ખગોળ પ્રેમીઓ માટે વર્ષ 2026 અત્યંત રોમાંચક રહેવાનું છે. આ વર્ષે આકાશમાં અનેક અદભૂત અને દુર્લભ નજારા જોવા મળશે, જેમાં રેડ મૂન (Blood Moon) અને બ્લૂ મૂન જેવી ઘટનાઓ આકર્ષણનું કેન્દ્ર રહેશે. વૈજ્ઞાનિકો અને જ્યોતિષીઓ બંને આ વર્ષને ખગોળીય દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ મહત્વનું માની રહ્યા છે.
આ લેખમાં આપણે વર્ષ 2026 માં થનારા ચંદ્રગ્રહણ, તેના પ્રકારો અને તે ભારત સહિત વિશ્વમાં ક્યાં દેખાશે તેની વિગતવાર ચર્ચા કરીશું.
વર્ષ 2026 ના ચંદ્રગ્રહણની તારીખો અને પ્રકાર
વર્ષ 2026 માં મુખ્યત્વે બે મોટા ચંદ્રગ્રહણ જોવા મળશે. આ બંને ગ્રહણ પોતાની રીતે વિશિષ્ટ છે કારણ કે તે ચંદ્રના રંગમાં થતા ફેરફારો સાથે સંકળાયેલા છે.
- 3 માર્ચ, 2026: આ દિવસે વર્ષનું પ્રથમ ખગ્રાસ ચંદ્રગ્રહણ (Total Lunar Eclipse) થશે. આ ગ્રહણ દરમિયાન ચંદ્ર સંપૂર્ણપણે પૃથ્વીના પડછાયામાં ઢંકાઈ જશે, જેના કારણે તે લાલ રંગનો દેખાશે, જેને ‘બ્લડ મૂન’ પણ કહેવામાં આવે છે.
- 28 ઓગસ્ટ, 2026: આ દિવસે વર્ષનું બીજું ચંદ્રગ્રહણ થશે. આ પણ એક મહત્વપૂર્ણ ખગોળીય ઘટના હશે જે વિશ્વના અનેક ભાગોમાં દેખાશે.
રેડ મૂન (Blood Moon) પાછળનું વિજ્ઞાન
જ્યારે પૃથ્વી સૂર્ય અને ચંદ્રની બરાબર વચ્ચે આવી જાય છે, ત્યારે પૃથ્વીનો પડછાયો ચંદ્ર પર પડે છે. આ સ્થિતિમાં સૂર્યના કિરણો પૃથ્વીના વાતાવરણમાંથી પસાર થઈને ચંદ્ર પર પડે છે, ત્યારે વાતાવરણ માત્ર લાલ રંગના પ્રકાશને જ ચંદ્ર સુધી પહોંચવા દે છે.
આ પ્રક્રિયાને કારણે ચંદ્ર લોહી જેવો લાલ દેખાય છે, જેને આપણે રેડ મૂન કહીએ છીએ. 2026 માં માર્ચ મહિનામાં જોવા મળનારું આ દ્રશ્ય દાયકાનું સૌથી સુંદર ખગોળીય દ્રશ્ય હોઈ શકે છે.
બ્લૂ મૂન: શું ચંદ્ર ખરેખર વાદળી દેખાશે?
બ્લૂ મૂન એ ચંદ્રના રંગ સાથે ઓછો અને કેલેન્ડર સાથે વધુ સંબંધિત ઘટના છે. જ્યારે એક જ અંગ્રેજી કેલેન્ડર મહિનામાં બે પુનમ (Full Moon) આવે, ત્યારે બીજી પુનમના ચંદ્રને ‘બ્લૂ મૂન’ કહેવામાં આવે છે.
વર્ષ 2026 માં મે મહિનામાં આ દુર્લભ સંયોગ બની રહ્યો છે. બ્લૂ મૂન દર 2-3 વર્ષે એકવાર જોવા મળે છે, તેથી તેને ‘Once in a blue moon’ જેવી કહેવત સાથે જોડવામાં આવે છે. જોકે, અમુક ખાસ વાતાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં (જેમ કે જ્વાળામુખી ફાટવો) ચંદ્ર ખરેખર વાદળી રંગનો પણ દેખાઈ શકે છે.
ભારતમાં ક્યાં અને કેવી રીતે દેખાશે આ નજારો?
ભારતીય ખગોળશાસ્ત્રીઓના મતે, 3 માર્ચ 2026 ના રોજ થનારું ચંદ્રગ્રહણ ભારતના પૂર્વ ભાગોમાં આંશિક રીતે જોઈ શકાશે.
- સમય: ગ્રહણ મોડી રાત્રે અથવા વહેલી સવારે શરૂ થશે.
- સાવચેતી: ચંદ્રગ્રહણ જોવા માટે કોઈ ખાસ ચશ્માની જરૂર હોતી નથી, તમે નરી આંખે આ સુંદર દ્રશ્ય માણી શકો છો.
- શ્રેષ્ઠ સ્થળ: પ્રદૂષણ મુક્ત અને ખુલ્લા આકાશવાળા વિસ્તારોમાં ટેલિસ્કોપની મદદથી ચંદ્રની સપાટી પર થતા ફેરફારો સ્પષ્ટ જોઈ શકાશે.
ખગોળીય ઘટનાઓ અને જ્યોતિષીય મહત્વ
વિજ્ઞાન સિવાય ભારત જેવા દેશોમાં ગ્રહણનું ધાર્મિક અને જ્યોતિષીય મહત્વ પણ ઘણું છે. ઘણા લોકો ગ્રહણ દરમિયાન સુતક પાળે છે અને મંત્રોચ્ચાર કરે છે. 2026 ના આ ગ્રહણો રાશિચક્ર પર પણ મોટી અસરો પાડશે તેવું જ્યોતિષીઓનું માનવું છે. ખાસ કરીને મેષ અને કન્યા રાશિના જાતકો માટે આ સમય પરિવર્તનશીલ રહી શકે છે.
વર્ષ 2026 એ આકાશ તરફ નજર રાખનારાઓ માટે મિજબાની સમાન છે. રેડ મૂન અને બ્લૂ મૂન જેવી ઘટનાઓ આપણને બ્રહ્માંડની વિશાળતા અને સુંદરતાનો અહેસાસ કરાવે છે. તો તૈયાર થઈ જાઓ આ વર્ષના દુર્લભ ખગોળીય દ્રશ્યોને તમારી આંખોમાં કેદ કરવા માટે.
ચોક્કસ, વર્ષ ૨૦૨૬ના ખગોળીય ઉત્સવને વધુ વિગતવાર સમજવા માટે બ્લોગમાં કેટલાક વધારે લાંબા અને માહિતીપ્રદ ટોપિક્સ ઉમેર્યા છે, જે વાચકોને વિજ્ઞાન અને જ્યોતિષ બંને પાસાઓ સમજવામાં મદદ કરશે.
ખગ્રાસ ચંદ્રગ્રહણ અને સુપરમૂનનો દુર્લભ સંયોગ
વર્ષ ૨૦૨૬માં માત્ર ગ્રહણ જ નહીં, પરંતુ ‘સુપરમૂન’ (Supermoon) ની ઘટના પણ આકર્ષણ જમાવશે. જ્યારે ચંદ્ર પૃથ્વીની સૌથી નજીકના બિંદુએ (Perigee) હોય છે, ત્યારે તે સામાન્ય કરતાં ૧૪% મોટો અને ૩૦% વધુ તેજસ્વી દેખાય છે. ૨૦૨૬ના રેડ મૂન દરમિયાન જો ચંદ્ર પૃથ્વીની અત્યંત નજીક હશે, તો તે દ્રશ્ય વધુ ભવ્ય લાગશે.
વૈજ્ઞાનિક રીતે આને ‘પેરીજી-સિઝીગી’ (Perigee-Syzygy) કહેવામાં આવે છે. ખગોળશાસ્ત્રીઓ માટે આ સમય ચંદ્રના વાતાવરણ અને તેની સપાટી પર પૃથ્વીના વાતાવરણની અસરનો અભ્યાસ કરવા માટે ઉત્તમ તક પૂરી પાડે છે. જો તમે ફોટોગ્રાફીના શોખીન હોવ, તો આ સમયે ‘ટેલિફોટો લેન્સ’ સાથે ચંદ્રની અદભૂત તસવીરો ઝડપી શકાય છે.
૨૦૨૬ના ગ્રહણની રાશિચક્ર અને માનવ જીવન પર સંભવિત અસરો
ખગોળ વિજ્ઞાન ઉપરાંત, જ્યોતિષશાસ્ત્રમાં પણ ૨૦૨૬ના ગ્રહણોને લઈને મોટી આગાહીઓ કરવામાં આવી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે રેડ મૂન અથવા બ્લડ મૂન માનવીના મનોબળ અને લાગણીઓ પર સીધી અસર કરે છે.
- ભાવનાત્મક ફેરફાર: ચંદ્રને મનનો કારક માનવામાં આવે છે. ગ્રહણ દરમિયાન મનમાં ઉથલપાથલ અથવા અનિદ્રાની સમસ્યા જોવા મળી શકે છે.
- રાશિઓ પર પ્રભાવ: જ્યોતિષીઓ મુજબ, આ વર્ષના ગ્રહણો અગ્નિ તત્વની રાશિઓ (મેષ, સિંહ, ધનુ) માટે આર્થિક લાભ લાવી શકે છે, જ્યારે જળ તત્વની રાશિઓએ (કર્ક, વૃશ્ચિક, મીન) સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે સાવધ રહેવું પડશે.
- વૈશ્વિક અસરો: મોટા ચંદ્રગ્રહણો ઘણીવાર દરિયાઈ ભરતી-ઓટ અને હવામાનમાં અચાનક પલટા સાથે પણ જોડાયેલા હોય છે.
ચંદ્રગ્રહણ જોવાની આધુનિક રીતો અને લાઈવ સ્ટ્રીમિંગ
આજના ડિજિટલ યુગમાં, જો તમારા શહેરમાં વાદળછાયું વાતાવરણ હોય, તો પણ તમે આ ખગોળીય ઘટનાનો આનંદ માણી શકો છો. NASA (નાસા) અને પેરિસ ઓબ્ઝર્વેટરી જેવી સંસ્થાઓ ૨૦૨૬ના આ તમામ ગ્રહણોનું હાઈ-ડેફિનેશન લાઈવ સ્ટ્રીમિંગ કરે છે.
વર્ચ્યુઅલ ટેલિસ્કોપ પ્રોજેક્ટ દ્વારા તમે દુનિયાના કોઈપણ ખૂણે બેસીને ચંદ્રને લાલ થતો જોઈ શકશો. આ ઉપરાંત, મોબાઈલ એપ્સ જેમ કે ‘SkyView’ અથવા ‘Star Walk’ નો ઉપયોગ કરીને તમે ગ્રહણનો ચોક્કસ માર્ગ અને સમય તમારા લોકેશન મુજબ ટ્રેક કરી શકો છો. આ ટેકનોલોજીને કારણે હવે ગ્રહણ જોવું માત્ર વૈજ્ઞાનિકો પૂરતું મર્યાદિત રહ્યું નથી, પરંતુ સામાન્ય લોકો પણ તેનો લાઈવ અનુભવ કરી શકે છે.
ઐતિહાસિક સંદર્ભ: પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓમાં બ્લડ મૂનનો ડર અને આદર
ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો, પ્રાચીન કાળમાં રેડ મૂન ને કોઈ અશુભ સંકેત અથવા યુદ્ધની આગાહી માનવામાં આવતી હતી. માયન સંસ્કૃતિ અને પ્રાચીન ચીની સંસ્કૃતિમાં ગ્રહણ વખતે મોટા અવાજો કરવામાં આવતા હતા જેથી ચંદ્રને ‘ગળી ગયેલા ડ્રેગન’ ને ભગાડી શકાય.
જોકે, આધુનિક વિજ્ઞાને આ તમામ ભ્રમણાઓ દૂર કરી છે. આજે આપણે જાણીએ છીએ કે આ માત્ર પ્રકાશનું વિખેરણ (Rayleigh Scattering) છે. ૨૦૨૬ના આ ગ્રહણો આપણને એ યાદ અપાવે છે કે આપણે પ્રાચીન ડરથી મુક્ત થઈને બ્રહ્માંડની સુંદરતાને વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણથી નિહાળતા થયા છીએ.