આજના દોડધામભર્યા જીવનમાં માથાનો દુખાવો એક સામાન્ય સમસ્યા બની ગઈ છે. પરંતુ જ્યારે આ દુખાવો અસહ્ય બની જાય અને સાથે ઉલટી કે ચક્કર આવવા લાગે, ત્યારે તે સાધારણ માથાનો દુખાવો નહીં પણ ‘માઈગ્રેન’ (Migraine) હોઈ શકે છે.
શું તમે પણ માઈગ્રેનના દુખાવાથી કંટાળી ગયા છો? શું દવાઓ લીધા પછી પણ થોડા દિવસોમાં ફરી દુખાવો ઉપડે છે? તો આ બ્લોગ તમારા માટે જ છે. આજે આપણે જાણીશું માઈગ્રેન શા માટે થાય છે અને તેનાથી બચવા માટેના કુદરતી ઉપાયો કયા છે.
માઈગ્રેન શું છે? (What is Migraine?)
માઈગ્રેન એ એક પ્રકારનો ન્યુરોલોજીકલ ડિસઓર્ડર છે. જેમાં માથાના કોઈ એક ભાગમાં ધબકારા મારતો હોય તેવો તીવ્ર દુખાવો થાય છે. આ દુખાવો અમુક કલાકોથી લઈને ૨-૩ દિવસ સુધી રહી શકે છે.
માઈગ્રેનના મુખ્ય લક્ષણો (Symptoms of Migraine)
માઈગ્રેન થતા પહેલા કે દરમિયાન શરીર કેટલાક સંકેતો આપે છે:
- એકતરફી દુખાવો: સામાન્ય રીતે માથાના ડાબી કે જમણી બાજુએ સખત દુખાવો થવો.
- પ્રકાશ અને અવાજની એલર્જી: લાઈટના અજવાળાથી કે મોટા અવાજથી ત્રાસ થવો અને ચીડિયાપણું વધવું.
- ઉબકા અને ઉલટી: પેટમાં ગરબડ થવી, ઉબકા આવવા અથવા ઉલટી થવી.
- આંખે અંધારા આવવા (Aura): કેટલાક લોકોને દુખાવો શરૂ થતા પહેલા આંખ સામે ચમકારા થવા કે ઝાંખું દેખાવું.
- તીવ્ર ધબકારા: માથામાં નસ ફાટી જશે તેવો ધબકારા મારતો દુખાવો.
માઈગ્રેન થવાના કારણો (Causes & Triggers)
દરેક વ્યક્તિમાં માઈગ્રેન થવાનું કારણ અલગ હોઈ શકે છે, જેને ‘ટ્રિગર’ કહેવાય છે:
- તણાવ (Stress): કામનું ભારણ કે માનસિક ચિંતા માઈગ્રેનનું સૌથી મોટું કારણ છે.
- અપૂરતી ઊંઘ: ઊંઘ પૂરી ન થવી અથવા વધુ પડતું ઊંઘવું.
- ખોરાક: વધારે પડતી ચા-કોફી (Caffeine), ચોકલેટ, ચીઝ કે પ્રોસેસ્ડ ફૂડ ખાવું.
- ડીહાઈડ્રેશન: શરીરમાં પાણીની કમી.
- હોર્મોનલ ફેરફાર: મહિલાઓમાં માસિક ધર્મ દરમિયાન હોર્મોન્સના બદલાવને કારણે માઈગ્રેન થઈ શકે છે.
- વાતાવરણ: તેજ ગંધ (પરફ્યુમ કે પેટ્રોલ), ધૂળ-ધુમાડો કે તેજ તડકો.
માઈગ્રેનથી બચવા માટેના ૭ કુદરતી અને ઘરેલું ઉપચાર
દવાઓ કામચલાઉ રાહત આપે છે, પણ જો તમારે કાયમી ઉકેલ જોઈતો હોય તો આ કુદરતી ઉપાયો અજમાવો:
૧. આદુ (Ginger) – કુદરતી પેઈનકિલર
આદુમાં એન્ટી-ઈન્ફ્લેમેટરી ગુણ હોય છે જે માથાના દુખાવામાં રાહત આપે છે અને ઉબકા આવતા અટકાવે છે.
- ઉપાય: જ્યારે માઈગ્રેન શરૂ થાય ત્યારે આદુની ચા પીવો અથવા આદુનો ટુકડો મોઢામાં રાખી ચૂસો.
૨. અંધારા રૂમમાં આરામ કરો
માઈગ્રેનમાં પ્રકાશ અને અવાજ દુશ્મન બની જાય છે.
- ઉપાય: દુખાવો શરૂ થાય એટલે તરત જ લાઈટ બંધ કરી, શાંત અને અંધારા ઓરડામાં સૂઈ જાઓ. પૂરતી ઊંઘ લેવાથી મગજ શાંત થાય છે અને દુખાવો ઓછો થાય છે.
૩. બરફનો શેક (Cold Compress)
ઠંડકને કારણે રક્તવાહિનીઓ સંકોચાય છે, જેનાથી દુખાવામાં રાહત મળે છે.
- ઉપાય: બરફના ટુકડાને રૂમાલમાં લપેટીને માથા પર, ગરદન પર કે કપાળ પર ૧૦-૧૫ મિનિટ સુધી શેક કરો.
૪. ફુદીનાનું તેલ (Peppermint Oil)
ફુદીનાની સુગંધ મગજની નસો ખોલવામાં મદદ કરે છે.
- ઉપાય: ફુદીનાના તેલનું એક ટીપું કપાળ પર લગાવી હળવા હાથે મસાજ કરો. તેની ઠંડકથી દુખાવો તરત ઓછો થશે.
૫. હાઈડ્રેશન (Hydration)
ઘણીવાર માત્ર પાણી ઓછું પીવાને કારણે માથું દુખે છે.
- ઉપાય: દિવસ દરમિયાન ૮-૧૦ ગ્લાસ પાણી પીવો. લીંબુ પાણી અથવા નારિયેળ પાણી પણ ખૂબ ફાયદાકારક છે.
૬. મેગ્નેશિયમ યુક્ત ખોરાક
સંશોધનો મુજબ, જે લોકોમાં મેગ્નેશિયમની ઉણપ હોય તેમને માઈગ્રેન વધુ થાય છે.
- ઉપાય: તમારા ખોરાકમાં બદામ, કાજુ, લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી, કેળા અને અળસીનો સમાવેશ કરો.
૭. યોગ અને પ્રાણાયામ
તણાવ મુક્ત રહેવા માટે યોગ શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે.
- ઉપાય: રોજ સવારે ૧૦ મિનિટ ‘અનુલોમ-વિલોમ’ અને ‘ભ્રામરી’ પ્રાણાયામ કરો. તેનાથી મગજને ઓક્સિજન મળે છે અને માઈગ્રેનની આવૃત્તિ ઘટે છે.
ખાસ ટિપ્સ (Lifestyle Changes)
- ભૂખ્યા પેટે ન રહો, સમયસર ભોજન લો.
- તમારો ‘ટ્રિગર પોઈન્ટ’ ઓળખો (કઈ વસ્તુ ખાવાથી કે કરવાથી દુખાવો ઉપડે છે) અને તેનાથી દૂર રહો.
- મોબાઈલ અને લેપટોપની સ્ક્રીનનો વધુ પડતો ઉપયોગ ટાળો.
ચેતવણી: જો તમને અઠવાડિયામાં ૩ થી વધુ વાર માઈગ્રેન થતું હોય અથવા દુખાવો સહન ન થાય તેવો હોય, તો ઘરેલું ઉપચાર સાથે ન્યુરોલોજીસ્ટ (ડૉક્ટર) ની સલાહ અવશ્ય લેવી.
સ્વસ્થ રહો, તણાવ મુક્ત રહો!