‘દેશી ગર્લ’ થી ‘ગ્લોબલ ડોમિનેશન’ સુધીની સફર
ભારતીય સિનેમાના ઇતિહાસમાં એવા બહુ ઓછા કલાકારો છે જેમણે માત્ર દેશમાં જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની એક અલગ અને મજબૂત ઓળખ ઊભી કરી હોય. આ નાનકડી યાદીમાં સૌથી મોખરે જે નામ આવે છે, તે છે પ્રિયંકા ચોપરા જોનાસ (Priyanka Chopra Jonas). વર્ષ 2000 માં ‘મિસ વર્લ્ડ’ નો તાજ પહેરવાથી લઈને હોલીવુડની મેગા-બજેટ સિરીઝ ‘સિટાડેલ’ (Citadel) સુધીની તેમની સફર કોઈ ચમત્કારથી કમ નથી. પરંતુ, જ્યારે તે ભારતીય સિનેમાની ટોચ પર બિરાજમાન હતી, ત્યારે અચાનક તેણે પશ્ચિમ તરફ વળવાનો નિર્ણય લીધો.
આ નિર્ણયે મીડિયા, ચાહકો અને ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સૌને ચોંકાવી દીધા હતા. વર્ષોથી, ઇન્ટરનેટ પર અને ચર્ચાઓમાં એક જ પ્રશ્ન ગુંજતો રહ્યો છે કે આખરે પ્રિયંકા ચોપરાએ બોલિવૂડ કેમ છોડ્યું? તાજેતરમાં જ, એક મુલાકાત દરમિયાન પ્રિયંકાએ પોતાની યાત્રા, તેના સંઘર્ષો અને તેની જીવન ફિલોસોફી વિશે કેટલાક એવા ખુલાસા કર્યા છે, જે સ્પષ્ટ કરે છે કે તેણે આ મોટો અને જોખમી નિર્ણય કેમ લીધો હતો.
૧. “મને એક જ જગ્યાએ બંધાઈ રહેવું પસંદ નથી”: સ્થિરતા સામેનો વિદ્રોહ
તાજેતરના એક ઇન્ટરવ્યુમાં જ્યારે પ્રિયંકાને તેની કારકિર્દીના આ મોટા શિફ્ટ વિશે પૂછવામાં આવ્યું, ત્યારે તેણે ખૂબ જ સ્પષ્ટ અને મક્કમ શબ્દોમાં કહ્યું કે તેને ‘સ્થિર’ (Stagnant) રહેવું બિલકુલ પસંદ નથી. આ એક વાક્ય તેના સમગ્ર વ્યક્તિત્વને પરિભાષિત કરે છે.
“હું એવી વ્યક્તિ નથી જે એક જ જગ્યાએ આરામથી બેસી રહે. જ્યારે મને લાગે છે કે મેં કોઈ એક જગ્યાએ બધું જ હાંસલ કરી લીધું છે અને હવે ત્યાં મારા માટે નવું શીખવા કે કરવા જેવું કંઈ નથી, ત્યારે હું અકળામણ અનુભવું છું. એક કલાકાર તરીકે વિકાસ પામવા માટે તમારે સતત ફરતા રહેવું પડે છે.” – પ્રિયંકા ચોપરા
કલા અને સર્જનની દુનિયામાં, કમ્ફર્ટ ઝોન (Comfort Zone) એ સર્જનાત્મકતાનો સૌથી મોટો દુશ્મન છે. બોલિવૂડમાં પ્રિયંકાએ ‘ફેશન’, ‘બરફી’, ‘મેરી કોમ’, અને ‘બાજીરાવ મસ્તાની’ જેવી ફિલ્મો દ્વારા એ સાબિત કરી દીધું હતું કે તે કોઈપણ પાત્રને જીવંત કરી શકે છે. તે ઇન્ડસ્ટ્રીની સૌથી વધુ કમાણી કરતી અને સૌથી વધુ સન્માનિત અભિનેત્રીઓમાંની એક હતી. પરંતુ, આ જ સફળતા તેના માટે એક પ્રકારની ‘સોનાની પાંજરી’ બની ગઈ હતી.
ઘણા લોકો માટે ટોચ પર પહોંચ્યા પછી ત્યાં જ ટકી રહેવું એ જ અંતિમ લક્ષ્ય હોય છે. પરંતુ પ્રિયંકા માટે ટોચ પર પહોંચવું એ માત્ર એક પડાવ હતો, અંતિમ મંજિલ નહીં. જ્યારે આપણે એ સમજવાનો પ્રયાસ કરીએ કે પ્રિયંકા ચોપરાએ બોલિવૂડ કેમ છોડ્યું, ત્યારે આ મનોવૈજ્ઞાનિક પાસું સમજવું સૌથી વધુ અગત્યનું બની જાય છે. તેને નવી ચેલેન્જ જોઈતી હતી, અને તે ચેલેન્જ તેને હોલીવુડમાં શૂન્યમાંથી શરૂઆત કરવામાં દેખાઈ.
૨. બોલિવૂડનું રાજકારણ અને ‘કેમ્પ કલ્ચર’ (The Dark Side of the Industry)
જોકે ‘વિકાસની ભૂખ’ એ સિક્કાની એક બાજુ છે, તો સિક્કાની બીજી બાજુ બોલિવૂડની તે કડવી વાસ્તવિકતા છે, જેનો સામનો ઇન્ડસ્ટ્રીમાં બહારથી આવતા (Outsiders) મોટાભાગના કલાકારોએ કરવો પડે છે.
થોડા સમય પહેલા, ડેક્સ શેફર્ડના લોકપ્રિય પોડકાસ્ટ ‘આર્મચેર એક્સપર્ટ’ (Armchair Expert) માં પ્રિયંકાએ પહેલીવાર ખૂબ જ નિખાલસતાથી વાત કરી હતી કે તેને બોલિવૂડમાં કેવી રીતે ‘કોર્નર’ (ખૂણામાં ધકેલી દેવામાં) કરવામાં આવી રહી હતી.
- રોલ ન મળવા: પ્રિયંકાએ જણાવ્યું હતું કે એક સમય એવો આવ્યો જ્યારે તેને સારી ફિલ્મોમાં કાસ્ટ કરવાનું બંધ કરી દેવામાં આવ્યું હતું. ઇન્ડસ્ટ્રીના અમુક પાવરફુલ લોકો સાથે તેના મતભેદો ઊભા થયા હતા.
- કેમ્પ કલ્ચર (Camp Culture): બોલિવૂડમાં હંમેશાથી અમુક ‘કેમ્પ્સ’ (જૂથો) નું વર્ચસ્વ રહ્યું છે. જો તમે કોઈ ચોક્કસ જૂથના સારા પુસ્તકોમાં (Good books) નથી, તો તમારા માટે કામ મેળવવું મુશ્કેલ બની જાય છે.
- રાજકારણથી થાક: પ્રિયંકાએ સ્પષ્ટ કહ્યું હતું કે, “હું ઇન્ડસ્ટ્રીના આ રાજકારણથી થાકી ગઈ હતી. હું એ પ્રકારની વ્યક્તિ નથી જે લોકોની ખુશામત કરે. મારે આ બધી ગંદી રમતોમાંથી બહાર નીકળવું હતું.”
આંતરિક ખટપટ, તરફેણવાદ (Nepotism), અને સત્તાનું રાજકારણ—આ બધા પરિબળોએ ભેગા મળીને એવી પરિસ્થિતિ નિર્માણ કરી કે તેણે દેશ છોડીને બીજે ક્યાંક પોતાનું નસીબ અજમાવવાનું નક્કી કર્યું. આ કડવી વાસ્તવિકતા એ વાતનો સૌથી મોટો અને વજનદાર પુરાવો છે જે સમજાવે છે કે આખરે પ્રિયંકા ચોપરાએ બોલિવૂડ કેમ છોડ્યું.
૩. હોલીવુડમાં શરૂઆત: શૂન્યમાંથી ફરી સર્જન (Starting from Scratch)
જ્યારે પ્રિયંકા અમેરિકા ગઈ, ત્યારે તે ત્યાં કોઈ સુપરસ્ટાર ન હતી. તે એક એવી ભારતીય છોકરી હતી જેણે ફરીથી ઓડિશન્સની લાઇનમાં ઊભા રહેવાનું હતું. ભારતમાં જે અભિનેત્રીના નામ પર ફિલ્મો 100 કરોડનો બિઝનેસ કરતી હતી, તેણે હોલીવુડમાં પોતાનો પરિચય આપતા ફરવું પડ્યું. આ કોઈ સામાન્ય વ્યક્તિ માટે અત્યંત અપમાનજનક અથવા નિરાશાજનક હોઈ શકે છે, પરંતુ પ્રિયંકા માટે આ જ તો અસલી રોમાંચ હતો!
મ્યુઝિકને બનાવ્યું માધ્યમ
પ્રિયંકાની વૈશ્વિક સફરની શરૂઆત સીધી ફિલ્મોથી નહોતી થઈ. તેણે સૌથી પહેલા સંગીત (Music) ક્ષેત્રે હાથ અજમાવ્યો. પિટબુલ (Pitbull) અને વિલ.આઈ.એમ (Will.i.am) જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય કલાકારો સાથે ‘In My City’ અને ‘Exotic’ જેવા આલ્બમ્સ દ્વારા તેણે અમેરિકન માર્કેટમાં પોતાની હાજરી નોંધાવી. જોકે સંગીત ક્ષેત્રે તે બહુ લાંબી મજલ કાપી શકી નહીં, પરંતુ આ પ્રયાસે તેના માટે એબીસી (ABC) નેટવર્કના દરવાજા ખોલી નાખ્યા.
‘ક્વોન્ટિકો’ (Quantico) થી મળ્યો બ્રેકથ્રુ
અમેરિકન ટેલિવિઝન પર લીડ રોલ મેળવનારી તે પ્રથમ દક્ષિણ એશિયન અભિનેત્રી બની. ‘ક્વોન્ટિકો’ માં એલેક્સ પેરિશ (Alex Parrish) નો રોલ તેના માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થયો. આ રોલ માટે તેણે સખત એક્શન ટ્રેનિંગ લીધી અને પોતાનો એક્સેન્ટ (ઉચ્ચારણ) સુધારવા માટે દિવસ-રાત મહેનત કરી.
આ સંઘર્ષ દર્શાવે છે કે જે લોકો એવું વિચારે છે કે પ્રિયંકા ચોપરાએ બોલિવૂડ કેમ છોડ્યું, તેમને સમજવું પડશે કે તેણે કંઈક છોડવા માટે નહીં, પરંતુ કંઈક નવું અને વિશાળ મેળવવા માટે આ પગલું ભર્યું હતું. તેણે એ સાબિત કર્યું કે ટેલેન્ટ અને સખત મહેનતને કોઈ ભૌગોલિક સીમાઓ નડી શકતી નથી
૪. નિષ્ફળતાનો ડર અને જોખમ લેવાની વૃત્તિ (Risk-Taking Appetite)
પ્રિયંકાના જીવન અને કારકિર્દીનું જો આપણે (નિષ્ણાતતા અને વિશ્વસનીયતા) દ્રષ્ટિકોણથી વિશ્લેષણ કરીએ, તો એક વાત સ્પષ્ટ થાય છે કે તેની સફળતા પાછળ તેની ‘રિસ્ક લેવાની અદભુત ક્ષમતા’ રહેલી છે.
- કરિયરના પીક પર રિસ્ક: જ્યારે કોઈ એક્ટર પોતાના કરિયરની ટોચ પર હોય છે, ત્યારે તે બહુ જ સેફ રમે છે (Safe playing). તેઓ એવી જ ફિલ્મો પસંદ કરે છે જે બોક્સ ઓફિસ પર ચાલવાની ખાતરી આપે. પરંતુ પ્રિયંકાએ બધું જ દાવ પર લગાવી દીધું.
- નવા માર્કેટમાં સ્ટીરિયોટાઇપ તોડવા: હોલીવુડમાં સામાન્ય રીતે ભારતીય કલાકારોને સ્ટીરિયોટાઇપ (Stereotype) કરવામાં આવતા હતા—જેમ કે કોમ્પ્યુટર હેકર, કેબ ડ્રાઈવર અથવા નબળા અંગ્રેજી બોલતા પાત્રો. પ્રિયંકાએ સ્પષ્ટ કરી દીધું હતું કે તે આવા પાત્રો નહીં ભજવે. તેણે એફબીઆઈ (FBI) એજન્ટથી લઈને ‘બેવોચ’ (Baywatch) માં એક સ્ટાઇલિશ વિલન સુધીના પાત્રો ભજવીને આ સ્ટીરિયોટાઇપ્સના ટુકડે-ટુકડા કરી નાખ્યા.
પ્રિયંકાની યાત્રામાં ક્યાંય પણ નિષ્ફળતાનો ડર દેખાતો નથી. તે માને છે કે નિષ્ફળતા એ સફળતાની સીડીનું એક પગથિયું છે. જો તમે પડવાની બીકથી ચાલવાનું જ છોડી દો, તો તમે ક્યારેય નવી મંજિલે પહોંચી શકતા નથી.
૫. ગ્લોબલ રિપ્રેઝન્ટેશન: અન્ય ભારતીયો માટે દરવાજા ખોલવા (Paving the Way)
જ્યારે આપણે ઇતિહાસના પાનાઓ પર નજર કરીએ છીએ, ત્યારે સમજાય છે કે કોઈ એક વ્યક્તિની હિંમત આખી પેઢી માટે રસ્તો બનાવે છે. પ્રિયંકા ચોપરાનું હોલીવુડમાં જવું એ માત્ર તેની અંગત કારકિર્દીનો નિર્ણય નહોતો, પરંતુ તેણે વૈશ્વિક સ્તરે ભારતીયોના પ્રતિનિધિત્વ (Representation) ને એક નવો આયામ આપ્યો છે.
આજે, દીપિકા પાદુકોણ (XXX: Return of Xander Cage) થી લઈને આલિયા ભટ્ટ (Heart of Stone) સુધીની અભિનેત્રીઓ હોલીવુડમાં ખૂબ જ આસાનીથી કામ કરી રહી છે. આ કલાકારો માટે રસ્તો સરળ બનાવવાનો ઘણો ખરો શ્રેય પ્રિયંકાને જાય છે. તેણે પશ્ચિમી મનોરંજન જગતને એ દેખાડ્યું કે ભારતીય કલાકારો માત્ર નાચ-ગાન પૂરતા સીમિત નથી; તેઓ ગંભીર એક્શન, ડ્રામા અને લીડ રોલ્સ પણ પોતાના ખભા પર ખેંચી શકે છે.
આ એક એવું પરિબળ છે જે આ પ્રશ્ન—કે પ્રિયંકા ચોપરાએ બોલિવૂડ કેમ છોડ્યું—ને માત્ર એક અંગત પસંદગીથી ઉપર ઉઠાવીને એક ઐતિહાસિક પગલાં તરીકે સ્થાપિત કરે છે. તેણે ભારતીય બ્રાન્ડને ગ્લોબલ બ્રાન્ડમાં પરિવર્તિત કરી છે.
૬. બિઝનેસ વુમન અને પ્રોડ્યુસર તરીકેની સફર (Beyond Acting)
પ્રિયંકાનું વ્યક્તિત્વ માત્ર એક્ટિંગ પૂરતું મર્યાદિત નથી. સ્થિર ન રહેવાની તેની ફિલોસોફી તેના બિઝનેસ વેન્ચર્સમાં પણ સ્પષ્ટપણે જોવા મળે છે.
- પર્પલ પેબલ પિક્ચર્સ (Purple Pebble Pictures): તેણે પોતાની પ્રોડક્શન કંપની શરૂ કરી અને મરાઠી ફિલ્મ ‘વેન્ટિલેટર’ (Ventilator) બનાવી, જેણે નેશનલ એવોર્ડ જીત્યો. તે સતત પ્રાદેશિક સિનેમાને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે.
- એનોમલી (Anomaly): તેણે પોતાની હેર કેર બ્રાન્ડ લોન્ચ કરી જે આજે વૈશ્વિક સ્તરે ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને કરોડોનું ટર્નઓવર કરે છે.
- સોના (Sona): ન્યૂયોર્કમાં તેણે ‘સોના’ નામની એક અત્યંત લક્ઝુરિયસ ઇન્ડિયન રેસ્ટોરન્ટ શરૂ કરી હતી, જેના દ્વારા તેણે વિદેશમાં ભારતીય સંસ્કૃતિ અને ભોજનને પ્રમોટ કર્યું. (જોકે તાજેતરમાં તે આમાંથી અલગ થઈ ગઈ છે, પરંતુ તેનો આ પ્રયાસ નોંધપાત્ર હતો).
- ઇન્વેસ્ટર (Investor): બમ્બલ (Bumble) જેવી ડેટિંગ એપમાં પ્રારંભિક રોકાણકાર તરીકે પણ તેણે પોતાની બિઝનેસ કુનેહ સાબિત કરી છે.
એક કલાકાર જ્યારે ઉદ્યોગસાહસિક (Entrepreneur) બને છે, ત્યારે તેની વિચારવાની દિશા અને ક્ષિતિજો વિસ્તરે છે. બોલિવૂડના ટિપિકલ વાતાવરણમાં કદાચ તેને આટલી વિવિધતાભરી ભૂમિકાઓ ભજવવાની તક ક્યારેય ન મળી હોત.
૭. પ્રિયંકાની જર્નીમાંથી આપણે શું શીખી શકીએ? (Key Takeaways)
કોઈપણ સફળ સેલિબ્રિટીની વાર્તા ત્યારે જ સાર્થક બને છે જ્યારે તે સામાન્ય લોકોને પ્રેરણા પૂરી પાડે. પ્રિયંકાની યાત્રા આપણને જીવનના કેટલાક અત્યંત મૂલ્યવાન પાઠ શીખવે છે:
- તમારા પોતાના પર વિશ્વાસ રાખો: જ્યારે આખી દુનિયા એમ કહેતી હોય કે તમે ભૂલ કરી રહ્યા છો, ત્યારે પણ તમારા આંતરિક અવાજ (Intuition) પર વિશ્વાસ કરો.
- હંમેશા શીખતા રહો: વિદ્યાર્થી બનવામાં ક્યારેય શરમ ન અનુભવો. હોલીવુડમાં પ્રિયંકાએ એક્ટિંગ, એક્સેન્ટ અને કામ કરવાની રીત નવેસરથી શીખી.
- રાજકારણથી ડરશો નહીં, તેને પાર કરો: જો તમારા કાર્યસ્થળ પર તમારી આસપાસ નકારાત્મકતા અથવા રાજકારણ હોય, તો ત્યાં રહીને રડવાને બદલે એવી જગ્યા શોધો જ્યાં તમારા ટેલેન્ટની સાચી કદર થાય.
- ગ્રોથ માઇન્ડસેટ (Growth Mindset): એક જ જગ્યાએ સ્થિર થઈને સડી જવા કરતાં, વહેતા પાણીની જેમ સતત નવા માર્ગો શોધતા રહો.
બોલિવૂડ એ ભારતીય મનોરંજન જગતનું હૃદય છે, અને પ્રિયંકા ચોપરા હંમેશા એ હૃદયનો એક ધબકતો હિસ્સો રહેશે. તેણે ક્યારેય બોલિવૂડને નફરતથી નથી છોડ્યું, પરંતુ તેણે પોતાની પાંખોનો વ્યાપ વધાર્યો છે. આજે પણ જ્યારે તે ભારત આવે છે, ત્યારે તે એ જ ‘દેશી ગર્લ’ ના અંદાજમાં જોવા મળે છે.
તેના હોલીવુડ શિફ્ટ પાછળનું કારણ કોઈની હાર કે જીત નહોતી. તે માત્ર એક એવા પક્ષીની ઉડાન હતી, જેનું આકાશ ક્યારેય પૂરું થતું નથી. આંતરિક જૂથવાદથી લઈને સમાન તકોના અભાવ સુધીના અનેક કારણોએ તેને આ નિર્ણય લેવા મજબૂર કરી હતી. પરંતુ, તેણે એ મજબૂરીને પોતાની સૌથી મોટી તાકાત બનાવી દીધી.
આખરે, આપણે એ સમજી લેવું જોઈએ કે એક સાચો કલાકાર ક્યારેય કોઈ એક ઇન્ડસ્ટ્રી, કોઈ એક દેશ કે કોઈ એક ભાષાનો મોહતાજ હોતો નથી. તેનું આખું જીવન એ જ પ્રયાસમાં વીતે છે કે તે પોતાના સર્જનને દુનિયાના ખૂણે ખૂણે પહોંચાડે. આ જ અદમ્ય ઈચ્છાશક્તિ અને સ્થિરતા સામેનો વિદ્રોહ આપણને એ સમજવા માટે પૂરતો છે કે આખરે કયા કારણોસર આ ગ્લોબલ સુપરસ્ટારે પોતાની જનમભૂમિની ઇન્ડસ્ટ્રીની સીમાઓ ઓળંગીને વિશ્વના ફલક પર પોતાનું નામ સુવર્ણ અક્ષરોમાં અંકિત કર્યું.
મગન લુહાર CTC News ના ફાઉન્ડર અને ઓનર છે. પત્રકારત્વ ઉપરાંત તેઓ એક જાણીતા અભિનેતા (Actor) પણ છે. કલા અને મીડિયા ક્ષેત્રે બહોળો અનુભવ ધરાવતા મગનભાઈએ સામાજિક જવાબદારીની ભાવના સાથે આ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મની સ્થાપના કરી છે. તેઓ ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિકાસ અને સામાજિક મુદ્દાઓને પોતાની આગવી શૈલીમાં વાચા આપવા માટે જાણીતા છે.