અમદાવાદ, 1 માર્ચ 2026: ભારતીય સંસ્કૃતિ ઉત્સવો અને પર્વોની સંસ્કૃતિ છે. શિયાળાની વિદાય અને ઉનાળાના આગમનની વચ્ચે આવતો ફાગણ મહિનો પ્રકૃતિ અને માનવ મન બંનેમાં એક નવો ઉમંગ ભરી દે છે. આગામી 3 માર્ચે હોળિકા દહન અને 4 માર્ચે ધૂળેટીનો પવિત્ર તહેવાર ઉજવાવા જઈ રહ્યો છે. અત્યારે સમગ્ર ગુજરાત અને દેશભરમાં માત્ર એક જ ચર્ચા છે, અને તે છે હોળી-ધુળેટી વિજયોત્સવ: રંગ-ઉત્સવમાં ઉજવણી અને આનંદનો માહોલ.
1. બુરાઈ પર અચ્છાઈની જીત: શા માટે ઉજવાય છે ‘વિજયોત્સવ’?
જ્યારે આપણે હોળી-ધુળેટી વિજયોત્સવ: રંગ-ઉત્સવમાં ઉજવણી અને આનંદનો માહોલ ની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે તેની પાછળ છુપાયેલા ધાર્મિક અને પૌરાણિક ઇતિહાસને સમજવો ખૂબ જ જરૂરી છે. હોળીનો તહેવાર એ માત્ર રંગો ઉડાડવાનો જ નહીં, પરંતુ અસત્ય પર સત્યના અને અન્યાય પર ન્યાયના વિજયનો ઉત્સવ છે.
ભક્ત પ્રહલાદ અને હોળિકાની કથા:
હિન્દુ ધર્મગ્રંથો અને પુરાણો અનુસાર, સતયુગમાં હિરણ્યકશિપુ નામનો એક અત્યંત શક્તિશાળી અને અહંકારી રાક્ષસ રાજા હતો. તે પોતાને જ ભગવાન માનતો હતો અને પોતાની પ્રજા પાસે બળજબરીથી પોતાની પૂજા કરાવતો હતો. પરંતુ તેનો પોતાનો પુત્ર, પ્રહલાદ, ભગવાન વિષ્ણુનો પરમ ભક્ત હતો. પિતાના અનેક અત્યાચારો અને ચેતવણીઓ છતાં પ્રહલાદે શ્રીહરિની ભક્તિ છોડી નહીં.
પોતાના જ પુત્રને મારવા માટે હિરણ્યકશિપુએ પોતાની બહેન હોળિકાની મદદ લીધી. હોળિકાને બ્રહ્માજી પાસેથી એવું વરદાન મળેલું હતું કે અગ્નિ તેને બાળી શકશે નહીં. રાજાના આદેશથી હોળિકા પ્રહલાદને પોતાના ખોળામાં બેસાડીને ધગધગતી ચિતા પર બેસી ગઈ. પરંતુ ભગવાન વિષ્ણુની કૃપાથી એક અદભુત ચમત્કાર થયો. પ્રહલાદનો વાળ પણ વાંકો ન થયો અને અગ્નિથી ન બળવાનું વરદાન ધરાવતી હોળિકા એ જ અગ્નિમાં બળીને ભસ્મ થઈ ગઈ.
આમ, હોળિકા દહન એ અહંકાર, બુરાઈ અને નકારાત્મકતાના નાશનું પ્રતીક છે. આ જ કારણ છે કે આ તહેવારને ‘વિજયોત્સવ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. બીજા દિવસે, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની રાધા અને ગોપીઓ સાથે હોળી રમવાની પરંપરાને યાદ કરીને રંગોથી ધૂળેટી રમવામાં આવે છે.
2. હોળી-ધુળેટી વિજયોત્સવ: રંગ-ઉત્સવમાં ઉજવણી અને આનંદનો માહોલ (બજારોની વર્તમાન સ્થિતિ)
તહેવાર હજુ બે દિવસ દૂર છે, પરંતુ અમદાવાદ, સુરત, રાજકોટ અને વડોદરાના બજારોમાં અત્યારથી જ ભારે ભીડ જોવા મળી રહી છે.
રંગો અને પિચકારીઓથી છલકાતા બજારો:
- નવી ડિઝાઇનવાળી પિચકારીઓ: બાળકોમાં હોળીનો ઉત્સાહ સૌથી વધુ હોય છે. બજારોમાં આ વર્ષે કાર્ટૂન કેરેક્ટર્સ, સુપરહીરોઝ (જેમ કે સ્પાઇડરમેન, આયર્નમેન) અને વિશાળ વોટર ગન (Water Guns) વાળી પિચકારીઓની ભારે માંગ છે. 100 રૂપિયાથી લઈને 2000 રૂપિયા સુધીની અત્યાધુનિક પિચકારીઓ બજારમાં ઉપલબ્ધ છે.
- હર્બલ ગુલાલની બોલબાલા: લોકોમાં સ્વાસ્થ્ય અને ત્વચા પ્રત્યેની જાગૃતિ વધતા કેમિકલવાળા પાકા રંગોનું વેચાણ સાવ ઘટી ગયું છે. તેના સ્થાને ગુલાબ, કેસૂડાના ફૂલો, પાલક અને બીટમાંથી બનેલા પ્રાકૃતિક અને ઓર્ગેનિક ગુલાલ (Organic Gulal) લોકોની પહેલી પસંદ બની ગયા છે.
- મીઠાઈ અને પરંપરાગત વાનગીઓ: હોળી એટલે ખજૂર, ધાણી, ચણા અને પતાસાનો તહેવાર. અમદાવાદના માણેકચોક અને રાજકોટની પરાબજારમાં ખજૂર અને ધાણીના મોટા ઢગલા જોવા મળી રહ્યા છે. સાથે જ, ઉત્તર ભારતની પ્રખ્યાત ‘ગુજિયા’ (Gujiya) અને ‘માલપુઆ’ જેવી મીઠાઈઓનું વેચાણ પણ આસમાને પહોંચ્યું છે.
વેપારી મંડળોના અંદાજ મુજબ, આ વર્ષે હોળી-ધૂળેટીના તહેવાર નિમિત્તે માત્ર ગુજરાતમાં જ કરોડો રૂપિયાનું ટર્નઓવર થવાની શક્યતા છે, જે સ્થાનિક અર્થતંત્ર (Local Economy) માટે એક બૂસ્ટર ડોઝ સાબિત થશે.
3. ગુજરાતના પ્રખ્યાત મંદિરોમાં હોળીની ઐતિહાસિક ઉજવણીની તૈયારીઓ
ગુજરાતમાં ધાર્મિક આસ્થાનું ઘોડાપૂર હોળીના તહેવાર દરમિયાન ચરમસીમાએ હોય છે. રાજ્યના મુખ્ય યાત્રાધામો પર લાખો શ્રદ્ધાળુઓ ઉમટી પડે છે. હોળી-ધુળેટી વિજયોત્સવ: રંગ-ઉત્સવમાં ઉજવણી અને આનંદનો માહોલ સૌથી વધુ જો ક્યાંય જોવા મળતો હોય, તો તે આ મંદિરોમાં છે:
દ્વારકાધીશ મંદિરમાં ‘ફૂલડોલ ઉત્સવ’ (Phool Dol Utsav at Dwarka):
જગતમંદિર દ્વારકામાં ફાગણ સુદ પૂનમ એટલે કે હોળી-ધૂળેટીનો ઉત્સવ ખૂબ જ ભવ્યતાથી ઉજવવામાં આવે છે. અહીં ‘ફૂલડોલ ઉત્સવ’ નું વિશેષ મહત્વ છે.
- લાખો પદયાત્રીઓ (Pedestrians) રાજ્યના ખૂણે ખૂણેથી પગપાળા ચાલીને દ્વારકા પહોંચી રહ્યા છે.
- ભગવાન કાળિયા ઠાકરને વિશેષ સફેદ વસ્ત્રો પહેરાવવામાં આવે છે અને ભક્તો પર કેસૂડાના રંગવાળું પવિત્ર જળ છાંટવામાં આવે છે.
- આ વર્ષે મંદિર પ્રશાસન દ્વારા ભીડને નિયંત્રિત કરવા માટે ખાસ બેરિકેડિંગ અને LED સ્ક્રીન્સની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
ડાકોરના રાજા રણછોડરાયનું મંદિર (Dakor Temple):
ખેડા જિલ્લામાં આવેલા ડાકોર મંદિરમાં પણ ફાગણી પૂનમનો મેળો ભરાય છે. “જય રણછોડ, માખણ ચોર” ના ગગનભેદી નારાઓ સાથે લાખો ભક્તો ડાકોર પહોંચે છે. મંદિરમાં ભગવાનને અબીલ-ગુલાલ અર્પણ કરવામાં આવે છે અને ભક્તોમાં પ્રસાદી રૂપે રંગો ઉડાડવામાં આવે છે.
શામળાજી અને સોમનાથ:
અરવલ્લી જિલ્લાના શામળાજી ખાતે આદિવાસી સમાજ દ્વારા પરંપરાગત રીતે હોળીની ઉજવણી થાય છે. જ્યારે પ્રથમ જ્યોતિર્લિંગ સોમનાથ મહાદેવ મંદિરમાં પણ શિવલિંગને ભસ્મ અને હર્બલ ગુલાલથી શણગારવામાં આવશે.
4. આદિવાસી સંસ્કૃતિનો અદભુત રંગ: છોટા ઉદેપુરનો ‘કવાંટનો મેળો’
ગુજરાતની હોળી આદિવાસી પટ્ટા (Tribal Belt) ની ઉજવણી વિના અધૂરી છે. હોળી-ધુળેટી વિજયોત્સવ: રંગ-ઉત્સવમાં ઉજવણી અને આનંદનો માહોલ જો તેના સૌથી શુદ્ધ અને પારંપરિક સ્વરૂપમાં જોવો હોય, તો ડાંગ, તાપી અને છોટા ઉદેપુર જવું પડે.
- ઘેરૈયાઓનો નૃત્ય (Gheraiya Dance): છોટા ઉદેપુરના કવાંટ (Kavant) માં હોળી નિમિત્તે વિશ્વવિખ્યાત મેળો ભરાય છે. રાઠવા અને ભીલ સમુદાયના લોકો પોતાના શરીર પર સફેદ માટીના ટપકાં કરી, માથા પર મોરપીંછનો મુગટ પહેરી અને હાથમાં વાંસળી સાથે પરંપરાગત નૃત્ય કરે છે.
- પિઠોરા દેવની પૂજા: આદિવાસી લોકો હોળીના દિવસે પોતાના ઘરની દિવાલો પર ‘પિઠોરા’ (Pithora) ચિત્રો દોરે છે અને પ્રકૃતિની પૂજા કરે છે.
- ગોળ-ગધેડાનો મેળો: દાહોદ જિલ્લાના જેસાવાડામાં રમાતો ‘ગોળ ગધેડાનો મેળો’ (Gol Gadheda Fair) એક અનોખી પરંપરા છે, જેમાં એક ઊંચા થાંભલા પર ગોળની પોટલી બાંધવામાં આવે છે અને યુવાનો તેને મહિલાઓના વાંસની સોટીઓના માર વચ્ચે ઉતારવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ પરંપરા જોવા માટે વિદેશી પ્રવાસીઓ પણ મોટી સંખ્યામાં ગુજરાત આવે છે.
5. વૈજ્ઞાનિક અને આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિકોણ: હોળી માત્ર ધર્મ નહીં, વિજ્ઞાન પણ છે
આપણા ઋષિમુનિઓએ દરેક તહેવાર પાછળ એક ચોક્કસ વૈજ્ઞાનિક અને આયુર્વેદિક કારણ છુપાવેલું છે. હોળીનો સમય એવો છે જ્યારે ઋતુમાં બદલાવ આવે છે. શિયાળો જતો હોય છે અને ઉનાળો આવતો હોય છે.
હોળિકા દહનનું વિજ્ઞાન (Science of Holika Dahan):
આ ઋતુ સંધિના સમયે વાતાવરણમાં બેક્ટેરિયા અને વાયરસનો ઉપદ્રવ સૌથી વધુ હોય છે, જેનાથી શરદી, ઉધરસ અને તાવ જેવા રોગો ફેલાય છે. જ્યારે ચોકમાં હોળિકા પ્રગટાવવામાં આવે છે અને તેમાં ગાયનું છાણ, લાકડા, ઘી, કપૂર અને લીમડાના પાન નાખવામાં આવે છે, ત્યારે તેમાંથી નીકળતો ધુમાડો વાતાવરણને શુદ્ધ કરે છે અને બેક્ટેરિયાનો નાશ કરે છે.
રંગોનું આયુર્વેદિક મહત્વ (Significance of Colors):
પ્રાચીન સમયમાં રંગો કેસૂડાના ફૂલ (Palash flowers), હળદર, લીમડો અને કુમકુમમાંથી બનાવવામાં આવતા હતા.
- જ્યારે આ હર્બલ રંગો ત્વચા પર લાગે છે, ત્યારે તે ઔષધિ તરીકે કામ કરે છે અને ત્વચાના રોગો સામે રક્ષણ આપે છે.
- વસંત ઋતુમાં લોકોમાં આળસ (Lethargy) જોવા મળે છે. ઢોલ-નગારાના તાલે નૃત્ય કરવાથી અને રંગોથી રમવાથી શરીરમાં નવી ઊર્જા અને સ્ફૂર્તિનો સંચાર થાય છે.
આ દર્શાવે છે કે હોળી-ધુળેટી વિજયોત્સવ: રંગ-ઉત્સવમાં ઉજવણી અને આનંદનો માહોલ એ વાસ્તવમાં શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્યને પુનર્જીવિત કરવાની પ્રક્રિયા છે.
6. દેશના અન્ય રાજ્યોમાં હોળીની વિવિધ અને અદભુત પરંપરાઓ
ભારત વિવિધતામાં એકતા ધરાવતો દેશ છે. અહીં દરેક રાજ્યમાં હોળી મનાવવાની રીત અલગ અલગ છે, પરંતુ તેનો ઉદ્દેશ્ય એક જ છે – પ્રેમ અને ભાઈચારો.
- બરસાનાની ‘લઠમાર હોળી’ (Lathmar Holi, Mathura-Vrindavan): ઉત્તર પ્રદેશના બરસાના અને નંદગાંવની હોળી આખી દુનિયામાં પ્રખ્યાત છે. અહીં મહિલાઓ (ગોપીઓ) પુરુષો (ગ્વાલો) ને લાકડીથી મારે છે અને પુરુષો ઢાલથી પોતાનો બચાવ કરે છે. આ એક અત્યંત સુંદર અને રમુજી પરંપરા છે જે રાધા-કૃષ્ણના પ્રેમને દર્શાવે છે.
- પંજાબનો ‘હોલા મોહલ્લા’ (Hola Mohalla): શીખ ધર્મમાં હોળીને ‘હોલા મોહલ્લા’ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આનંદપુર સાહિબ ખાતે નિહંગ શીખો (Nihang Sikhs) પોતાની યુદ્ધ કળા, તલવારબાજી અને ઘોડેસવારીના કરતબ બતાવે છે. આ શૌર્ય અને વીરતાનો ઉત્સવ છે.
- પશ્ચિમ બંગાળનો ‘બસોંતો ઉત્સવ’ (Basanta Utsav): શાંતિનિકેતન (Shantiniketan) માં ગુરુદેવ રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે શરૂ કરેલી આ પરંપરામાં વિદ્યાર્થીઓ અને લોકો પીળા વસ્ત્રો પહેરીને રવીન્દ્ર સંગીત પર નૃત્ય કરે છે અને સૂકા અબીલ-ગુલાલ (જેને ‘અબીર’ કહે છે) થી હોળી રમે છે.
- રાજસ્થાનની ‘રોયલ હોળી’ (Royal Holi): ઉદયપુર અને જયપુરમાં રાજવી પરિવારો દ્વારા મહેલોમાં ભવ્ય હોળીનું આયોજન કરવામાં આવે છે, જેમાં હાથી-ઘોડાઓની સજાવટ અને વિદેશી મહેમાનોનું સ્વાગત કરવામાં આવે છે.
7. હોળી પર ક્લાઈમેટ ચેન્જ અને પાણી બચાવવાનો નવો ટ્રેન્ડ (Eco-Friendly Holi)
એક સમય હતો જ્યારે હોળી એટલે પાણીનો બેફામ બગાડ. પરંતુ હવે સમાજમાં જાગૃતિ આવી છે. જે રીતે ગ્લોબલ વોર્મિંગ (Global Warming) અને પાણીની અછતનો સામનો વિશ્વ કરી રહ્યું છે, તેને જોતા ભારતીય યુવાનોએ હોળી રમવાની પદ્ધતિ બદલી છે.
- સૂકી હોળી (Dry Holi): મહાનગરોની રેસિડેન્શિયલ સોસાયટીઓમાં હવે ‘વોટર-ફ્રી હોળી’ અથવા ‘ડ્રાય હોળી’ નો કન્સેપ્ટ અપનાવવામાં આવી રહ્યો છે. પાણી ભરેલા ફુગ્ગા મારવા પર સોસાયટીઓ દ્વારા પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
- ફૂલોની હોળી (Phoolo ki Holi): ઇસ્કોન મંદિરો (ISKCON Temples) અને મોટી ક્લબ્સમાં હવે ગુલાબ, ગલગોટા અને મોગરાના પાંદડીઓથી હોળી રમવાનું આયોજન થાય છે. આનાથી પાણી પણ બચે છે અને ત્વચાને પણ કોઈ નુકસાન થતું નથી.
- કેમિકલ રંગોનો બહિષ્કાર: આરોગ્ય નિષ્ણાતો (Dermatologists) ની સલાહ મુજબ, ડાર્ક કાળા, સિલ્વર કે જાડા લાલ રંગોમાં કાચનો ભૂકો અને લીડ (Lead) જેવા ઝેરી રસાયણો હોય છે, જે આંખોની રોશની છીનવી શકે છે અને કેન્સર નોતરી શકે છે. તેથી, લોકો હવે માત્ર બ્રાન્ડેડ અને ઓર્ગેનિક કલર્સની જ માંગ કરી રહ્યા છે.
આ સકારાત્મક બદલાવ દર્શાવે છે કે હોળી-ધુળેટી વિજયોત્સવ: રંગ-ઉત્સવમાં ઉજવણી અને આનંદનો માહોલ હવે વધુ જવાબદાર અને પ્રકૃતિ પ્રેમી બની રહ્યો છે.
8. પોલીસ તંત્ર અને સ્થાનિક પ્રશાસનનો ચુસ્ત બંદોબસ્ત (Security Advisory)
તહેવારની આડમાં કેટલાક અસામાજિક તત્વો ભંગાણ ન પાડે અને કાયદો-વ્યવસ્થા જળવાઈ રહે તે માટે ગુજરાત પોલીસ તંત્ર (Gujarat Police) દ્વારા એક્શન પ્લાન તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.
સુરક્ષાના કડક પગલાં:
- ટ્રાફિક અને ડ્રિંક એન્ડ ડ્રાઇવ: હોળીના દિવસે કેટલાક લોકો નશો કરીને વાહન ચલાવતા હોય છે. તેને રોકવા માટે તમામ મોટા શહેરો (અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા) ના મુખ્ય ચાર રસ્તાઓ પર બ્રેથ એનેલાઈઝર (Breath Analyzers) સાથે ટ્રાફિક પોલીસ તૈનાત રહેશે.
- રાહદારીઓ પર રંગ ફેંકવા પર પ્રતિબંધ: રસ્તા પરથી પસાર થતા અજાણ્યા લોકો, મહિલાઓ કે વાહનચાલકો પર બળજબરીથી રંગ નાખવા કે કાદવ ઉછાળવા પર કલમ 144 હેઠળ સખત પ્રતિબંધ છે. આવું કરનાર વિરુદ્ધ કડક કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
- મહિલા સુરક્ષા (She Team): ભીડભાડ વાળી જગ્યાઓ પર મહિલાઓની છેડતી અટકાવવા માટે પોલીસની ‘શી ટીમ’ (She Team) સાદા ડ્રેસમાં પેટ્રોલિંગ કરશે.
- ઈમરજન્સી સેવાઓ: 108 એમ્બ્યુલન્સ અને ફાયર બ્રિગેડની ટીમોને સ્ટેન્ડબાય પર રાખવામાં આવી છે. ખાસ કરીને હોળિકા દહન સમયે આગ લાગવાની કોઈ દુર્ઘટના ન ઘટે તે માટે વિશેષ માર્ગદર્શિકા જારી કરાઈ છે.
9. પરદેશમાં વસતા ગુજરાતીઓનો હોળી ઉત્સવ (Global Footprint of Holi)
આજે હોળી માત્ર ભારત પૂરતી સીમિત નથી રહી. તે એક ગ્લોબલ ફેસ્ટિવલ (Global Festival) બની ગઈ છે. અમેરિકા, કેનેડા, બ્રિટન અને ઓસ્ટ્રેલિયામાં વસતા એનઆરઆઈ (NRI) ગુજરાતીઓએ આ તહેવારને સાત સમંદર પાર પણ એટલો જ લોકપ્રિય બનાવી દીધો છે.
- અમેરિકા અને કેનેડામાં ‘કલર રન’ (Color Run): વિદેશીઓ ભારતીય હોળીથી એટલા પ્રભાવિત થયા છે કે તેઓએ ‘કલર રન’ જેવી મેરેથોન ઇવેન્ટ્સ શરૂ કરી છે, જેમાં લોકો દોડતા દોડતા એકબીજા પર રંગો ઉડાડે છે.
- ટાઈમ્સ સ્ક્વેર પર હોળી: ન્યૂયોર્કના ટાઈમ્સ સ્ક્વેર (Times Square) અને લંડનના ટ્રાફાલગર સ્ક્વેર ખાતે દર વર્ષે વિશાળ હોળી ઇવેન્ટ્સ યોજાય છે, જેમાં બોલિવૂડના ગીતો અને ગરબાની રમઝટ બોલે છે.
- ભાતીગળ સંસ્કૃતિની જાળવણી: વિદેશમાં વસતા ગુજરાતી પરિવારો પોતાના બાળકોને ભારતીય સંસ્કૃતિથી વાકેફ કરવા માટે મંદિરોમાં હોળિકા દહન કરે છે અને ઘરે ખજૂર-ધાણીનો પ્રસાદ વહેંચે છે.
રાગ-દ્વેષ ભૂલીને એકબીજાને ગળે લગાવવાનો પર્વ
હોળી-ધુળેટી વિજયોત્સવ: રંગ-ઉત્સવમાં ઉજવણી અને આનંદનો માહોલ એ માત્ર એક ન્યૂઝ હેડલાઇન નથી, પરંતુ તે ભારતીય સંસ્કૃતિના સૌથી જીવંત અને સકારાત્મક પાસાનું પ્રતિબિંબ છે.
હોળીનો સૌથી મોટો સંદેશ એ છે કે રંગોની સામે કોઈ અમીર-ગરીબ, ઉંચ-નીચ કે જ્ઞાતિ-ભેદ હોતો નથી. જ્યારે વ્યક્તિના ચહેરા પર ગુલાલ લાગે છે, ત્યારે તેની તમામ ઓળખ ભૂંસાઈ જાય છે અને તે માત્ર એક મનુષ્ય બની જાય છે. જૂના મનદુઃખ, કડવાશ અને દુશ્મની ભૂલીને લોકોને ગળે લગાવવાનો આનાથી મોટો કોઈ તહેવાર નથી.
જે રીતે હોળિકા દહનની અગ્નિમાં લાકડા બળીને ખાખ થઈ જાય છે, તે જ રીતે આપણે આપણા મનની ઈર્ષ્યા, ક્રોધ અને નકારાત્મકતાને પણ આ પવિત્ર અગ્નિમાં હોમી દેવી જોઈએ.
મગન લુહાર CTC News ના ફાઉન્ડર અને ઓનર છે. પત્રકારત્વ ઉપરાંત તેઓ એક જાણીતા અભિનેતા (Actor) પણ છે. કલા અને મીડિયા ક્ષેત્રે બહોળો અનુભવ ધરાવતા મગનભાઈએ સામાજિક જવાબદારીની ભાવના સાથે આ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મની સ્થાપના કરી છે. તેઓ ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિકાસ અને સામાજિક મુદ્દાઓને પોતાની આગવી શૈલીમાં વાચા આપવા માટે જાણીતા છે.