ડિજિટલ પેમેન્ટ અને ખાસ કરીને UPI (Unified Payments Interface) પર લાગતા ‘સર્વિસ ચાર્જ’ અંગે હાલમાં ઘણી ચર્ચાઓ અને અફવાઓ સોશિયલ મીડિયા પર જોવા મળી રહી છે. જાન્યુઆરી 2026ની સ્થિતિએ આ બાબતે સચોટ માહિતી મેળવવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
૧. શું સામાન્ય નાગરિકોએ UPI ચાર્જ ચૂકવવો પડશે?
ના. ભારત સરકાર અને NPCI (National Payments Corporation of India) દ્વારા વારંવાર સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે કે સામાન્ય વપરાશકર્તાઓ (Users) માટે એક બેંક ખાતામાંથી બીજા બેંક ખાતામાં કરવામાં આવતા UPI ટ્રાન્ઝેક્શન સંપૂર્ણપણે મફત છે.
- P2P (Peer-to-Peer): મિત્રો કે સંબંધીઓને પૈસા મોકલવા પર કોઈ ચાર્જ નથી.
- P2M (Peer-to-Merchant): દુકાનદારને તેના QR કોડ પર સીધા બેંક એકાઉન્ટથી પેમેન્ટ કરવા પર પણ કોઈ ચાર્જ નથી.
૨. ચર્ચામાં રહેલો ૧.૧% ચાર્જ શું છે?
જે ચાર્જની ચર્ચા થઈ રહી છે તેને ‘ઇન્ટરચેન્જ ફી’ (Interchange Fee) કહેવામાં આવે છે. આ નિયમ ખાસ કિસ્સાઓમાં જ લાગુ પડે છે:
- વોલેટ ટ્રાન્ઝેક્શન: જો તમે Paytm Wallet, PhonePe Wallet કે Amazon Pay જેવા Prepaid Payment Instruments (PPI) નો ઉપયોગ કરીને ₹૨,૦૦૦થી વધુનું પેમેન્ટ મર્ચન્ટને (વેપારીને) કરો છો, તો તેના પર ૧.૧% સુધીનો ચાર્જ લાગે છે.
- કોણે ચૂકવવાનો હોય છે? આ ચાર્જ વેપારીએ (Merchant) તેના બેંક અથવા પેમેન્ટ પ્રોવાઈડરને ચૂકવવાનો હોય છે, ગ્રાહકે નહીં.
૩. ૨૦૨૬માં આવેલા નવા ફેરફારો
વર્ષ ૨૦૨૬માં ચાર્જ કરતાં સુરક્ષા અને લિમિટ પર વધુ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે:
| ફેરફારનું ક્ષેત્ર | વિગત |
| ટ્રાન્ઝેક્શન લિમિટ | શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, હોસ્પિટલો અને ટેક્સ પેમેન્ટ જેવા ચોક્કસ ક્ષેત્રો માટે લિમિટ વધારીને ₹૫ લાખથી ₹૧૦ લાખ કરવામાં આવી છે. |
| ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન | ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૬થી RBI ના નવા નિયમ મુજબ, ઓનલાઈન છેતરપિંડી રોકવા માટે ડિજિટલ પેમેન્ટમાં વધુ સુરક્ષિત વેરિફિકેશન સિસ્ટમ લાગુ થશે. |
| બેલેન્સ ચેક લિમિટ | અમુક બેંકોએ દિવસમાં નિશ્ચિત સંખ્યાથી વધુ વખત બેલેન્સ ચેક કરવા પર મર્યાદા મૂકી છે (દા.ત. દિવસમાં ૨૦ થી ૫૦ વખત). |
૪. અફવાઓથી સાવધ રહો
સોશિયલ મીડિયા પર વારંવાર એવા મેસેજ વાયરલ થાય છે કે “આજ રાતથી દરેક UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર પૈસા કપાશે.” આવા મેસેજ મોટે ભાગે ભ્રામક હોય છે.
- સરકાર UPI ને એક ‘પબ્લિક ગુડ’ માને છે, તેથી સામાન્ય જનતા પર તેનો બોજો નાખવાની અત્યારે કોઈ યોજના નથી.
- કોઈપણ ફેરફારની સત્તાવાર માહિતી હંમેશા NPCI અથવા RBI ની વેબસાઈટ પર તપાસવી.
નિષ્કર્ષ
ડિજિટલ પેમેન્ટ પર હાલમાં કોઈ નવો સર્વિસ ચાર્જ સામાન્ય ગ્રાહકો માટે લાગુ થયો નથી. તમે પૂર્વેની જેમ જ નિઃશુલ્ક વ્યવહારો કરી શકો છો. માત્ર મોટા વેપારીઓ કે જેઓ વોલેટ પેમેન્ટ સ્વીકારે છે, તેમને જ ઇન્ટરચેન્જ ફી લાગુ પડી શકે છે.