રાજકોટ-મોરબી હાઈવે પર મોતનું તાંડવ? અકસ્માતોની વધતી ચિંતા અને વાહનચાલકો માટે રેડ એલર્ટ – એક વિસ્તૃત ગ્રાઉન્ડ રિપોર્ટ અને સુરક્ષા માર્ગદર્શિકા

સૌરાષ્ટ્રની જીવાદોરી કે અકસ્માતોનો પર્યાય?

સૌરાષ્ટ્રના પાટનગર ગણાતા રાજકોટ અને સિરામિક સીટી મોરબીને જોડતો રસ્તો એટલે ગુજરાતનો સૌથી વ્યસ્ત અને આર્થિક દ્રષ્ટિએ સૌથી મહત્વનો હાઈવે. આ રાજકોટ-મોરબી હાઈવે માત્ર ડામરનો રસ્તો નથી, પરંતુ તે સૌરાષ્ટ્રના અર્થતંત્રની ધોરીનસ છે. હજારો ટ્રકો, લક્ઝરી બસો, કાર અને બાઈક ચાલકો દિવસ-રાત અહીંથી પસાર થાય છે. પરંતુ, છેલ્લા કેટલાક સમયથી આ હાઈવે લોહીયાળ બની રહ્યો છે. છાસવારે આવતા અકસ્માતના સમાચારોએ લોકોમાં ફફડાટ ફેલાવી દીધો છે.

જ્યારે પણ કોઈ પરિવાર રાજકોટથી મોરબી કે મોરબીથી રાજકોટ જવા નીકળે છે, ત્યારે ઘરે પહોંચે ત્યાં સુધી તેમના સ્વજનોના જીવ તાળવે ચોંટેલા રહે છે. “રોજિંદા અકસ્માતો”, “ડમ્પર પાછળ કાર ઘૂસી ગઈ”, “હિટ એન્ડ રન” – આવા સમાચારો હવે સામાન્ય બની ગયા છે. આ અકસ્માતોની વણઝાર શા માટે અટકતી નથી? શું રસ્તામાં ખામી છે કે વાહનચાલકોની ભૂલ? શું તંત્ર ઘોર નિદ્રામાં છે?

આજના આ અત્યંત વિસ્તૃત અને ગંભીર બ્લોગમાં આપણે રાજકોટ-મોરબી હાઈવે પરની સ્થિતિનું પોસ્ટમોર્ટમ કરીશું. અમે તમને જણાવીશું કે કયા પોઈન્ટ્સ સૌથી ખતરનાક છે, અકસ્માતો પાછળનું સાચું કારણ શું છે અને સૌથી મહત્વનું – એક વાહનચાલક તરીકે તમારે કઈ સાવચેતી રાખવી જોઈએ. આ માત્ર એક આર્ટિકલ નથી, પણ તમારી અને તમારા પરિવારની સુરક્ષા માટેની એક માર્ગદર્શિકા છે.

ભાગ ૧: વર્તમાન પરિસ્થિતિ – હાઈવે પર ભયનું લખલખું

સૌ પ્રથમ આપણે વાસ્તવિકતા સ્વીકારવી પડશે. રાજકોટ-મોરબી હાઈવે પર ટ્રાફિકનું ભારણ તેની ક્ષમતા કરતા અનેકગણું વધી ગયું છે. મોરબી વિશ્વનું બીજું સૌથી મોટું સિરામિક હબ છે. અહીંથી રોજના હજારો ટ્રકો ટાઇલ્સ અને સેનેટરી વેર ભરીને દેશના ખૂણે-ખૂણે અને કંડલા-મુન્દ્રા પોર્ટ તરફ જાય છે.

ભયાનક આંકડાઓ: જો આપણે છેલ્લા ૬ મહિનાના આંકડા જોઈએ તો ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવે છે. લગભગ દર ત્રીજા દિવસે અહીં એક નાનો કે મોટો અકસ્માત નોંધાય છે. ગંભીર અકસ્માતોમાં જીવ ગુમાવનારાઓની સંખ્યા ચિંતાજનક રીતે વધી છે. ખાસ કરીને રાત્રિના સમયે અને વહેલી સવારે અકસ્માતોનું પ્રમાણ વધુ જોવા મળે છે.

મિશ્ર ટ્રાફિકની સમસ્યા: આ હાઈવેની સૌથી મોટી મુશ્કેલી ‘મિક્સ્ડ ટ્રાફિક’ છે. એક જ લેન પર ૨૦ ટન વજન ભરેલો ધીમો ડમ્પર પણ ચાલે છે અને ૧૦૦ ની સ્પીડે જતી કાર પણ ચાલે છે. જ્યારે આ બંને વચ્ચે તાલમેલ તૂટે છે, ત્યારે ગમખ્વાર અકસ્માત સર્જાય છે. બાઈક ચાલકો માટે તો આ હાઈવે પરથી પસાર થવું એ મોતના મુખમાં જવા સમાન બની ગયું છે.

ભાગ ૨: અકસ્માતો માટે જવાબદાર મુખ્ય કારણો – ‘ડેથ ટ્રેપ’ કેમ બન્યો હાઈવે?

ફક્ત નસીબને દોષ આપવો યોગ્ય નથી. આ અકસ્માતોની વણઝાર પાછળ અનેક નક્કર કારણો જવાબદાર છે. ચાલો એક પછી એક તેનું વિશ્લેષણ કરીએ.

૧. હેવી વ્હીકલ્સ અને ઓવરલોડિંગ

મોરબી ઇન્ડસ્ટ્રીયલ એરિયા હોવાથી અહીં હેવી વ્હીકલ્સની અવરજવર ખૂબ વધારે છે.

• ઓવરલોડિંગ: અનેક ટ્રકો અને ડમ્પરો ક્ષમતા કરતા વધુ માલ ભરીને નીકળે છે. ઓવરલોડિંગને કારણે ડ્રાઈવરનો બ્રેક પરનો કાબૂ ઓછો થઈ જાય છે. ઇમરજન્સીમાં બ્રેક મારવા છતાં ગાડી અટકતી નથી અને આગળના વાહનને કચડી નાખે છે.
• ધીમી ગતિ: ઓવરલોડ વાહનો ધીમા ચાલે છે, જેથી પાછળ આવતા ઝડપી વાહનો ઓવરટેક કરવાની ઉતાવળ કરે છે અને સામેથી આવતા વાહન સાથે અથડાય છે.

૨. રોડ એન્જિનિયરિંગ અને સિક્સ-લેનની ગોકળગાય ગતિ

સરકારે આ હાઈવેને સિક્સ-લેન (Six Lane) બનાવવાની જાહેરાત તો કરી છે અને કામ પણ ચાલી રહ્યું છે, પરંતુ કામની ગતિ અત્યંત ધીમી છે.

• ડાયવર્ઝન (Diversions): કામ ચાલુ હોવાથી ઠેર-ઠેર ડાયવર્ઝન આપવામાં આવ્યા છે. ઘણા ડાયવર્ઝન પર પૂરતા સાઈન બોર્ડ કે રિફ્લેક્ટર નથી હોતા. રાત્રે અજાણ્યા વાહનચાલકને રસ્તો સીધો લાગે છે અને તે અચાનક ડાયવર્ઝનમાં ખાબકે છે.
• સર્વિસ રોડનો અભાવ: હાઈવેની બંને બાજુ અનેક ગામડાઓ અને હોટેલો આવેલી છે. સર્વિસ રોડ ન હોવાથી ગામડાના વાહનો સીધા મેઈન હાઈવે પર ચડી જાય છે, જે હાઈ-સ્પીડ વાહનો માટે જોખમી બને છે.

૩. રોંગ સાઈડ ડ્રાઈવિંગ – સૌથી મોટો ગુનો

આ સમસ્યા માત્ર રાજકોટ-મોરબી હાઈવે ની નથી પણ સમગ્ર ગુજરાતની છે, પણ અહીં તેનું પરિણામ ભયાનક આવે છે. પેટ્રોલ બચાવવા કે યુ-ટર્ન દૂર હોવાથી ઘણા વાહનચાલકો (ખાસ કરીને ટુ-વ્હીલર અને ટ્રેક્ટર) રોંગ સાઈડમાં વાહન ચલાવે છે. સામેથી ૧૦૦ ની સ્પીડે આવતી કાર રોંગ સાઈડના વાહનને બચાવવા જાય છે અને ડિવાઈડર સાથે અથડાય છે અથવા પલટી ખાઈ જાય છે.

૪. ટાયર ફાટવાની ઘટનાઓ

ઉનાળામાં અને બપોરના સમયે ટાયર ફાટવાના બનાવો વધે છે. સિમેન્ટ રોડ અને ડામર રોડ પર સતત ઘર્ષણને કારણે અને ઓવરસ્પીડને કારણે ટાયર ગરમ થઈને ફાટે છે. ટાયર ફાટતા જ સ્ટેરીંગ પરનો કાબૂ જતો રહે છે.

ભાગ ૩: બ્લેક સ્પોટ્સ – જ્યાં સાવધાની હટી, દુર્ઘટના ઘટી

વાહનચાલકો માટે ચેતવણી છે કે જો તમે આ હાઈવે પરથી પસાર થાવ, તો નીચે મુજબના સ્થળોએ ખાસ સાવચેત રહેજો. આ જગ્યાઓને પોલીસ અને આરટીઓએ ‘બ્લેક સ્પોટ્સ’ (અકસ્માત સંભવિત વિસ્તારો) તરીકે જાહેર કર્યા છે.

1. ટંકારા શહેર અને બાયપાસ: ટંકારા પાસે હાઈવે અને સ્થાનિક રસ્તાઓ મળે છે. અહીં ટ્રાફિકની અવરજવર આડીઅવળી હોય છે. લતીપર ચોકડી પાસે પણ અકસ્માતોનું પ્રમાણ વધુ છે.
2. ગૌરીદળ અને બેડી ચોકડી: રાજકોટથી નીકળતા જ ગૌરીદળ પાસે ટ્રાફિકનું ભારણ વધે છે. અહીં અનેક હોટેલો અને ઇન્ડસ્ટ્રીયલ પાર્ક હોવાથી વાહનો અચાનક રોડ પર આવે છે.
3. મિતાણા ચોકડી: આ એક વ્યસ્ત જંકશન છે જ્યાં વાંકાનેર અને અન્ય ગામોના રસ્તા મળે છે. રાત્રે અહીં પ્રકાશનો અભાવ અકસ્માત નોતરે છે.
4. લજાઈ ચોકડી: મોરબી નજીક આવતા લજાઈ પાસે સિરામિક ફેક્ટરીઓના વાહનોની સતત અવરજવર રહે છે. ડમ્પરો અહીંથી યુ-ટર્ન લેતા હોય ત્યારે ખાસ ધ્યાન રાખવું પડે છે.

ભાગ ૪: વાહનચાલકો માટે ડ્રાઈવિંગ મેન્યુઅલ – કેવી રીતે રહેવું સુરક્ષિત?

અકસ્માત કોઈને કહીને નથી આવતો, પણ આપણી સાવચેતી આપણો જીવ બચાવી શકે છે. રોડ સેફ્ટી એ કોઈ નિયમ નથી, જીવન જીવવાની રીત છે. અહીં કેટલીક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ટિપ્સ આપી છે.

૧. ડિફેન્સિવ ડ્રાઈવિંગ (Defensive Driving) અપનાવો

આ હાઈવે પર એવું માનીને જ ચાલો કે સામેવાળો ભૂલ કરશે.

• બ્લાઈન્ડ સ્પોટ: મોટા ટ્રક કે ટેન્કરની સાવ નજીક કે સાવ પાછળ ન ચાલો. ટ્રક ડ્રાઈવરને અરીસામાં તમે દેખાતા નથી હોતા.
• ઓવરટેકિંગ: જ્યારે સામેથી કોઈ વાહન આવતું ન હોય ત્યારે જ ઓવરટેક કરો. વળાંક પર ક્યારેય ઓવરટેક ન કરો. ખાસ કરીને ટ્રકને ડાબી બાજુથી ઓવરટેક કરવાનું ટાળો.

૨. સ્પીડ લિમિટનું પાલન

સારો રસ્તો જોઈને લીવર દબાવી દેવાની ભૂલ ન કરો.

• આ હાઈવે પર ભલે લિમિટ ૮૦ કે ૧૦૦ ની હોય, પણ સુરક્ષિત સ્પીડ ૭૦-૮૦ કિમી/કલાક છે.
• યાદ રાખો, ૯૦ ની સ્પીડે બ્રેક માર્યા પછી ગાડી ઊભી રહેતા ઘણું અંતર કાપે છે.

૩. લેન શિસ્ત (Lane Discipline)

• હેવી વ્હીકલ્સ માટે ડાબી લેન હોય છે અને ઓવરટેકિંગ માટે જમણી લેન.
• જો તમે ધીમી ગતિએ (૬૦-૭૦) ચાલો છો, તો મહેરબાની કરીને વચ્ચેની કે ડાબી લેનમાં ચાલો. જમણી લેન રોકી રાખવાથી પાછળ ટ્રાફિક જામ થાય છે અને લોકો જોખમી રીતે ઓવરટેક કરવા પ્રેરાય છે.

૪. રાત્રિ ડ્રાઈવિંગમાં સાવચેતી

રાજકોટ-મોરબી હાઈવે પર રાત્રે ડ્રાઈવિંગ કરવું સૌથી વધુ જોખમી છે.

• હાઈ બીમ અને લો બીમનો યોગ્ય ઉપયોગ કરો. સામેથી વાહન આવે ત્યારે ડીપર મારો.
• જો તમને ઊંઘ આવતી હોય, તો જોખમ ન લો. કોઈ હોટેલ પર ચા પી લો અથવા ૧૫ મિનિટ પાવર નેપ (Power Nap) લઈ લો. મોટાભાગના ગંભીર અકસ્માતો વહેલી સવારે ૩ થી ૫ વાગ્યાની વચ્ચે ડ્રાઈવરને ઝોકું આવી જવાને કારણે થાય છે.

ભાગ ૫: પ્રશાસનની ભૂમિકા – પોલીસ અને તંત્ર શું કરી રહ્યું છે?

વધતા અકસ્માતોને લઈને પોલીસ અને જિલ્લા વહીવટી તંત્ર પણ ચિંતિત છે. ટ્રાફિક સમસ્યા હલ કરવા માટે કેટલાક પગલાં લેવામાં આવ્યા છે, પણ તે પૂરતા નથી.

૧. સ્પીડ ગન અને ઈન્ટરસેપ્ટર વાહનો: રાજકોટ રૂરલ પોલીસ અને મોરબી પોલીસે હાઈવે પર સ્પીડ ગન સાથે ચેકિંગ વધાર્યું છે. ઓવરસ્પીડિંગ કરતા વાહનોને મેમો આપવામાં આવે છે. પરંતુ લોકો પોલીસને જોઈને સ્પીડ ધીમી કરે છે અને આગળ જઈને ફરી ભગાડે છે.

૨. રિફ્લેક્ટર અને સાઈન બોર્ડ: બ્લેક સ્પોટ્સ પર રેડિયમ રિફ્લેક્ટર લગાવવાની કામગીરી ચાલુ છે. જેથી રાત્રે વાહનચાલકોને રસ્તો સ્પષ્ટ દેખાય. ખાડાઓ પુરવાની કામગીરી પણ ચોમાસા પછી હાથ ધરવામાં આવે છે.

૩. ટ્રાફિક ડ્રાઈવ: રોંગ સાઈડ આવતા વાહનો અને ઓવરલોડ ડમ્પરો સામે સમયાંતરે ડ્રાઈવ યોજવામાં આવે છે. આરટીઓ દ્વારા ડમ્પરોના ફિટનેસ અને ડ્રાઈવરોના લાયસન્સ ચેક કરવામાં આવે છે.

શું કરવાની જરૂર છે?

• સતત પેટ્રોલિંગ: માત્ર દિવસ દરમિયાન નહીં, પણ રાત્રે પણ હાઈવે પેટ્રોલિંગ વધારવાની જરૂર છે.
• કડક દંડ: રોંગ સાઈડ ડ્રાઈવિંગ માટે માત્ર દંડ નહીં, પણ લાયસન્સ સસ્પેન્ડ કરવા જેવા કડક પગલાં લેવા જોઈએ.
• રસ્તાનું કામ ઝડપી બનાવવું: કોન્ટ્રાક્ટરો પર દબાણ લાવીને સિક્સ-લેનનું કામ યુદ્ધના ધોરણે પૂરું કરાવવું જોઈએ.

ભાગ ૬: સિરામિક ઇન્ડસ્ટ્રી અને સામાજિક જવાબદારી

મોરબીની સિરામિક ઇન્ડસ્ટ્રી દેશનું ગૌરવ છે, પરંતુ રાજકોટ-મોરબી હાઈવે પરની ટ્રાફિક સમસ્યામાં તેમનો પણ મોટો ભાગ છે.

ઇન્ડસ્ટ્રી શું કરી શકે?

• ડ્રાઈવર ટ્રેનિંગ: ફેક્ટરી માલિકોએ તેમના ટ્રક ડ્રાઈવરો માટે સેફ્ટી ટ્રેનિંગ કેમ્પ યોજવા જોઈએ.
• નો-ઓવરલોડિંગ પોલિસી: એસોસિએશને નક્કી કરવું જોઈએ કે ઓવરલોડ ટ્રક ફેક્ટરીમાંથી બહાર નહીં નીકળે.
• પાર્કિંગ વ્યવસ્થા: ઘણીવાર ટ્રકો હાઈવેની સાઈડમાં ગમે તેમ પાર્ક કરેલી હોય છે, જે રાત્રે અકસ્માત સર્જે છે. ફેક્ટરીઓએ પોતાની પ્રિમાઈસીસમાં જ પાર્કિંગની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.

ભાગ ૭: ટુ-વ્હીલર ચાલકો માટે ખાસ ચેતવણી

આ હાઈવે પર સૌથી વધુ જોખમ બાઈક ચાલકોને છે. ટ્રક અને બસની સ્પીડ અને તેમના દ્વારા ઉડતી ધૂળ બાઈક ચાલકનું સંતુલન બગાડી શકે છે.

• હેલ્મેટ ફરજિયાત: સારી ગુણવત્તાનું ISI માર્કા વાળું હેલ્મેટ પહેરો. તે માત્ર પોલીસથી બચવા માટે નહીં, પણ માથું બચાવવા માટે છે.
• લેન ડ્રાઈવિંગ: હાઈવે પર ડાબી બાજુની ધાર પર જ ચાલો. વચ્ચેની લેનમાં બાઈક ચલાવવું આત્મહત્યા સમાન છે.
• રાત્રે ટાળો: શક્ય હોય તો રાત્રે આ હાઈવે પર ટુ-વ્હીલર લઈને જવાનું ટાળો. જો જવું જ પડે તો રિફ્લેક્ટિવ જેકેટ પહેરો જેથી પાછળવાળાને તમે દેખાવ.

ભાગ ૮: અકસ્માત થાય તો શું કરવું? – ઈમરજન્સી ગાઈડ

ભગવાન ન કરે, પણ જો તમારી નજર સામે અકસ્માત થાય અથવા તમે તેમાં ફસાવ, તો ગભરાયા વગર આ પગલાં લો:

1. ગોલ્ડન અવર (Golden Hour): અકસ્માત પછીની પહેલી કલાક જીવ બચાવવા માટે સૌથી મહત્વની હોય છે. તરત જ ૧૦૮ (108) પર કોલ કરો.
2. પોલીસને જાણ: ૧૦૦ નંબર અથવા નજીકના પોલીસ સ્ટેશનને જાણ કરો.
3. પ્રાથમિક સારવાર: જો તમને ફર્સ્ટ એઈડ આવડતું હોય, તો ઘાયલ વ્યક્તિનો રક્તસ્ત્રાવ રોકવા પ્રયાસ કરો. તેને પાણી પીવડાવવાનું ટાળો જો તે બેભાન હોય.
4. વિડીયો ઉતારવાને બદલે મદદ કરો: આજકાલ લોકો મદદ કરવાને બદલે રીલ્સ કે વિડીયો ઉતારવા લાગે છે. એક નાગરિક તરીકે ઘાયલને હોસ્પિટલ પહોંચાડવો આપણી નૈતિક ફરજ છે. સરકારના ‘ગુડ સમારીટન’ કાયદા મુજબ મદદ કરનારને પોલીસ હેરાન કરતી નથી, ઉલટાનું સન્માન કરે છે.

ભાગ ૯: આપણે શું શીખવાની જરૂર છે?

અકસ્માત એ કોઈ દૈવી આપત્તિ નથી, તે માનવસર્જિત ભૂલનું પરિણામ છે. વિદેશોમાં પણ હાઈવે હોય છે, ત્યાં પણ સ્પીડ હોય છે, પણ ત્યાં અકસ્માતો ઓછા થાય છે કારણ કે ત્યાં ‘શિસ્ત’ છે.

આપણે સમજવું પડશે કે ઘરે કોઈ આપણી રાહ જોઈ રહ્યું છે. ૫ મિનિટ વહેલા પહોંચવાની લાયમાં જિંદગીથી હાથ ધોઈ બેસવું ક્યાંની સમજદારી છે? રાજકોટ-મોરબી હાઈવે પરની મુસાફરીને સુરક્ષિત બનાવવી એ માત્ર સરકારના હાથમાં નથી, સ્ટિયરિંગ પકડનાર દરેક હાથની જવાબદારી છે.

“ઘરે પહોંચવું મહત્વનું છે, વહેલા પહોંચવું નહીં”

અંતમાં, આ બ્લોગના માધ્યમથી અમે તમામ વાહનચાલકોને વિનંતી કરીએ છીએ કે રાજકોટ-મોરબી હાઈવે પરથી પસાર થતી વખતે વિશેષ તકેદારી રાખો. આ રસ્તો અત્યારે વિકાસની સાથે સાથે વિપત્તિ પણ લઈને આવ્યો છે.

તમારા વાહનની નિયમિત સર્વિસ કરાવો, ટાયર ચેક કરો, નીંદર પૂરી કરીને ડ્રાઈવિંગ કરો અને ટ્રાફિક નિયમોનું પાલન કરો. સરકાર રસ્તા પહોળા કરશે, પોલીસ દંડ કરશે, પણ તમારો જીવ સાચવવાનું કામ તો તમારે જ કરવાનું છે.

આશા રાખીએ કે તંત્ર જાગશે, રસ્તાઓ સુધરશે અને વાહનચાલકો શિસ્તબદ્ધ થશે, જેથી આ અકસ્માતોની વણઝાર અટકે અને આ હાઈવે ફરીથી સલામત મુસાફરીનો પર્યાય બને.

સુરક્ષિત રહો, સાવચેત રહો.