નવી દિલ્હી / ગાંધીનગર: ભારત માટે ટેક્નોલોજી અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે એક નવો સૂર્યોદય થવા જઈ રહ્યો છે. અત્યાર સુધી આપણે સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સ માટે તાઈવાન, ચીન કે અમેરિકા પર નિર્ભર રહેવું પડતું હતું, પરંતુ હવે આ ચિત્ર સંપૂર્ણપણે બદલાવા જઈ રહ્યું છે. વિશેષ અહેવાલો અને સત્તાવાર માહિતી અનુસાર, PM ગુજરાત પ્રવાસ: Narendra Modi કાલે સાણંદમાં Micron પ્લાન્ટની પ્રથમ ચિપ લોન્ચ કરશે. આ માત્ર એક ઔદ્યોગિક ઘટના નથી, પરંતુ ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ના સ્વપ્નને સાકાર કરતી એક ઐતિહાસિક ક્ષણ છે. ગુગલ ન્યૂઝ અને વૈશ્વિક મીડિયાની નજરો આવતીકાલે ગુજરાતના સાણંદ પર મંડાયેલી હશે.
આવતીકાલના કાર્યક્રમની ભવ્ય રૂપરેખા અને વડાપ્રધાનનો દ્રષ્ટિકોણ
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનો ડ્રીમ પ્રોજેક્ટ ગણાતો આ સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટ હવે કાર્યરત થઈ ગયો છે. PM ગુજરાત પ્રવાસ: Narendra Modi કાલે સાણંદમાં Micron પ્લાન્ટની પ્રથમ ચિપ લોન્ચ કરશે, ત્યારે આ કાર્યક્રમમાં દેશ અને દુનિયાના ટોચના ઉદ્યોગપતિઓ, માઈક્રોન ટેકનોલોજીના ગ્લોબલ સીઈઓ સંજય મેહરોત્રા, ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ અને કેન્દ્રીય આઈટી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ પણ હાજર રહેશે.
કાર્યક્રમની મુખ્ય હાઇલાઇટ્સ:
- પ્લાન્ટનું ઉદ્ઘાટન અને નિરીક્ષણ: વડાપ્રધાન મોદી સવારે સાણંદ જીઆઈડીસી (GIDC) ખાતે પહોંચશે અને અત્યાધુનિક ફેસિલિટીનું નિરીક્ષણ કરશે.
- પ્રથમ ચિપનું અનાવરણ: ભારતમાં જ એસેમ્બલ અને ટેસ્ટ થયેલી પ્રથમ ‘મેમરી ચિપ’ (Memory Chip) દેશને સમર્પિત કરવામાં આવશે. આ ચિપ પર ગર્વથી ‘મેડ ઇન ઇન્ડિયા’ (Made in India) લખેલું હશે.
- યુવા એન્જિનિયરો સાથે સંવાદ: આ પ્લાન્ટમાં કામ કરતા યુવા વૈજ્ઞાનિકો, એન્જિનિયરો અને ટેકનિશિયનો સાથે વડાપ્રધાન સીધો સંવાદ કરશે.
- ગ્લોબલ ઇન્વેસ્ટર્સ સમિટ: આ જ મંચ પરથી ભવિષ્યના સેમિકન્ડક્ટર રોકાણો અંગે મહત્વની જાહેરાતો થવાની સંભાવના છે.
સાણંદ માઈક્રોન પ્લાન્ટ: પ્રોજેક્ટની શરૂઆતથી લઈને પ્રથમ ચિપ સુધીની સફર
જ્યારે આપણે ચર્ચા કરીએ છીએ કે PM ગુજરાત પ્રવાસ: Narendra Modi કાલે સાણંદમાં Micron પ્લાન્ટની પ્રથમ ચિપ લોન્ચ કરશે, ત્યારે આ પ્રોજેક્ટ પાછળની મહેનત અને ઝડપને સમજવી જરૂરી છે.
વર્ષ 2023માં જ્યારે વડાપ્રધાન મોદી અમેરિકાના પ્રવાસે ગયા હતા, ત્યારે માઈક્રોન ટેકનોલોજીના CEO સાથે તેમની ઐતિહાસિક મુલાકાત થઈ હતી. આ મુલાકાત બાદ તરત જ ભારતમાં $2.75 બિલિયન (અંદાજે 22,500 કરોડ રૂપિયા) ના રોકાણ સાથે ATMP (Assembly, Test, Marking, and Packaging) પ્લાન્ટ સ્થાપવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.
ગુજરાત સરકારે રેકોર્ડ બ્રેક સમયમાં સાણંદમાં જમીન ફાળવી અને કેન્દ્ર સરકારના ‘ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન’ (ISM) અંતર્ગત 50% સબસિડી તેમજ રાજ્ય સરકાર તરફથી વધારાની 20% સબસિડી પૂરી પાડવામાં આવી. સામાન્ય રીતે આવા જંગી પ્રોજેક્ટ્સને ઊભા થવામાં વર્ષો લાગી જાય છે, પરંતુ માત્ર અઢી વર્ષના ટૂંકા ગાળામાં ફેક્ટરીનું નિર્માણ પૂર્ણ કરી, મશીનરી ઇન્સ્ટોલ કરી અને હવે પ્રથમ પ્રોડક્શન બેચ બહાર આવી રહી છે.
સેમિકન્ડક્ટર ATMP પ્લાન્ટ એટલે શું? (Technical Significance)
ઘણા લોકોને પ્રશ્ન થતો હોય છે કે આ પ્લાન્ટમાં શું બનશે. માઈક્રોનનો સાણંદ પ્લાન્ટ એક ATMP ફેસિલિટી છે. સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગમાં મુખ્યત્વે બે ભાગ હોય છે: ફેબ્રિકેશન (જ્યાં સિલિકોન વેફર બને છે) અને ATMP/OSAT (જ્યાં તે વેફરને કાપી, એસેમ્બલ કરી, ટેસ્ટ કરી અને ઉપયોગમાં લઈ શકાય તેવી ચિપમાં પેક કરવામાં આવે છે).
માઈક્રોન વિશ્વની સૌથી મોટી મેમરી ચિપ બનાવતી કંપનીઓમાંની એક છે. સાણંદમાં તૈયાર થતી આ ચિપ્સનો ઉપયોગ સ્માર્ટફોન, લેપટોપ, ડેટા સેન્ટર્સ, ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EV) અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) સર્વર્સમાં થશે. જ્યારે PM ગુજરાત પ્રવાસ: Narendra Modi કાલે સાણંદમાં Micron પ્લાન્ટની પ્રથમ ચિપ લોન્ચ કરશે, ત્યારે તે ભારતના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઇકોસિસ્ટમ માટે એક મજબૂત પાયો નાખશે. કારણ કે એકવાર ATMP ફેસિલિટી સફળ થાય, એટલે ફેબ્રિકેશન પ્લાન્ટ (Fab) માટેનો રસ્તો પણ આપોઆપ ખુલી જાય છે.
ગુજરાત અને ભારત માટે આર્થિક અને રોજગારીના ફાયદાઓ
કોઈપણ મોટો ઉદ્યોગ માત્ર પ્રોડક્ટ નથી બનાવતો, તે આસપાસ એક આખું ઇકોસિસ્ટમ ઊભું કરે છે. સાણંદ માઈક્રોન પ્લાન્ટના કારણે ગુજરાત અને ભારતને થનારા ફાયદાઓ નીચે મુજબ છે:
1. પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ રોજગારી: આ એકલા પ્રોજેક્ટથી 5,000 જેટલી ડાયરેક્ટ હાઇ-ટેક નોકરીઓ ઊભી થઈ રહી છે. જેમાં સોફ્ટવેર એન્જિનિયર્સ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ એન્જિનિયર્સ, અને હાર્ડવેર નિષ્ણાતોનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, લોજિસ્ટિક્સ, કન્સ્ટ્રક્શન, અને સપ્લાય ચેઇનમાં 15,000 થી વધુ પરોક્ષ રોજગારીનું નિર્માણ થયું છે. આવતીકાલના કાર્યક્રમ (PM ગુજરાત પ્રવાસ: Narendra Modi કાલે સાણંદમાં Micron પ્લાન્ટની પ્રથમ ચિપ લોન્ચ કરશે) સાથે યુવા વર્ગમાં એક નવી આશાનો સંચાર થશે.
2. સપ્લાયર ઇકોસિસ્ટમનો વિકાસ: માઈક્રોન એકલી કંપની નથી આવી. તેને કાચો માલ પૂરો પાડવા માટે દક્ષિણ કોરિયાની સિમટેક (Simmtech) જેવી સપ્લાયર કંપનીઓએ પણ ગુજરાતમાં પોતાના કેમ્પસ સ્થાપવાની શરૂઆત કરી દીધી છે. આનાથી સાણંદ અને ધોલેરા (Dholera SIR) એક ‘ટ્વીન સેમિકન્ડક્ટર સિટી’ તરીકે વિકસી રહ્યા છે.
3. નિકાસમાં વધારો અને વિદેશી હૂંડિયામણની બચત: અત્યાર સુધી ભારત અબજો ડોલરની ચિપ્સ આયાત કરતું હતું. સાણંદમાં બનનારી માઈક્રોનની ચિપ્સ માત્ર ભારતની સ્થાનિક જરૂરિયાતો (Domestic Demand) પૂરી નહીં કરે, પરંતુ અહીંથી વિશ્વના અન્ય દેશોમાં નિકાસ (Export) પણ થશે.
જિયોપોલિટિક્સ અને ભારતની ગ્લોબલ સપ્લાય ચેઇનમાં એન્ટ્રી
કોવિડ-19 મહામારી દરમિયાન આખી દુનિયાએ ‘સેમિકન્ડક્ટર શોર્ટેજ’ (Semiconductor Shortage) નો સામનો કર્યો હતો. કાર બનાવતી કંપનીઓથી લઈને મોબાઈલ બનાવતી કંપનીઓએ પોતાના પ્લાન્ટ બંધ રાખવા પડ્યા હતા, કારણ કે ચીન અને તાઈવાનમાંથી ચિપ્સ આવતી બંધ થઈ ગઈ હતી.
વિશ્વના મોટા દેશો અમેરિકા, જાપાન અને યુરોપે નક્કી કર્યું કે તેઓ સેમિકન્ડક્ટર માટે માત્ર એક કે બે દેશો (ચીન/તાઈવાન) પર નિર્ભર નહીં રહી શકે. તેમને એક ‘ચાઇના પ્લસ વન’ (China +1) વિકલ્પ જોઈતો હતો. ભારતે આ તકને બરાબર ઝડપી લીધી છે. ભૌગોલિક રાજનીતિના આ કપરા સમયમાં ભારત એક સ્થિર, લોકશાહી અને વિશ્વસનીય ભાગીદાર તરીકે ઊભરી આવ્યું છે.
જ્યારે આ સમાચાર વહેતા થયા કે PM ગુજરાત પ્રવાસ: Narendra Modi કાલે સાણંદમાં Micron પ્લાન્ટની પ્રથમ ચિપ લોન્ચ કરશે, ત્યારે આખી દુનિયાના ટેક જાયન્ટ્સ માટે આ એક સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે ભારત હવે ગ્લોબલ સેમિકન્ડક્ટર સપ્લાય ચેઇનનો અતૂટ હિસ્સો બની ચૂક્યું છે.
ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન (ISM): વડાપ્રધાનનું વિઝન
વર્ષ 2021માં કેન્દ્ર સરકારે 76,000 કરોડ રૂપિયાના ખર્ચ સાથે ‘ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન’ ની શરૂઆત કરી હતી. ઘણા ટીકાકારોએ ત્યારે કહ્યું હતું કે ભારત માટે આ શક્ય નથી, કારણ કે આ ક્ષેત્રમાં સતત વીજળી, અતિ શુદ્ધ પાણી (Ultra-pure water), અને હાઈ-સ્કીલ ટેલેન્ટની જરૂર પડે છે. પરંતુ સરકારે મક્કમ ઇરાદા સાથે પોલિસી બનાવી.
માઈક્રોનનો પ્રોજેક્ટ આ મિશનની પ્રથમ સૌથી મોટી સફળતા છે. આ ઉપરાંત ટાટા ગ્રુપ (Tata Electronics) દ્વારા આસામ અને ગુજરાતના ધોલેરામાં પણ સેમિકન્ડક્ટર ફેબ અને ATMP પ્લાન્ટ્સ નાખવાની કામગીરી પૂરજોશમાં ચાલી રહી છે. સીજી પાવર અને રેનેસા (Renesas) પણ ગુજરાતમાં પોતાનો પ્લાન્ટ લગાવી રહ્યા છે. આ બધી જ ઘટનાઓ સૂચવે છે કે ભારત હવે ‘ટેક કન્ઝ્યુમર’ (ટેકનોલોજી વાપરનાર) દેશમાંથી ‘ટેક પ્રોડ્યુસર’ (ટેકનોલોજી બનાવનાર) દેશ બની રહ્યો છે.
ગુજરાત: ભારતનું નવું “સિલિકોન સ્ટેટ”
ગુજરાત પહેલેથી જ ડાયમંડ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, કેમિકલ્સ અને ઓટોમોબાઈલ ઉદ્યોગ માટે જાણીતું છે. પરંતુ હવે રાજ્ય સરકારે ‘સેમિકન્ડક્ટર પોલિસી 2022-2027’ અમલમાં મૂકીને એક નવી દિશા પકડી છે. ગુજરાત દેશનું પહેલું એવું રાજ્ય બન્યું છે જેની પોતાની અલાયદી સેમિકન્ડક્ટર પોલિસી હોય.
સાણંદમાં અવિરત પાવર સપ્લાય, નર્મદા કેનાલ મારફતે શુદ્ધ પાણીની ઉપલબ્ધતા અને સારા રોડ કનેક્ટિવિટીના કારણે માઈક્રોન પ્રોજેક્ટ ઝડપથી સાકાર થયો છે. આવતીકાલે વડાપ્રધાનનો કાર્યક્રમ (PM ગુજરાત પ્રવાસ: Narendra Modi કાલે સાણંદમાં Micron પ્લાન્ટની પ્રથમ ચિપ લોન્ચ કરશે) ગુજરાતની આ પ્રો-બિઝનેસ ઇમેજને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વધુ ચમકાવશે. રાજ્યની એન્જિનિયરિંગ કોલેજોમાં પણ હવે સેમિકન્ડક્ટર ડીઝાઇન અને મેન્યુફેક્ચરિંગના નવા કોર્સ શરૂ કરવામાં આવ્યા છે, જેથી ભવિષ્યની ઇન્ડસ્ટ્રી માટે સ્થાનિક ટેલેન્ટ તૈયાર કરી શકાય.
ભવિષ્યની સંભાવનાઓ: આ તો માત્ર શરૂઆત છે!
સાણંદ પ્લાન્ટમાંથી નીકળનારી પ્રથમ ચિપ ભલે એક નાનકડો ટુકડો હોય, પરંતુ તે ભારતના આત્મવિશ્વાસનું પ્રતીક છે. આનાથી પ્રેરાઈને દુનિયાની અન્ય જાયન્ટ કંપનીઓ જેવી કે ઇન્ટેલ (Intel), સેમસંગ (Samsung), અને TSMC પણ ભારતમાં પોતાના પ્રોજેક્ટ્સ લાવવા માટે પ્રોત્સાહિત થશે.
આગામી 5 થી 10 વર્ષમાં સેમિકન્ડક્ટર માર્કેટ 1 ટ્રિલિયન ડોલર (1 લાખ કરોડ ડોલર) ને પાર થવાની ધારણા છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), 5G/6G ટેલિકોમ નેટવર્ક, અને ઇન્ટરનેટ ઓફ થિંગ્સ (IoT) ના કારણે ચિપ્સની માંગ ક્યારેય ન ઘટવાની સપાટીએ પહોંચશે. જો ભારત આ ગ્લોબલ માર્કેટનો 10% હિસ્સો પણ પોતાના હસ્તક કરી લે, તો દેશની GDP અને રોજગારીમાં અકલ્પનીય વધારો થઈ શકે છે.
એક નવા યુગનો પ્રારંભ
ટૂંકમાં કહીએ તો, આવતીકાલનો દિવસ ભારતીય ઇતિહાસના સુવર્ણ પાનાઓમાં લખાશે. ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતા વિના કોઈ પણ દેશ સુપરપાવર બની શકે નહીં. સંરક્ષણ ઉપકરણોથી લઈને સ્પેસ મિશન સુધી દરેક જગ્યાએ સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સ હાર્ટ (હૃદય) સમાન છે.
જ્યારે સમાચાર ચેનલો અને અખબારોમાં હેડલાઇન ચમકશે કે PM ગુજરાત પ્રવાસ: Narendra Modi કાલે સાણંદમાં Micron પ્લાન્ટની પ્રથમ ચિપ લોન્ચ કરશે, ત્યારે દરેક ભારતીયને ગર્વ થશે કે તેમનો દેશ હવે માત્ર સોફ્ટવેર અને આઉટસોર્સિંગ પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો, પરંતુ હાર્ડવેર મેન્યુફેક્ચરિંગમાં પણ વિશ્વ સાથે કદમ મિલાવી રહ્યો છે.
ગુજરાતનું સાણંદ, જે ક્યારેક નેનો કારના પ્લાન્ટ માટે ચર્ચામાં આવ્યું હતું, તે હવે ભારતની ‘ચિપ ક્રાંતિ’ (Chip Revolution) નું એપીસેન્ટર બની ગયું છે. દેશની યુવા પેઢી માટે આનાથી મોટી પ્રેરણા અન્ય કોઈ હોઈ શકે નહીં.