા પરિવારના જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિના નવા રંગો ભરી દે તેવી હાર્દિક શુભકામનાઓ!