નવી દિલ્હી/તેહરાન (5 માર્ચ 2026): મધ્ય પૂર્વ (Middle East) માં યુદ્ધના વાદળો હવે ઘેરા બનીને વરસી રહ્યા છે. ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચે ચાલી રહેલો ભયાનક લશ્કરી ટકરાવ હવે એક પૂર્ણ કક્ષાના યુદ્ધમાં ફેરવાઈ ગયો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રાજદ્વારી અને આર્થિક હલચલ તો છે જ, પરંતુ આ બધાની વચ્ચે સૌથી મોટી માનવીય કટોકટી ઉભી થઈ છે તે ભારતીય નાગરિકો અને ખાસ કરીને ઈરાનમાં અભ્યાસ કરતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે. મિસાઈલ હુમલાઓ, સાયરનનો અવાજ અને યુદ્ધના ભયાનક માહોલ વચ્ચે ઈરાનમાં ફસાયેલા વિદ્યાર્થીઓની ગુહાર સામે આવી રહી છે. તેઓનો એક જ સંદેશ છે: “અમે સેફ નથી, ભારત બચાવો” (We are not safe, Save Us India).
The Ground Reality in Iran: ઈરાનમાં ભયનો માહોલ અને વિદ્યાર્થીઓની આપવીતી
જ્યારે બે દેશો વચ્ચે યુદ્ધ થાય છે, ત્યારે સૌથી વધુ ભોગ સામાન્ય નાગરિકો અને વિદેશીઓ બને છે જેઓ ત્યાં ફસાયેલા હોય છે. ઈરાનની રાજધાની તેહરાન (Tehran), શિરાઝ (Shiraz) અને ઈસ્ફહાન (Isfahan) જેવા શહેરોમાં પરિસ્થિતિ અત્યંત તંગ છે. ઈઝરાયલ દ્વારા કરવામાં આવતા જવાબી હુમલાઓની આશંકાને પગલે સમગ્ર દેશમાં ‘હાઈ એલર્ટ’ (High Alert) જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.
“બંકરો જ અમારું ઘર બની ગયા છે” (Living in Bunkers)
ઈરાનમાં મેડિકલ (MBBS) નો અભ્યાસ કરતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓએ સોશિયલ મીડિયા અને વોટ્સએપ (WhatsApp) દ્વારા ભારત સરકાર અને મીડિયાને પોતાના વીડિયો સંદેશ મોકલ્યા છે. ઈરાનમાં ફસાયેલા વિદ્યાર્થીઓની ગુહાર હૃદય દ્રાવક છે.
- એક ગુજરાતી વિદ્યાર્થીએ પોતાનો વીડિયો શેર કરતા કહ્યું કે, “રાત્રે અચાનક એર-રેડ સાયરન (Air-raid sirens) વાગવા લાગે છે. અમારે ઊંઘમાંથી ઉઠીને તરત જ બેઝમેન્ટમાં આવેલા બંકરોમાં દોડી જવું પડે છે. બહાર સતત ધડાકાના અવાજો સંભળાય છે. અમે સેફ નથી, પ્લીઝ ભારત બચાવો.”
- વિદ્યાર્થીઓની હોસ્ટેલ્સમાં રાશન અને પીવાના પાણીની અછત ઊભી થવા લાગી છે. સ્થાનિક બજારોમાં ગભરાટ (Panic buying) ના કારણે આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ભાવ આસમાને પહોંચી ગયા છે અને મોટાભાગની દુકાનો બંધ છે.
માનસિક તણાવ (Psychological Trauma)
વિદ્યાર્થીઓ માટે આ સમય માત્ર શારીરિક સુરક્ષાનો જ નહીં, પરંતુ માનસિક સ્વાસ્થ્યનો પણ છે. ઘરથી હજારો કિલોમીટર દૂર, બોમ્બ ધડાકા વચ્ચે જીવવું એ કોઈપણ યુવાન માટે ભયાનક છે. પરિવાર સાથે ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટીના પ્રશ્નોને કારણે તેઓ દરરોજ વાત પણ કરી શકતા નથી, જેનાથી ડર વધુ ઘેરો બને છે.
Why are Indian Students Trapped in Iran? વિદ્યાર્થીઓ કેમ પરત ફરી શકતા નથી? (Aviation Crisis)
ઘણા લોકોના મનમાં પ્રશ્ન થાય છે કે જ્યારે યુદ્ધની આશંકા હતી, ત્યારે જ આ વિદ્યાર્થીઓ ભારત કેમ પાછા ન ફરી ગયા? આ પરિસ્થિતિ અચાનક અને અત્યંત ઝડપથી વણસી ગઈ છે, જેના કારણે Indian students trapped in Iran જેવી સ્થિતિનું નિર્માણ થયું.
- એરસ્પેસ બંધ થવી (Closure of Airspace): ઈરાન દ્વારા મિસાઇલ હુમલાઓ શરૂ થયા બાદ, સુરક્ષાના કારણોસર ઈરાને પોતાનો હવાઈ વિસ્તાર (Airspace) કોમર્શિયલ ઉડાનો માટે સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દીધો છે.
- ફ્લાઇટ્સનું રદ્દીકરણ (Flight Cancellations): એર ઇન્ડિયા (Air India), મહાન એર (Mahan Air) અને મધ્ય પૂર્વની અન્ય મોટી એરલાઇન્સ (જેમ કે એમીરેટ્સ અને કતાર એરવેઝ) એ તેહરાન જતી અને ત્યાંથી આવતી તમામ ફ્લાઇટ્સ અનિશ્ચિત કાળ માટે રદ કરી દીધી છે.
- ટિકિટના આસમાની ભાવ: જે થોડી ઘણી કનેક્ટિંગ ફ્લાઇટ્સ અન્ય દેશોમાંથી ઉપલબ્ધ હતી, તેના ભાડા 4 થી 5 ગણા વધી ગયા હતા, જે સામાન્ય વિદ્યાર્થીઓ માટે પોસાય તેમ નહોતા. અને હવે તો એ વિકલ્પ પણ બંધ થઈ ગયો છે.
Action Plan of the Indian Government: ભારત સરકારનું સ્ટેન્ડ અને ઈમરજન્સી હેલ્પલાઈન (MEA Control Room)
વિદેશી ધરતી પર જ્યારે પણ ભારતીયો મુશ્કેલીમાં મુકાયા છે, ત્યારે ભારત સરકારે તેમને બચાવવા માટે હંમેશા ત્વરિત અને અસરકારક પગલાં લીધા છે.
ઈરાનમાં ફસાયેલા વિદ્યાર્થીઓની ગુહાર સાંભળીને વિદેશ મંત્રાલય (Ministry of External Affairs – MEA) એક્શન મોડમાં આવી ગયું છે. વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરના નિર્દેશ પર નવી દિલ્હીમાં 24 કલાક કાર્યરત એક હાઈ-લેવલ ‘કંટ્રોલ રૂમ’ (Control Room) સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે.
ભારતીય દૂતાવાસની એડવાઈઝરી (Embassy Advisory)
તેહરાન સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસે તમામ વિદ્યાર્થીઓ અને નાગરિકો માટે સખત માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી છે:
- બિનજરૂરી હિલચાલ ટાળો: દૂતાવાસે વિદ્યાર્થીઓને સલાહ આપી છે કે તેઓ પોતાની હોસ્ટેલ કે ઘરમાં જ રહે અને બિનજરૂરી રીતે બહાર ન નીકળે.
- સંપર્કમાં રહો: તમામ ભારતીયોને દૂતાવાસની વેબસાઇટ અને ‘મદદ’ (MADAD) પોર્ટલ પર પોતાનું લોકેશન અને સંપર્ક વિગતો અપડેટ કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે.
- ઈમરજન્સી નંબર્સ (Emergency Helplines): * તેહરાન એમ્બેસી હેલ્પલાઈન: +98-21-88755103 થી 5
- નવી દિલ્હી કંટ્રોલ રૂમ ટોલ-ફ્રી નંબર: 1800-11-8797
દૂતાવાસના અધિકારીઓ યુનિવર્સિટી પ્રશાસન અને સ્થાનિક ઈરાની સત્તાવાળાઓ સાથે સતત સંપર્કમાં છે જેથી વિદ્યાર્થીઓને રાશન અને મેડિકલ સુવિધાઓ મળતી રહે.
Evacuation Strategy: શું ભારત ‘ઓપરેશન બચાવ’ શરૂ કરશે? (Operation Rescue Plans)
જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ પોકારી રહ્યા છે કે “અમે સેફ નથી, ભારત બચાવો”, ત્યારે દરેક ભારતીયના મનમાં એક જ સવાલ છે કે શું ભારત સરકાર યુક્રેન કે સુદાનની જેમ કોઈ મોટું રેસ્ક્યુ ઓપરેશન ચલાવશે?
ભૂતકાળમાં ભારતે ઓપરેશન ગંગા (યુક્રેન), ઓપરેશન કાવેરી (સુદાન), અને ઓપરેશન અજય (ઈઝરાયલ) દ્વારા પોતાના નાગરિકોને સફળતાપૂર્વક સ્વદેશ પરત લાવ્યા છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, જો પરિસ્થિતિ વધુ વણસશે તો ભારત પાસે ‘કન્ટિન્જન્સી પ્લાન’ (Contingency Plan) તૈયાર છે.
- એરલિફ્ટ (Air Evacuation): જો ઈરાન સરકાર ભારતીય વાયુસેના (IAF) ના C-17 ગ્લોબમાસ્ટર વિમાનોને ઉતરાણ માટે ‘સેફ કોરિડોર’ (Safe Corridor) આપવા સંમત થાય, તો વિદ્યાર્થીઓને એરલિફ્ટ કરી શકાય છે.
- દરિયાઈ માર્ગ (Naval Evacuation): જો હવાઈ માર્ગ સંપૂર્ણપણે જોખમી હોય, તો ભારતીય નૌકાદળ (Indian Navy) ના જહાજોને ચાબહાર પોર્ટ (Chabahar Port) અથવા બંદર અબ્બાસ (Bandar Abbas) મોકલીને વિદ્યાર્થીઓને દરિયાઈ માર્ગે પાછા લાવવાનો વિકલ્પ પણ ખુલ્લો છે.
- પડોશી દેશો દ્વારા: વિદ્યાર્થીઓને જમીન માર્ગે ઈરાનના સુરક્ષિત પડોશી દેશોની બોર્ડર સુધી પહોંચાડીને ત્યાંથી ફ્લાઈટ દ્વારા ભારત લાવવાની રણનીતિ પર પણ વિચાર થઈ રહ્યો છે.
જોકે, સરકાર હાલમાં કોઈ ઉતાવળિયું પગલું ભરવા માંગતી નથી કારણ કે મિસાઈલ હુમલાઓ વચ્ચે યાત્રા કરવી એ બંકરમાં રહેવા કરતા વધુ જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
The Anguish of Parents in India: વાલીઓની આંખોમાં આંસુ અને સરકારને અપીલ
ઈરાનમાં ફસાયેલા વિદ્યાર્થીઓ કરતા પણ વધુ ખરાબ હાલત ભારતમાં બેઠેલા તેમના માતા-પિતા અને પરિવારોની છે. ગુજરાતના અમદાવાદ, વડોદરા અને રાજકોટ સહિત દેશના ખૂણે ખૂણેથી વાલીઓ સરકાર પાસે પોતાના બાળકોને સહી-સલામત પાછા લાવવાની માંગ કરી રહ્યા છે.
- વાલીઓની અપીલ (Parents’ Plea): દિલ્હીમાં વિદેશ મંત્રાલયની બહાર અને રાજ્યોના સચિવાલયોમાં વાલીઓએ એકઠા થઈને રજૂઆતો કરી છે. એક વાલીએ રડતા રડતા મીડિયાને જણાવ્યું, “મારો દીકરો તેહરાનમાં મેડિકલના ચોથા વર્ષમાં છે. ગઈકાલથી તેનો ફોન નથી લાગી રહ્યો. ટીવી પર આવતા સમાચાર જોઈને અમારો જીવ તાળવે ચોંટી ગયો છે. અમે વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીને હાથ જોડીને વિનંતી કરીએ છીએ કે ગમે તેમ કરીને અમારા બાળકોને પાછા લાવો.”
- સોશિયલ મીડિયા કેમ્પેન: ટ્વિટર (X) અને અન્ય પ્લેટફોર્મ્સ પર #BringBackOurStudents, #SaveIndianStudentsInIran, અને #ભારત_બચાવો જેવા હેશટેગ્સ ટ્રેન્ડ કરી રહ્યા છે. નેટીઝન્સ પણ સરકારને જલ્દી એક્શન લેવા માટે દબાણ કરી રહ્યા છે.
Safety Guidelines for Students in Iran: ઈરાનમાં ફસાયેલા વિદ્યાર્થીઓ માટે સુરક્ષા માર્ગદર્શિકા
જ્યાં સુધી ભારત સરકારનું કોઈ સત્તાવાર ‘ઇવેક્યુએશન ઓપરેશન’ (Evacuation Operation) શરૂ ન થાય, ત્યાં સુધી Indian students trapped in Iran એ પોતાની સુરક્ષા માટે કેટલાક કડક નિયમોનું પાલન કરવું જ પડશે:
- બંકર અને શેલ્ટરનો ઉપયોગ કરો: જ્યારે પણ એર-રેડ સાયરન વાગે, ત્યારે તરત જ બિલ્ડિંગના બેઝમેન્ટ અથવા નજીકના બોમ્બ શેલ્ટરમાં આશરો લો. કાચની બારીઓથી દૂર રહો.
- જરૂરી સામાનની કિટ બનાવો (Emergency Kit): એક નાની બેગમાં પાસપોર્ટ, યુનિવર્સિટી આઈડી કાર્ડ, પાવર બેંક, જરૂરી દવાઓ, પાણીની બોટલ અને થોડો સૂકો નાસ્તો હંમેશા તૈયાર રાખો.
- અફવાઓથી દૂર રહો: સોશિયલ મીડિયા પર ફરતી ખોટી ખબરો કે ભય ફેલાવતા મેસેજ પર વિશ્વાસ ન કરો. માત્ર ભારતીય દૂતાવાસ અને ઈરાન સરકારની સત્તાવાર માહિતી (Official Updates) ને જ ફોલો કરો.
- ગ્રુપમાં રહો (Stay in Groups): એકલા બહાર નીકળવાનું ટાળો. તમારી હોસ્ટેલના ભારતીય મિત્રો સાથે ગ્રુપમાં રહો અને એકબીજાની હિંમત વધારો.
- સ્થાનિક નિયમોનું પાલન કરો: ઈરાનના સ્થાનિક પ્રશાસન અને સુરક્ષા દળો સાથે કોઈપણ પ્રકારની દલીલ ન કરો અને તેઓ જે સૂચના આપે તેનું કડકાઈથી પાલન કરો.
The Diplomatic Tightrope: ભારતની રાજદ્વારી કસોટી (Diplomatic Challenge)
ભારત માટે આ પરિસ્થિતિ એક મોટી રાજદ્વારી કસોટી (Diplomatic Test) પણ છે. ભારતના ઈઝરાયલ અને ઈરાન બંને સાથે વ્યૂહાત્મક અને ઐતિહાસિક સંબંધો છે.
- ભારત ચાબહાર પોર્ટ (Chabahar Port) ના વિકાસમાં ઈરાનનું ભાગીદાર છે અને ત્યાંથી ક્રૂડ ઓઇલ પણ ખરીદે છે.
- બીજી તરફ, ઈઝરાયલ ભારતનો એક મુખ્ય સંરક્ષણ અને ટેક્નોલોજી ભાગીદાર છે.
આ બંને દેશો વચ્ચે સંતુલન જાળવી રાખીને, યુદ્ધના મેદાનમાંથી પોતાના નાગરિકોને સુરક્ષિત બહાર કાઢવા માટે ભારતીય વિદેશ નીતિએ ખૂબ જ સાવચેતીપૂર્વક પગલાં ભરવા પડશે
આશાનું કિરણ અને સરકાર પર વિશ્વાસ
ઈરાનમાં ફસાયેલા વિદ્યાર્થીઓની ગુહાર અને તેમનો પોકાર—“અમે સેફ નથી, ભારત બચાવો”—એ દરેક ભારતીયના હૃદયને સ્પર્શી ગયો છે. મિડલ ઈસ્ટની આ કટોકટીએ ફરી એકવાર સાબિત કર્યું છે કે યુદ્ધ માત્ર બે દેશો વચ્ચે નથી લડાતું, પરંતુ તેની કિંમત નિર્દોષ લોકોએ પણ ચૂકવવી પડે છે.
જોકે, નિરાશ થવાની જરૂર નથી. ભારત સરકારનું વિદેશ મંત્રાલય અગાઉ પણ આવા કપરા સમયમાં પોતાની ક્ષમતા પુરવાર કરી ચૂક્યું છે. વાલીઓએ ધીરજ રાખવાની જરૂર છે અને વિદ્યાર્થીઓએ હિંમત જાળવી રાખવાની જરૂર છે. આખી રાષ્ટ્રની પ્રાર્થનાઓ આ વિદ્યાર્થીઓ સાથે છે અને અમને પૂરો વિશ્વાસ છે કે બહુ જલ્દી ‘તિરંગા’ ની છાયામાં આ તમામ વિદ્યાર્થીઓ સુરક્ષિત પોતાના વતન ભારત પરત ફરશે.
મગન લુહાર CTC News ના ફાઉન્ડર અને ઓનર છે. પત્રકારત્વ ઉપરાંત તેઓ એક જાણીતા અભિનેતા (Actor) પણ છે. કલા અને મીડિયા ક્ષેત્રે બહોળો અનુભવ ધરાવતા મગનભાઈએ સામાજિક જવાબદારીની ભાવના સાથે આ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મની સ્થાપના કરી છે. તેઓ ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિકાસ અને સામાજિક મુદ્દાઓને પોતાની આગવી શૈલીમાં વાચા આપવા માટે જાણીતા છે.