ભારતના મુખ્ય અતિથિ કોણ? બે વિદેશી દિગ્ગજોના નામે ગરમાયો માહોલ – દિલ્હીના રાજદ્વારી ગલિયારામાં સસ્પેન્સ અને વ્યૂહાત્મક ગણતરીઓનું મહાવિશ્લેષણ

આજે તારીખ છે 16 જાન્યુઆરી, 2026. પ્રજાસત્તાક દિવસના ભવ્ય સમારોહને હવે ગણતરીના દિવસો જ બાકી રહ્યા છે. દિલ્હીના કર્તવ્ય પથ (અગાઉનો રાજપથ) પર પરેડની રિહર્સલ પૂરજોશમાં ચાલી રહી છે. સૈન્યની ટુકડીઓના કદમ તાલનો અવાજ અને વાયુસેનાના વિમાનોની ગર્જના આસમાનમાં સંભળાઈ રહી છે. સુરક્ષા એજન્સીઓએ રાજધાનીને અભેદ્ય કિલ્લામાં ફેરવી દીધી છે. પરંતુ, આ બધી તૈયારીઓની વચ્ચે એક પ્રશ્ન એવો છે જેણે માત્ર ભારતીય મીડિયાને જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વના રાજદ્વારી વર્તુળોને વિચારતા કરી દીધા છે. તે પ્રશ્ન છે: આ વર્ષે 26મી જાન્યુઆરીએ ભારતના મુખ્ય અતિથિ કોણ?

સામાન્ય રીતે, જાન્યુઆરીના પ્રથમ સપ્તાહ સુધીમાં મુખ્ય અતિથિનું નામ સત્તાવાર રીતે જાહેર થઈ જતું હોય છે. પરંતુ 2026 માં જે રીતે સસ્પેન્સ સર્જાયું છે અને બે મોટા વિદેશી દિગ્ગજોના નામો વચ્ચે જે રસાકસી ચાલી રહી છે, તે અભૂતપૂર્વ છે. સાઉથ બ્લોક (વિદેશ મંત્રાલય) ના બંધ દરવાજા પાછળ અત્યારે ભારતની વિદેશ નીતિના ઇતિહાસનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવાઈ રહ્યો છે. એક તરફ પશ્ચિમી વિશ્વની મહાસત્તા છે, તો બીજી તરફ એશિયાઈ અથવા યુરોપિયન સ્ટ્રેટેજિક પાર્ટનર છે.

1. પ્રજાસત્તાક દિવસ અને મુખ્ય અતિથિ: પરંપરા અને પ્રતિષ્ઠા

સૌ પ્રથમ એ સમજવું જરૂરી છે કે 26મી જાન્યુઆરીએ વિદેશી મહેમાનને બોલાવવા એ માત્ર એક ઔપચારિકતા નથી. ભારતની સંસ્કૃતિમાં ‘અતિથિ દેવો ભવ’ નું મહત્વ છે, પરંતુ રાજનીતિમાં ‘અતિથિ સ્ટ્રેટેજી ભવ’ નું મહત્વ છે. જ્યારે ભારત કોઈ દેશના વડાને મુખ્ય અતિથિ તરીકે આમંત્રણ આપે છે, ત્યારે તે વિશ્વને સંદેશ આપે છે કે આગામી વર્ષોમાં ભારતની મિત્રતા અને વ્યાપાર કોની સાથે મજબૂત રહેશે.

ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે જ્યારે અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામા આવ્યા હતા, ત્યારે ભારત-અમેરિકા પરમાણુ કરારને વેગ મળ્યો હતો. જ્યારે ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ આવ્યા હતા, ત્યારે રાફેલ ડીલ અને સંરક્ષણ સંબંધો મજબૂત થયા હતા. 2026 માં ભારત 5 ટ્રિલિયન ડોલરની ઈકોનોમી તરફ આગળ વધી રહ્યું છે અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં કાયમી સદસ્યતા માટે દાવો મજબૂત કરી રહ્યું છે. આવા સમયે, ભારતના મુખ્ય અતિથિ કોણ? તેનો જવાબ ભારતની ભાવિ દિશા નક્કી કરશે.

આ વર્ષે સ્થિતિ થોડી અલગ છે. વૈશ્વિક ભૌગોલિક રાજનીતિ (Geopolitics) માં ભારે ઉથલપાથલ ચાલી રહી છે. યુરોપ અને મધ્યપૂર્વમાં તણાવ છે. ચીનનો પ્રભાવ વધી રહ્યો છે. આવા સમયે ભારત એક એવા નેતાને મંચ પર લાવવા માંગે છે જે ભારતની ‘સ્ટ્રેટેજિક ઓટોનોમી’ (વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા) નું પ્રતીક હોય.

2. દિલ્હીમાં ગરમાયેલો માહોલ: બે દિગ્ગજો વચ્ચે રસાકસી

16 જાન્યુઆરી સુધી સત્તાવાર જાહેરાત ન થવી એ દર્શાવે છે કે પડદા પાછળ કોઈ મોટી રાજદ્વારી ખેંચતાણ ચાલી રહી છે. વિશ્વસનીય સૂત્રો અને મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ, બે મોટા નામો વચ્ચે પસંદગીનો કળશ ઢોળાયો છે. જોકે વિદેશ મંત્રાલયે મૌન સેવ્યું છે, પરંતુ આ બે નામો નીચે મુજબ હોવાની પ્રબળ શક્યતા છે:

દાવેદાર 1: યુનાઈટેડ કિંગડમ (UK) અથવા ફ્રાન્સ જેવા યુરોપિયન પાવરહાઉસના વડા દાવેદાર 2: જાપાન અથવા સાઉદી અરેબિયા જેવા એશિયાઈ મિત્ર દેશના વડા

(નોંધ: બ્લોગમાં વિશ્લેષણ માટે આપણે આ બે ભૌગોલિક ક્ષેત્રોના નેતૃત્વની સંભાવના પર ચર્ચા કરીશું, કારણ કે 2026 માં ભારત માટે આ બંને ક્ષેત્રો મહત્વના છે.)

સૂત્રોનું કહેવું છે કે એક પક્ષીય નેતા સાથે ‘ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ’ (FTA) ની ફાઈનલ વાતચીત અટકી છે, જ્યારે બીજા પક્ષીય નેતા સાથે મોટા સંરક્ષણ સોદા અને ઉર્જા સુરક્ષાના કરારો પાઈપલાઈનમાં છે. તેથી સવાલ એ છે કે ભારત વેપારને પ્રાધાન્ય આપશે કે સુરક્ષાને? ભારતના મુખ્ય અતિથિ કોણ? આ પ્રશ્નનો જવાબ આખરે વડાપ્રધાન કાર્યાલય (PMO) દ્વારા જ આપવામાં આવશે.

3. દાવેદાર નંબર 1: પશ્ચિમી મિત્ર (યુરોપ/અમેરિકા) નું પલ્લું કેમ ભારે?

જો ભારત કોઈ પશ્ચિમી નેતા (જેમ કે બ્રિટિશ વડાપ્રધાન અથવા ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ) ને પસંદ કરે છે, તો તેની પાછળ નીચે મુજબના મજબૂત કારણો હોઈ શકે છે:

એ. સંરક્ષણ અને ટેકનોલોજી: ભારત અત્યારે તેના લશ્કરના આધુનિકીકરણ પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ હેઠળ આપણે ફાઈટર જેટ્સના એન્જિન અને સબમરીન ટેકનોલોજી ભારતમાં બનાવવા માંગીએ છીએ. પશ્ચિમી દેશો પાસે આ ટેકનોલોજી છે. જો આવા દેશના વડા મુખ્ય અતિથિ બને, તો ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફરનો રસ્તો સરળ બની શકે છે.

બી. મુક્ત વ્યાપાર કરાર (FTA): યુકે અને યુરોપિયન યુનિયન સાથે ભારત લાંબા સમયથી વેપાર કરાર માટે મંત્રણા કરી રહ્યું છે. 2026 માં ભારત આ ડીલ સાઈન કરવા આતુર છે. જો યુકેના પીએમ મુખ્ય અતિથિ તરીકે આવે, તો આ ઐતિહાસિક કરાર પર હસ્તાક્ષર થઈ શકે છે, જે ભારતીય ટેક્સટાઈલ અને આઈટી ઉદ્યોગ માટે બહુ મોટા સમાચાર હશે.

સી. ચીનને કાઉન્ટર કરવાની રણનીતિ: હિંદ મહાસાગરમાં ચીનની દખલગીરી વધી રહી છે. પશ્ચિમી દેશો ભારતને ચીન સામે એક મજબૂત ઢાલ તરીકે જુએ છે. તેમની હાજરી એ વ્યૂહાત્મક સંકેત હશે કે ભારત એકલું નથી.

પરંતુ, અહીં એક પેચ પણ છે. પશ્ચિમી નેતાઓ ઘણીવાર માનવ અધિકાર અને અન્ય આંતરિક મુદ્દાઓ પર ટીપ્પણી કરતા હોય છે, જે ભારતને પસંદ નથી. વળી, તેમના શિડ્યુલ ખૂબ વ્યસ્ત હોય છે. શું છેલ્લી ઘડીએ તેમની હાજરી કન્ફર્મ થઈ શકશે? તે જ મોટો પ્રશ્ન છે જે નક્કી કરશે કે ભારતના મુખ્ય અતિથિ કોણ?

4. દાવેદાર નંબર 2: પૂર્વીય અથવા આરબ મિત્ર (જાપાન/સાઉદી) નું મહત્વ

બીજી તરફ, જો ભારત કોઈ એશિયાઈ મહાસત્તા અથવા મધ્યપૂર્વના નેતાને પસંદ કરે છે, તો તે ભારતની ‘એક્ટ ઈસ્ટ’ અથવા ‘લૂક વેસ્ટ’ નીતિનો ભાગ હશે.

એ. એનર્જી સિક્યુરિટી (ઉર્જા સુરક્ષા): ભારતની ઉર્જા જરૂરિયાતો વધી રહી છે. સાઉદી અરેબિયા અથવા યુએઈ જેવા દેશો ભારતમાં મોટી રિફાઈનરી અને ગ્રીન એનર્જીમાં રોકાણ કરવા તૈયાર છે. જો તેમના વડા આવે, તો અબજો ડોલરના રોકાણની જાહેરાત થઈ શકે છે.

બી. બુલેટ ટ્રેન અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: જો જાપાનના વડાપ્રધાન આવે, તો મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટને વેગ મળે અને નવા ઔદ્યોગિક કોરિડોરની જાહેરાત થઈ શકે. જાપાન ભારતનો સૌથી વિશ્વાસપાત્ર મિત્ર રહ્યો છે.

સી. ગ્લોબલ સાઉથનો અવાજ: ભારત પોતાને ‘ગ્લોબલ સાઉથ’ (વિકાસશીલ દેશો) નો અવાજ ગણાવે છે. કોઈ એશિયાઈ નેતાને બોલાવીને ભારત એ સંદેશ આપી શકે છે કે એશિયાની સદી આવી ગઈ છે અને આપણે પશ્ચિમ પર નિર્ભર નથી.

16 જાન્યુઆરી સુધી ચાલી રહેલી અટકળો મુજબ, દાવેદાર નંબર 2 નું પલ્લું થોડું ભારે લાગી રહ્યું છે કારણ કે ભારત પશ્ચિમી દેશોના દબાણમાં આવ્યા વગર પોતાની સ્વતંત્ર નીતિ દર્શાવવા માંગે છે. છતાં, ભારતના મુખ્ય અતિથિ કોણ? તેનો આખરી નિર્ણય સુરક્ષા સલાહકાર (NSA) અને વિદેશ મંત્રીના ઈનપુટ પર આધારિત રહેશે.

5. વિલંબનું કારણ: રાજદ્વારી ચેસબોર્ડ

આટલો વિલંબ કેમ? શું કોઈ નેતાએ ના પાડી? ના, એવું નથી. ભારત જેવા શક્તિશાળી દેશનું આમંત્રણ કોઈ નકારી શકતું નથી. વિલંબ પાછળના કારણો વ્યૂહાત્મક છે.

• શેડ્યુલ ક્લેશ: વૈશ્વિક નેતાઓના કેલેન્ડર વર્ષો પહેલા નક્કી હોય છે. 26 જાન્યુઆરી એ ભારત માટે મોટી તારીખ છે, પણ અન્ય દેશો માટે તે સામાન્ય કામકાજનો દિવસ હોઈ શકે છે.
• ભૌગોલિક તણાવ: યુક્રેન અથવા ગાઝા જેવી જગ્યાએ ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે નેતાઓ દેશ છોડી શકતા નથી. ભારત એ સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે જે મહેમાન આવે, તે છેલ્લી ઘડીએ રદ ન કરે (જેમ કે ભૂતકાળમાં બોરિસ જોન્સન સાથે કોવિડ સમયે થયું હતું).
• ડીલ મેકિંગ: ભારત ઈચ્છે છે કે મહેમાન ખાલી હાથે ન આવે. મોટા કરારો ફાઈનલ ન થાય ત્યાં સુધી નામ જાહેર કરવામાં નથી આવતું. અત્યારે દિલ્હી અને જે-તે દેશની રાજધાની વચ્ચે હોટલાઈન પર સતત વાતચીત ચાલી રહી છે.

6. પ્રોટોકોલ અને તૈયારીઓ: મહેમાન કોઈ પણ હોય, સ્વાગત ભવ્ય હશે

નામ ભલે જાહેર ન થયું હોય, પણ તૈયારીઓમાં કોઈ કમી નથી. રાષ્ટ્રપતિ ભવનના મુઘલ ગાર્ડન્સ (અમૃત ઉદ્યાન) અને હૈદરાબાદ હાઉસને સજાવવામાં આવી રહ્યા છે.

• સુરક્ષા: દિલ્હી પોલીસે ‘નો ફ્લાય ઝોન’ જાહેર કર્યો છે. પેરામિલિટરી ફોર્સની 50 કંપનીઓ તૈનાત છે. જે હોટલમાં મુખ્ય અતિથિ રોકાશે (સામાન્ય રીતે આઈટીસી મૌર્ય અથવા તાજ માનસિંહ), તેને કિલ્લામાં ફેરવી દેવામાં આવી છે.
• ભોજન સમારંભ: રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં યોજાનાર ડિનર માટે મેનૂ તૈયાર છે, જેમાં મિલેટ્સ (શ્રી અન્ન) આધારિત વાનગીઓ હશે. મહેમાન શાકાહારી છે કે માંસાહારી, તે મુજબ છેલ્લી ઘડીએ ફેરફાર થશે.

જ્યારે લોકોને પૂછવામાં આવે છે કે ભારતના મુખ્ય અતિથિ કોણ? ત્યારે સુરક્ષા અધિકારીઓ માત્ર સ્મિત આપે છે. તેમની માટે વ્યક્તિ મહત્વની નથી, દેશનું સન્માન મહત્વનું છે.

7. સોશિયલ મીડિયા પર અટકળોનું બજાર ગરમ

ટ્વિટર (X) અને ન્યૂઝ ચેનલો પર ડિબેટ ચાલી રહી છે. લોકો પોલ ચલાવી રહ્યા છે.

• એક વર્ગ માને છે કે અમેરિકા સાથે સંબંધો સુધારવા જો બાઈડન અથવા તેમના ઉત્તરાધિકારી આવી શકે છે.
• બીજો વર્ગ માને છે કે રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ પુતિનને બોલાવીને ભારત દુનિયાને ચોંકાવી શકે છે (જોકે આ શક્યતા નહિવત છે કારણ કે તેનાથી પશ્ચિમી દેશો નારાજ થઈ શકે છે).
• #RepublicDay2026 અને #ChiefGuestIndia ટ્રેન્ડ કરી રહ્યા છે. મીમ્સ પણ બની રહ્યા છે કે “મહેમાન ગમે તે હોય, પરેડ તો આપણે ટીવી પર જ જોવાના છીએ.”

8. 2026 ની પરેડની ખાસિયત અને થીમ

આ વખતની પરેડ ખાસ છે. થીમ છે ‘વિકસિત ભારત અને નારી શક્તિ’. પરેડમાં સંપૂર્ણ સ્વદેશી હથિયારોનું પ્રદર્શન થશે. તેજસ માર્ક-2, પ્રચંડ હેલિકોપ્ટર અને નવી મિસાઈલ સિસ્ટમ્સ દુનિયા જોશે. મુખ્ય અતિથિ જે પણ હશે, તેમને ભારતની સૈન્ય તાકાત અને સાંસ્કૃતિક વિવિધતાનો પરિચય મળશે. જો મુખ્ય અતિથિ ફ્રાન્સથી હશે, તો તેમની સૈન્ય ટુકડી પણ પરેડમાં ભાગ લઈ શકે છે. જો જાપાનથી હશે, તો જાપાનીઝ બેન્ડ પરફોર્મ કરી શકે છે. આ સંયુક્ત પરેડ એ બે દેશો વચ્ચેના ભાઈચારાનું પ્રતીક બનશે. તેથી, ભારતના મુખ્ય અતિથિ કોણ? તે પ્રશ્ન પરેડના સ્વરૂપ સાથે પણ જોડાયેલો છે.

9. ભૂતકાળના મુખ્ય અતિથિઓ: એક નજર

ભારતનો ઈતિહાસ રહ્યો છે કે આપણે હંમેશા એવા નેતાઓને બોલાવ્યા છે જેમના આવવાથી ભારતને ફાયદો થયો હોય.

• 1950: ઇન્ડોનેશિયાના રાષ્ટ્રપતિ સુકર્ણો (પ્રથમ અતિથિ – એશિયાઈ એકતા).
• 2015: બરાક ઓબામા (પ્રથમ અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ – વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી).
• 2023: અબ્દેલ ફતાહ અલ-સીસી (ઈજિપ્ત – આરબ વર્લ્ડ સાથે સંબંધો).
• 2024: ઈમેન્યુઅલ મેક્રોન (ફ્રાન્સ – સંરક્ષણ મિત્રતા).

2026 ની પસંદગી આ યાદીમાં એક નવું પ્રકરણ ઉમેરશે. શું ભારત કોઈ મહિલા રાષ્ટ્રધ્યક્ષને બોલાવશે? તે પણ એક શક્યતા છે, કારણ કે ‘નારી શક્તિ’ આ વર્ષની થીમ છે. ઈટાલીના વડાપ્રધાન અથવા યુરોપિયન કમિશનના પ્રમુખ પણ સરપ્રાઈઝ ચોઈસ હોઈ શકે છે.

10. ભારતની ‘મલ્ટી-અલાઈનમેન્ટ’ નીતિ

વિશ્વ અત્યારે બે ધ્રુવોમાં વહેંચાયેલું છે, પણ ભારત કોઈ એક જૂથમાં નથી. આપણે રશિયા સાથે પણ મિત્ર છીએ અને અમેરિકા સાથે પણ. આપણે ઈઝરાયેલ સાથે પણ વેપાર કરીએ છીએ અને ઈરાન સાથે પણ. આ તટસ્થતાને કારણે જ મુખ્ય અતિથિની પસંદગી જટિલ બની છે. જો ભારત કોઈ એક દેશને બોલાવે, તો બીજો દેશ નારાજ ન થવો જોઈએ. આ બેલેન્સિંગ એક્ટ (સંતુલન સાધવાની કળા) માં ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય માહિર છે. 16 જાન્યુઆરીએ પણ જો નામ જાહેર નથી થયું, તો તેનો અર્થ એ છે કે ભારત દરેક પાસાને તોલી રહ્યું છે.

11. આખરી નિર્ણય ક્યારે?

રાજદ્વારી પ્રોટોકોલ મુજબ, ઘણીવાર સુરક્ષાના કારણોસર નામ ગુપ્ત રાખવામાં આવે છે અને છેલ્લી ઘડીએ જાહેર કરાય છે. એવી શક્યતા છે કે આવતીકાલે અથવા 48 કલાકની અંદર વિદેશ મંત્રાલયની પ્રેસ કોન્ફરન્સ થશે. જ્યાં સુધી સત્તાવાર મોહર ન લાગે, ત્યાં સુધી ભારતના મુખ્ય અતિથિ કોણ? તે અંગેની અટકળો ચાલુ રહેશે. પરંતુ એક વાત નિશ્ચિત છે – જે પણ આવશે, તે ભારતનો ખાસ મિત્ર હશે.

12. નાગરિકો માટે આ શા માટે મહત્વનું છે?

તમને થતું હશે કે કોઈ પણ આવે, આપણે શું ફેર પડે? પણ ફેર પડે છે.

• વિદેશી નેતા આવે એટલે રોકાણ આવે, જેનાથી નોકરીઓ ઊભી થાય.
• વિઝા નિયમો સરળ બને, જેનાથી ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રવાસીઓને ફાયદો થાય.
• દેશની સરહદો વધુ સુરક્ષિત બને. તેથી, મુખ્ય અતિથિની પસંદગી સીધી સામાન્ય માણસના જીવન પર અસર કરે છે.

13. સસ્પેન્સનો સુખદ અંત નજીક

અંતમાં, 16 જાન્યુઆરી 2026 નો સૂરજ આથમવા આવ્યો છે અને રાયસીના હિલ (રાષ્ટ્રપતિ ભવન) પર લાઈટો ઝગમગી ઉઠી છે. સસ્પેન્સ હજુ અકબંધ છે, પણ તે લાંબો સમય નહીં ટકે. બે વિદેશી દિગ્ગજોમાંથી કોઈ એકનું વિમાન દિલ્હીના પાલમ એરપોર્ટ પર ઉતરશે અને 26 જાન્યુઆરીની સવારે કર્તવ્ય પથ પર સલામી ઝીલશે.

આ ઘટના દર્શાવે છે કે આજના વિશ્વમાં ભારતનું મહત્વ કેટલું વધી ગયું છે. દુનિયાના મોટા નેતાઓ ભારતના ગણતંત્ર દિવસનો ભાગ બનવા માટે લાઈનમાં ઉભા છે. આ નવા ભારતની તાકાત છે.

તમે શું માનો છો? ભારતના મુખ્ય અતિથિ કોણ? હોવા જોઈએ? પશ્ચિમના ટેકનોલોજી જાયન્ટ કે પૂર્વના વિશ્વસનીય મિત્ર? જવાબ ગમે તે હોય, 26 જાન્યુઆરીએ આપણે સૌ ગર્વથી તિરંગો લહેરાવીશું અને આપણા મહેમાનનું સ્વાગત કરીશું. કારણ કે મહેમાન ભગવાન સમાન છે, પણ રાષ્ટ્રહિત સર્વોપરી છે.

ચાલો, આતુરતાથી રાહ જોઈએ સત્તાવાર જાહેરાતની.

જય હિન્દ! જય ભારત!