Green Hydrogen and Renewable Energy in India

ઉર્જા ક્રાંતિના નવા યુગનો ઉદય

જેમ જેમ વિશ્વ ક્લાઈમેટ ચેન્જ અને ગ્લોબલ વોર્મિંગ જેવી ગંભીર સમસ્યાઓ સામે ઝઝૂમી રહ્યું છે, તેમ તેમ સ્વચ્છ અને પ્રદૂષણ મુક્ત ઉર્જા સ્ત્રોતોની શોધ અનિવાર્ય બની ગઈ છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલ જેવા અશ્મિભૂત ઈંધણો (Fossil Fuels) નો યુગ હવે આથમવા જઈ રહ્યો છે. આ વૈશ્વિક બદલાવના સાક્ષી બનતા, આજે ૧૮ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ ભારતમાંથી જે સમાચાર આવી રહ્યા છે તે માત્ર દેશ માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે આશાનું કિરણ છે. ગ્રીન હાઈડ્રોજન તરફ ભારતની મોટી છલાંગ એ હવે માત્ર કાગળ પરની યોજના નથી રહી, પરંતુ તે જમીની હકીકત બની ગઈ છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારત સરકારે જે નીતિઓ ઘડી હતી અને ઉદ્યોગ જગતે જે ભરોસો બતાવ્યો હતો, તેનું પરિણામ આજે જોવા મળી રહ્યું છે. નવીનીકરણીય ઉર્જા ક્ષેત્રે રોકાણનો પ્રવાહ જે રીતે વધ્યો છે, તે દર્શાવે છે કે ભારત હવે ઉર્જા આયાત કરતા દેશમાંથી ઉર્જા નિકાસ કરતો દેશ બનવાની દિશામાં મક્કમ ગતિએ આગળ વધી રહ્યો છે.

આ બ્લોગમાં આપણે ગ્રીન હાઈડ્રોજન મિશનની સફળતા, તેમાં થઈ રહેલા જંગી રોકાણો, ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિ અને ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા પર તેની લાંબા ગાળાની અસરો વિશે અત્યંત વિસ્તૃત અને ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા કરીશું. આ એ ભવિષ્યનું બળતણ છે જે ભારતને ૨૦૪૭ સુધીમાં વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવામાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવશે.

૧. ગ્રીન હાઈડ્રોજન શું છે અને તે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?

આપણે આગળ વધીએ તે પહેલાં એ સમજવું જરૂરી છે કે આખરે આ ગ્રીન હાઈડ્રોજન શું છે? સામાન્ય રીતે હાઈડ્રોજન પૃથ્વી પર સૌથી વધુ મળી આવતું તત્વ છે, પરંતુ તે શુદ્ધ સ્વરૂપમાં નથી મળતું. તેને પાણી (H2O) માંથી અલગ કરવું પડે છે. જ્યારે પાણીમાંથી હાઈડ્રોજન અને ઓક્સિજન અલગ કરવા માટે વીજળીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે પ્રક્રિયાને ઈલેક્ટ્રોલિસીસ કહેવાય છે. જો આ વીજળી કોલસા કે ગેસથી બનેલી હોય, તો તેમાંથી બનતો હાઈડ્રોજન ‘ગ્રે’ કે ‘બ્લુ’ હાઈડ્રોજન કહેવાય છે, જે પ્રદૂષણ મુક્ત નથી. પરંતુ, જ્યારે આ પ્રક્રિયા માટે સોલાર (સૌર) કે વિન્ડ (પવન) જેવી રિન્યુએબલ એનર્જીનો ઉપયોગ થાય છે, ત્યારે તેમાંથી ઉત્પન્ન થતો હાઈડ્રોજન ગ્રીન હાઈડ્રોજન કહેવાય છે. આ પ્રક્રિયામાં કાર્બન ઉત્સર્જન શૂન્ય હોય છે.

આજે ભારત જે ગ્રીન હાઈડ્રોજન તરફ ભારતની મોટી છલાંગ લગાવી રહ્યું છે, તેનું મહત્વ એ છે કે આ બળતણ સ્ટીલ, સિમેન્ટ, રિફાઈનરી અને ટ્રાન્સપોર્ટ જેવા ભારે ઉદ્યોગોને ડીકાર્બોનાઈઝ (કાર્બન મુક્ત) કરી શકે છે. જે કામ બેટરી કે વીજળી નથી કરી શકતી, તે કામ ગ્રીન હાઈડ્રોજન કરી શકે છે.

૨. નેશનલ ગ્રીન હાઈડ્રોજન મિશન: ૨૦૨૬ ની સ્થિતિ

વર્ષ ૨૦૨૩ માં વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ₹૧૯,૭૪૪ કરોડના ભંડોળ સાથે ‘નેશનલ ગ્રીન હાઈડ્રોજન મિશન’ લોન્ચ કર્યું હતું. આજે ૨૦૨૬ માં આપણે જોઈ રહ્યા છીએ કે આ મિશન તેના લક્ષ્યાંકો તરફ તેજ ગતિએ આગળ વધી રહ્યું છે. આજનો રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે ભારતે વાર્ષિક ૫ મિલિયન મેટ્રિક ટન (MMT) ગ્રીન હાઈડ્રોજન ઉત્પાદનના લક્ષ્યાંકને પહોંચી વળવા માટે જરૂરી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું નિર્માણ ઝડપથી કરી લીધું છે.

  • ઉત્પાદન શરૂ: ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને ઓડિશામાં સ્થાપવામાં આવેલા પાયલોટ પ્લાન્ટ્સ હવે વ્યાપારી ધોરણે ઉત્પાદન શરૂ કરવા સજ્જ છે.
  • નિકાસ કરારો: જર્મની, જાપાન અને સિંગાપોર જેવા દેશોએ ભારત પાસેથી ગ્રીન હાઈડ્રોજન અને ગ્રીન એમોનિયા ખરીદવા માટે લાંબા ગાળાના કરારો કર્યા છે. આ સાબિત કરે છે કે ભારત વૈશ્વિક એનર્જી મેપ પર કેન્દ્રસ્થાને આવી ગયું છે.

૩. રોકાણનો મહાસાગર: કોર્પોરેટ જગતનો ઉત્સાહ

કોઈપણ સરકારી મિશન ત્યારે જ સફળ થાય છે જ્યારે ખાનગી ક્ષેત્ર તેમાં પૂરેપૂરો સહયોગ આપે. ગ્રીન હાઈડ્રોજન તરફ ભારતની મોટી છલાંગ નું સૌથી મોટું કારણ ભારતીય ઉદ્યોગગૃહોનો આક્રમક અભિગમ છે.

રિલાયન્સ અને અદાણીનું મેગા રોકાણ: ગુજરાતનું કચ્છ અને જામનગર ગ્રીન એનર્જીનું હબ બની ગયું છે. રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝે ગ્રીન એનર્જી માટે જે ૭૫,૦૦૦ કરોડના રોકાણની જાહેરાત કરી હતી, તેનું પરિણામ હવે ગીગા ફેક્ટરીઓના રૂપમાં દેખાઈ રહ્યું છે. બીજી તરફ, અદાણી ગ્રૂપે વિશ્વનો સૌથી સસ્તો ગ્રીન હાઈડ્રોજન બનાવવાનું બીડું ઝડપ્યું છે. આજે આવેલી વિગતો મુજબ, ૨૦૨૬ ના પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં જ રિન્યુએબલ એનર્જી સેક્ટરમાં અબજો ડોલરનું વિદેશી રોકાણ (FDI) આવ્યું છે.

Green Hydrogen and Renewable Energy in India

L&T અને PSU કંપનીઓ: માત્ર ખાનગી કંપનીઓ જ નહીં, પરંતુ IOCL, NTPC અને GAIL જેવી જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓ (PSUs) પણ પાછળ નથી. L&T એ ઈલેક્ટ્રોલાઈઝર મેન્યુફેક્ચરિંગમાં મોટી સફળતા મેળવી છે. આ સ્પર્ધાત્મક વાતાવરણે ભારતમાં ગ્રીન ટેકનોલોજીની કિંમત ઘટાડવામાં મોટી મદદ કરી છે.

૪. ઈલેક્ટ્રોલાઈઝર મેન્યુફેક્ચરિંગ: આત્મનિર્ભરતાનું પ્રતિક

ગ્રીન હાઈડ્રોજન બનાવવા માટે સૌથી મહત્વનું સાધન ‘ઈલેક્ટ્રોલાઈઝર’ છે. અત્યાર સુધી દુનિયા આ માટે ચીન અને યુરોપ પર નિર્ભર હતી. પરંતુ પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઈન્સેન્ટિવ (PLI) સ્કીમ હેઠળ ભારતે ઈલેક્ટ્રોલાઈઝર ઉત્પાદનમાં મહારથ હાંસલ કરવાની શરૂઆત કરી દીધી છે.

બેંગલુરુ અને હૈદરાબાદમાં સ્થપાયેલી ફેક્ટરીઓમાં હવે આધુનિક આલ્કલાઈન અને PEM (પ્રોટોન એક્સચેન્જ મેમ્બ્રેન) ઈલેક્ટ્રોલાઈઝર્સ બની રહ્યા છે. ગ્રીન હાઈડ્રોજન તરફ ભારતની મોટી છલાંગ નો અર્થ એ પણ છે કે આપણે માત્ર ગેસ નથી બનાવતા, પરંતુ તે ગેસ બનાવવા માટેના મશીનો પણ બનાવીએ છીએ. ૨૦૨૬ માં ભારત ઈલેક્ટ્રોલાઈઝર્સનો મોટો નિકાસકાર બનવા જઈ રહ્યો છે, જે ‘મેક ઈન ઈન્ડિયા’ ની સાચી સફળતા છે.

૫. રિન્યુએબલ એનર્જી (સૌર અને પવન) નું યોગદાન

ગ્રીન હાઈડ્રોજન સસ્તો ત્યારે જ બને જ્યારે તેને બનાવવા માટે વપરાતી વીજળી સસ્તી હોય. ભારતે આ દિશામાં અદભૂત કામ કર્યું છે. કચ્છના ખાવડામાં આવેલો વિશ્વનો સૌથી મોટો રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક હવે સંપૂર્ણ ક્ષમતા સાથે કાર્યરત થવા જઈ રહ્યો છે. રાજસ્થાન અને તમિલનાડુમાં સોલાર અને વિન્ડ પ્રોજેક્ટ્સનું વિસ્તરણ થયું છે. આજનો ડેટા દર્શાવે છે કે ભારતની રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતામાં વિક્રમી વધારો થયો છે. જ્યારે સૌર ઊર્જાનો યુનિટ દીઠ ભાવ ૨ રૂપિયાથી નીચે જાય છે, ત્યારે ગ્રીન હાઈડ્રોજનની ઉત્પાદન કિંમત આપોઆપ નીચે આવે છે. હાલમાં ભારતનો લક્ષ્યાંક ગ્રીન હાઈડ્રોજનની કિંમત ૧ ડોલર પ્રતિ કિલોગ્રામ સુધી લઈ જવાનો છે, જે અશ્મિભૂત ઈંધણને ટક્કર આપશે.

૬. ટ્રાન્સપોર્ટેશન અને લોજિસ્ટિક્સ: હાઈડ્રોજન ટ્રેન અને ટ્રક

ગ્રીન હાઈડ્રોજન તરફ ભારતની મોટી છલાંગ ની અસર હવે સામાન્ય જનજીવનમાં પણ દેખાવા લાગી છે. ભારતીય રેલવેએ પોતાની ‘હાઈડ્રોજન ફોર હેરિટેજ’ યોજના અંતર્ગત હાઈડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ આધારિત ટ્રેનોનું સફળ પરીક્ષણ કર્યું છે. આ ટ્રેનો માત્ર વરાળ છોડે છે અને શૂન્ય પ્રદૂષણ ફેલાવે છે.

આ ઉપરાંત, ટાટા મોટર્સ અને અશોક લેલેન્ડ જેવી કંપનીઓએ હાઈડ્રોજન સંચાલિત ટ્રક અને બસો રસ્તા પર ઉતારી છે. લાંબા અંતરના પરિવહન માટે ઈલેક્ટ્રિક વાહનો કરતા હાઈડ્રોજન વાહનો વધુ કાર્યક્ષમ સાબિત થઈ રહ્યા છે કારણ કે તેમાં ચાર્જિંગનો સમય બચી જાય છે અને વજન ઉંચકવાની ક્ષમતા વધુ હોય છે. હાઈવે પર હાઈડ્રોજન ફ્યુઅલ સ્ટેશનોનું નેટવર્ક ઊભું કરવામાં આવી રહ્યું છે.

૭. ગ્રીન એમોનિયા અને શિપિંગ ઉદ્યોગ

ગ્રીન હાઈડ્રોજનને સંગ્રહિત કરવો અને પરિવહન કરવું મુશ્કેલ છે, તેથી તેને ‘ગ્રીન એમોનિયા’ માં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. શિપિંગ ઉદ્યોગ (જહાજો) પ્રદૂષણનો મોટો સ્ત્રોત છે. હવે આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો બળતણ તરીકે ગ્રીન એમોનિયા તરફ વળી રહ્યા છે. ભારતના બંદરો – ખાસ કરીને કંડલા, મુંદ્રા અને પારાદીપ – હવે ‘ગ્રીન હાઈડ્રોજન/એમોનિયા બંકરિંગ હબ’ તરીકે વિકસી રહ્યા છે. આનો અર્થ એ છે કે વિદેશી જહાજો ભારત આવીને ગ્રીન ફ્યુઅલ ભરાવશે. આનાથી વિદેશી હૂંડિયામણમાં મોટો વધારો થશે અને ભારતની મેરીટાઈમ અર્થવ્યવસ્થા મજબૂત બનશે.

૮. સ્ટીલ અને ફર્ટિલાઈઝર ઉદ્યોગમાં ક્રાંતિ

ભારત સ્ટીલ અને ખાતર (ફર્ટિલાઈઝર) નો મોટો ઉત્પાદક અને ઉપભોક્તા છે. આ ઉદ્યોગો અત્યાર સુધી કોલસા અને નેચરલ ગેસ પર નિર્ભર હતા. ગ્રીન હાઈડ્રોજન તરફ ભારતની મોટી છલાંગ ને કારણે હવે ‘ગ્રીન સ્ટીલ’ નું ઉત્પાદન શક્ય બન્યું છે. ટાટા સ્ટીલ અને જિંદાલ સ્ટીલ જેવી કંપનીઓએ પોતાની પ્રક્રિયામાં હાઈડ્રોજનનો ઉપયોગ શરૂ કર્યો છે. યુરોપમાં કાર્બન ટેક્સ લાગુ હોવાથી, ભારતનું ગ્રીન સ્ટીલ નિકાસ માટે ખૂબ જ સ્પર્ધાત્મક બની રહેશે. તેવી જ રીતે, ખેતી માટે વપરાતા યુરિયા ખાતરમાં આયાતી ગેસનો ઉપયોગ ઘટાડીને સ્વદેશી ગ્રીન એમોનિયાનો ઉપયોગ શરૂ થયો છે, જે ખેડૂતોને સસ્તું ખાતર પૂરું પાડશે અને સબસિડીનો બોજ ઘટાડશે.

૯. અર્થવ્યવસ્થા પર અસર: ઉર્જા સુરક્ષા અને રોજગારી

ભારત પોતાની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે ૮૫% ક્રૂડ ઓઈલની આયાત કરે છે. આ માટે આપણે દર વર્ષે અબજો ડોલર ખર્ચીએ છીએ. ગ્રીન હાઈડ્રોજનનો વ્યાપક ઉપયોગ આ આયાત નિર્ભરતા ઘટાડશે. જ્યારે આપણે ઘરઆંગણે ઊર્જા બનાવીશું, ત્યારે આપણું અર્થતંત્ર વૈશ્વિક ઉથલપાથલથી સુરક્ષિત રહેશે.

રોજગારીના મોરચે, આ નવું સેક્ટર લાખો ‘ગ્રીન જોબ્સ’ સર્જી રહ્યું છે.

  • સોલાર પેનલ લગાવવાથી માંડીને ઈલેક્ટ્રોલાઈઝર મેન્ટેનન્સ સુધી.
  • વૈજ્ઞાનિક સંશોધનથી માંડીને પ્લાન્ટ ઓપરેશન્સ સુધી. કૌશલ્ય વિકાસ મંત્રાલયે આ માટે ખાસ અભ્યાસક્રમો શરૂ કર્યા છે, જેથી યુવાનોને આ ભવિષ્યના ઉદ્યોગ માટે તૈયાર કરી શકાય.

૧૦. પર્યાવરણીય લાભ: ડીકાર્બોનાઈઝેશન

ભારતે ૨૦૭૦ સુધીમાં ‘નેટ ઝીરો’ બનવાનું વચન આપ્યું છે. ગ્રીન હાઈડ્રોજન આ વચન પાળવા માટેનું સૌથી મોટું શસ્ત્ર છે. દરેક ટન ગ્રીન હાઈડ્રોજનના ઉપયોગથી આપણે વાતાવરણમાં ભળતા હજારો ટન CO2 (કાર્બન ડાયોક્સાઈડ) ને રોકી શકીએ છીએ. આજે જ્યારે દિલ્હી અને મુંબઈ જેવા શહેરો પ્રદૂષણથી પરેશાન છે, ત્યારે સ્વચ્છ ઉર્જા તરફનું આ પ્રયાણ આવનારી પેઢીને શુદ્ધ હવા આપશે. ગ્રીન હાઈડ્રોજન તરફ ભારતની મોટી છલાંગ એ માત્ર આર્થિક નિર્ણય નથી, પરંતુ પર્યાવરણીય નૈતિકતાનું પણ પ્રતિક છે.

૧૧. પડકારો જેનો સામનો હજુ બાકી છે

આટલી બધી પ્રગતિ છતાં, રસ્તો હજુ પણ પડકારોથી ભરેલો છે. ૨૦૨૬ માં પણ આપણે કેટલાક અવરોધોનો સામનો કરી રહ્યા છીએ.

  • કિંમત: ગ્રે હાઈડ્રોજનની સરખામણીએ ગ્રીન હાઈડ્રોજન હજુ પણ થોડો મોંઘો છે. સ્કેલ વધારવાથી કિંમત ઘટશે.
  • પાણીની અછત: ઈલેક્ટ્રોલિસીસ માટે શુદ્ધ પાણીની જરૂર પડે છે. ભારત જેવા દેશમાં જ્યાં પાણીની અછત છે, ત્યાં દરિયાના ખારા પાણીને ડિસેલિનેટ (મીઠું કરવું) કરીને ઉપયોગમાં લેવું એક મોટો પડકાર છે.
  • સંગ્રહ અને સુરક્ષા: હાઈડ્રોજન અત્યંત જ્વલનશીલ છે. તેને ઉચ્ચ દબાણે સંગ્રહિત કરવો અને પાઈપલાઈન દ્વારા પરિવહન કરવું એ ટેકનિકલ પડકાર છે. જોકે, ભારતીય વૈજ્ઞાનિકો આ દિશામાં સતત સંશોધન કરી રહ્યા છે.

૧૨. રિસર્ચ અને ડેવલપમેન્ટ (R&D) માં ભારતનું યોગદાન

આજે ભારત માત્ર ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરનાર દેશ નથી, પણ સંશોધક પણ છે. આઈઆઈટી (IITs) અને સીએસઆઈઆર (CSIR) ની લેબોરેટરીમાં હાઈડ્રોજન સ્ટોરેજ માટે નવા મટીરિયલ્સ શોધાઈ રહ્યા છે. બાયોમાસ (કચરા) માંથી હાઈડ્રોજન બનાવવાના પ્રયોગો પણ સફળ થઈ રહ્યા છે. સરકાર અને ઉદ્યોગો વચ્ચેની ભાગીદારીને કારણે R&D ફંડિંગમાં વધારો થયો છે.

૧૩. વૈશ્વિક કૂટનીતિ અને ગ્રીન હાઈડ્રોજન

૨૧મી સદીમાં તે દેશ શક્તિશાળી હશે જેની પાસે ઊર્જા હશે. અત્યાર સુધી અરબ દેશો ઓઈલને કારણે સત્તામાં હતા. ભવિષ્યમાં જે દેશ ગ્રીન હાઈડ્રોજન બનાવશે, તે ‘ એનર્જી સુપરપાવર’ કહેવાશે. ભારતે ‘ઈન્ટરનેશનલ સોલાર એલાયન્સ’ (ISA) ની જેમ ‘ગ્રીન હાઈડ્રોજન એલાયન્સ’ માં પણ નેતૃત્વ લીધું છે. G20 સમિટમાં ભારતે ગ્રીન એનર્જી ટ્રાન્ઝિશન માટે જે રોડમેપ આપ્યો હતો, તેને વિશ્વએ સ્વીકાર્યો છે. ગ્રીન હાઈડ્રોજન તરફ ભારતની મોટી છલાંગ એ ભારતની સોફ્ટ પાવર અને હાર્ડ પાવર બંનેને વધારે છે.

૧૪. આગામી ૫ વર્ષનું વિઝન

જો આપણે ૨૦૨૬ થી ૨૦૩૦ તરફ નજર કરીએ, તો ચિત્ર વધુ સ્પષ્ટ થાય છે.

  • પાઈપલાઈન દ્વારા ઘરોમાં નેચરલ ગેસની સાથે હાઈડ્રોજન મિક્સિંગ (Blending) વધશે.
  • પેટ્રોલ પંપની જેમ હાઈડ્રોજન ફ્યુઅલ સ્ટેશનો સામાન્ય બનશે.
  • ભારત વિશ્વના ગ્રીન હાઈડ્રોજન બજારનો ૨૫% હિસ્સો કબજે કરવાનો પ્રયાસ કરશે. આ વિઝન મહત્વાકાંક્ષી છે, પણ અશક્ય નથી.

૧૫. એક સુવર્ણ ભવિષ્યની શરૂઆત

અંતમાં, ૧૮ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ નો આ દિવસ સાબિત કરે છે કે ભારત હવે બદલાઈ ગયું છે. આપણે હવે સમસ્યાઓનો રોદણાં રડવાને બદલે સમાધાન શોધનારા રાષ્ટ્ર બન્યા છીએ. ગ્રીન હાઈડ્રોજન તરફ ભારતની મોટી છલાંગ એ માનવજાતના કલ્યાણ માટે લેવાયેલું એક ક્રાંતિકારી પગલું છે.

નવીનીકરણીય ઉર્જામાં વધી રહેલું રોકાણ, સરકારની મક્કમ નીતિઓ અને યુવા ભારતની ટેકનોલોજીકલ સૂઝબૂઝ – આ ત્રિવેણી સંગમ ભારતને ઉર્જા ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર તો બનાવશે જ, પણ સાથે સાથે પૃથ્વીને બચાવવામાં પણ આપણે અગ્રેસર રહીશું.

જ્યારે આવનારી પેઢીઓ ઇતિહાસ વાંચશે, ત્યારે તેઓ આ દાયકાને યાદ કરશે જ્યારે ભારતે કોલસાના ધુમાડામાંથી નીકળીને સૂર્ય અને પાણીની શક્તિથી ચાલવાનું પસંદ કર્યું હતું. આ યાત્રા લાંબી છે, પણ શરૂઆત શાનદાર થઈ છે.

ચાલો આપણે સૌ સાથે મળીને આ ગ્રીન ક્રાંતિનો હિસ્સો બનીએ. ઉર્જા બચાવીએ અને સ્વચ્છ ઉર્જા અપનાવીએ.

જય હિન્દ, જય ગ્રીન ઈન્ડિયા.