બોલિવૂડની સૌથી મોટી જાસૂસી ફિલ્મ પર સંકટના વાદળો
બોલિવૂડ અને વિવાદોનો હંમેશાથી એક અતૂટ નાતો રહ્યો છે. ખાસ કરીને જ્યારે કોઈ મેગા બજેટ ફિલ્મ રિલીઝ થવાની તૈયારીમાં હોય, ત્યારે કોઈ ને કોઈ કારણસર તે વિવાદોના ઘેરાવામાં આવી જ જાય છે. અત્યારે બોલિવૂડના સૌથી ઊર્જાવાન અભિનેતા રણવીર સિંહ, આર. માધવન, સંજય દત્ત અને અક્ષય ખન્ના જેવા દિગ્ગજ કલાકારોથી સજ્જ ફિલ્મ ‘ધુરંધર 2: ધ રિવેન્જ’ (Dhurandhar 2: The Revenge) ની ચારેબાજુ ભારે ચર્ચા છે. દર્શકો આ એક્શનથી ભરપૂર સ્પાય-થ્રિલરની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા છે.
કાનૂની નોટિસમાં શું છે? (The Core of the Controversy)
ફિલ્મ નિર્માતા આદિત્ય ધર (જેઓ ‘ઉરી: ધ સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક’ જેવી શાનદાર ફિલ્મ માટે જાણીતા છે) દ્વારા નિર્દેશિત આ ફિલ્મ સામે મહારાષ્ટ્રના એક સામાજિક કાર્યકર વિકી થોમસ સિંહે મોરચો માંડ્યો છે.
તેમના દ્વારા સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ફિલ્મ સર્ટિફિકેશન (CBFC) અને ભારત સરકારના માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય (Ministry of Information and Broadcasting) ને એક ઔપચારિક કાનૂની નોટિસ મોકલવામાં આવી છે. આ નોટિસ સીધી રીતે ફિલ્મના નિર્માતા, દિગ્દર્શક અને મુખ્ય અભિનેતા રણવીર સિંહ વિરુદ્ધ જારી કરવામાં આવી છે.
મહારાષ્ટ્રના આ સામાજિક કાર્યકર દ્વારા શરૂ કરાયેલો આ રણવીર સિંહની ફિલ્મ ધુરંધર 2 નો વિવાદ મુખ્યત્વે ફિલ્મના એક એવા દ્રશ્ય પર કેન્દ્રિત છે જેમાં રણવીર સિંહનું પાત્ર (જે એક શીખ યુવાન છે) ધૂમ્રપાન (Smoking) કરતું જોવા મળે છે.
શીખ ધર્મ અને ધૂમ્રપાન: શા માટે આ એક ગંભીર મુદ્દો છે?
જે લોકો શીખ ધર્મની પરંપરાઓ અને ‘રહિત મર્યાદા’ (Sikh Rehat Maryada – શીખ આચારસંહિતા) થી પરિચિત છે, તેઓ જાણે છે કે શીખ ધર્મમાં તમાકુનું સેવન અને ધૂમ્રપાન એ સખત રીતે વર્જિત (Strictly Prohibited) છે.
- ધાર્મિક માન્યતા: શીખ ગુરુઓએ તમાકુને ‘જગત જૂઠ’ ગણાવ્યું છે અને તેનું સેવન કરવું એ ધાર્મિક ગુનો માનવામાં આવે છે. એક સાચા શીખ માટે વાળ ન કાપવા અને નશો ન કરવો એ પાયાના સિદ્ધાંતો છે.
- ખોટી રજૂઆત: નોટિસમાં સ્પષ્ટપણે જણાવવામાં આવ્યું છે કે જ્યારે કોઈ ફિલ્મમાં એક શીખ વ્યક્તિને સિગારેટ પીતો દર્શાવવામાં આવે છે, ત્યારે તે માત્ર ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક તથ્યોની વિરુદ્ધ જ નથી, પરંતુ તે દેશ અને દુનિયામાં વસતા લાખો શીખોની ધાર્મિક આસ્થાનું સીધું અપમાન છે.
રણવીર સિંહનું પાત્ર અને ફિલ્મની પૃષ્ઠભૂમિ (Character & Plot Details)
આ ફિલ્મના કથા-વસ્તુ અને જાસૂસી મિશન વચ્ચે Dhurandhar 2 Controversy દર્શકો માટે થોડો આશ્ચર્યજનક પણ છે, કારણ કે ફિલ્મોમાં જાસૂસો અવારનવાર પોતાની ઓળખ છુપાવતા હોય છે.
‘ધુરંધર’ ફ્રેન્ચાઈઝીની આ બીજી કડીમાં રણવીર સિંહ એક ભારતીય જાસૂસ ‘જસકીરત સિંહ રંગી’ (Jaskirat Singh Rangi) ની ભૂમિકા ભજવી રહ્યો છે. વાર્તા મુજબ, જસકીરત એક અત્યંત જોખમી અંડરકવર મિશન માટે પાકિસ્તાનના કરાચી (લ્યારી વિસ્તાર) માં જાય છે. ત્યાં તે દુશ્મનોની વચ્ચે ભળી જવા માટે ‘હમઝા અલી મઝારી’ નામની મુસ્લિમ ઓળખ ધારણ કરે છે.
પ્રથમ ભાગમાં જસકીરતને એક કેદી તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો હતો, જેને સખત તાલીમ આપીને પાકિસ્તાન મોકલવામાં આવે છે. હવે આ બીજા ભાગમાં, તેના જીવનના અનેક રહસ્યો ખુલવાના છે. ફિલ્મમાં એક્શન, દેશભક્તિ અને રાજકીય ષડયંત્રોનો અદભુત સમન્વય જોવા મળશે. પરંતુ, આટલી મજબૂત વાર્તા હોવા છતાં, માત્ર એક ધૂમ્રપાનના દ્રશ્યને કારણે મેકર્સની વર્ષોની મહેનત પર પાણી ફરી વળે તેવો ભય ઊભો થયો છે.
ફરિયાદીની મુખ્ય 3 માંગણીઓ (Demands from the Sikh Community)
શીખ સમુદાયની ભાવનાઓને ઠેસ પહોંચાડ્યા બાદ, ફરિયાદી વિકી થોમસ સિંહે કાનૂની નોટિસ દ્વારા મેકર્સ સમક્ષ નીચે મુજબની ત્રણ કડક માંગણીઓ મૂકી છે:
- દ્રશ્યો હટાવવા (Scene Deletion): ફિલ્મમાંથી તે તમામ દ્રશ્યો તાત્કાલિક ધોરણે કાપી નાખવામાં આવે જેમાં શીખ પાત્ર (જસકીરત સિંહ) ધૂમ્રપાન કરતું દેખાય છે.
- પ્રમોશનલ મટિરિયલમાં ફેરફાર: માત્ર ફિલ્મમાંથી જ નહીં, પરંતુ ફિલ્મના પોસ્ટર્સ, ટ્રેલર, ટીઝર અને સોશિયલ મીડિયા પર મુકવામાં આવેલી તમામ પ્રમોશનલ સામગ્રીમાંથી પણ આ વાંધાજનક દ્રશ્યો દૂર કરવામાં આવે.
- જાહેર માફી (Public Apology): ફિલ્મ મેકર્સે અને રણવીર સિંહે એક સત્તાવાર પ્રેસ રિલીઝ દ્વારા શીખ સમુદાયની માફી માંગવી જોઈએ, કારણ કે આ દ્રશ્ય દ્વારા તેમની આસ્થા અને છબીને વૈશ્વિક સ્તરે નુકસાન પહોંચાડવાનો પ્રયાસ થયો છે.
જો મેકર્સ સમયસર આ માંગણીઓ સ્વીકારશે નહીં તો Dhurandhar 2 Controversy ફિલ્મના બોક્સ ઓફિસ કલેક્શન અને તેની રિલીઝ પર કાનૂની સ્ટે (Stay Order) લાવવા સુધી પણ જઈ શકે છે.
બોક્સ ઓફિસ અને એડવાન્સ બુકિંગ પર શું થશે અસર? (Box Office Implications)
જિયો સ્ટુડિયોઝ (Jio Studios) અને B62 સ્ટુડિયોઝ દ્વારા નિર્મિત આ ફિલ્મ ૧૯ માર્ચે હિન્દી, તમિલ, તેલુગુ, કન્નડ અને મલયાલમ એમ પાંચ ભાષાઓમાં રિલીઝ થવાની છે. મેકર્સે ૧૮ માર્ચના રોજ પેઇડ પ્રીવ્યુ (Paid Previews) નું પણ આયોજન કર્યું છે.
એડવાન્સ બુકિંગના આંકડા: ફિલ્મને લઈને લોકોમાં એટલો જબરદસ્ત ક્રેઝ છે કે રિલીઝ પહેલા જ એડવાન્સ બુકિંગમાં ફિલ્મે તમામ રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા છે. ટ્રેડ એનાલિસ્ટ્સના અહેવાલ મુજબ, પ્રી-સેલ્સમાં ફિલ્મે ૬૦ કરોડ રૂપિયાનો આંકડો વટાવી દીધો છે અને અંદાજે ૨.૫ લાખથી વધુ ટિકિટો અત્યારથી જ વેચાઈ ગઈ છે. આ આંકડાઓ તાજેતરની બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મો ‘એનિમલ’ અને ‘જવાન’ ને ટક્કર આપી રહ્યા છે.
વિવાદની અસર: સામાન્ય રીતે, બોલિવૂડમાં વિવાદો ફિલ્મને વધુ પબ્લિસિટી અપાવે છે. અગાઉ રણવીર સિંહની ફિલ્મ ‘પદ્માવત’ (Padmaavat) નો પણ કરણી સેના દ્વારા ભારે વિરોધ થયો હતો, છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહિટ સાબિત થઈ હતી. જોકે, ધાર્મિક સેન્ટિમેન્ટ્સ સાથે જોડાયેલા વિવાદોમાં ઘણીવાર કેટલાક રાજ્યોમાં ફિલ્મ પર પ્રતિબંધ પણ લાગી શકે છે, જે આર્થિક નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
સિનેમા અને ધાર્મિક સંવેદનશીલતા
ફિલ્મ વિવેચકો અને સામાજિક નિષ્ણાતોના મતે, Dhurandhar 2 Controversy એ વાતની સ્પષ્ટ સાબિતી છે કે ફિલ્મ નિર્માતાઓએ કોઈ પણ ચોક્કસ સમુદાયના પાત્રને સ્ક્રીન પર દર્શાવતા પહેલા તેમના ધાર્મિક નિયમો અને સાંસ્કૃતિક મૂલ્યોનો ઊંડો અભ્યાસ (Research) કરવો જોઈએ.
- ક્રિએટિવ લિબર્ટી વિરુદ્ધ આસ્થા (Creative Liberty vs. Faith): દિગ્દર્શકો ઘણીવાર ‘ક્રિએટિવ લિબર્ટી’ ના નામે પાત્રોમાં નકારાત્મક કે ગ્રે શેડ્સ (Grey Shades) ઉમેરતા હોય છે. એક જાસૂસ તરીકે રણવીરનું પાત્ર માનસિક તણાવમાં હોઈ શકે છે, જેને દર્શાવવા માટે કદાચ ધૂમ્રપાનનો સહારો લેવાયો હોય. પરંતુ ભારતીય સમાજમાં ધાર્મિક ઓળખ અત્યંત સંવેદનશીલ વિષય છે.
- CBFC ની ભૂમિકા: સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ફિલ્મ સર્ટિફિકેશન (CBFC) ની ગાઈડલાઈન્સ મુજબ, કોઈ પણ ફિલ્મ એવું દ્રશ્ય ન બતાવી શકે જે દેશના કોઈ પણ વર્ગ કે સમુદાયની ધાર્મિક લાગણીઓને ઠેસ પહોંચાડે કે કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિ બગાડે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે સેન્સર બોર્ડ આ નોટિસ પર શું પ્રતિક્રિયા આપે છે અને ફિલ્મમાં ‘કટ’ (Cut) મૂકવા માટે આદેશ આપે છે કે નહીં.
આગળ શું થશે?
હાલમાં, બોલિવૂડની નજર આદિત્ય ધર અને જિયો સ્ટુડિયોઝના સત્તાવાર નિવેદન પર ટકેલી છે. શું તેઓ શીખ સમુદાયની માંગણીઓ સામે ઝૂકીને વિવાદિત દ્રશ્યો હટાવશે? કે પછી સેન્સર બોર્ડના સર્ટિફિકેટના આધારે પોતાની ક્રિએટિવ લિબર્ટીનો બચાવ કરશે?
વિવાદ ભલે ગમે તેટલો મોટો હોય, પરંતુ દર્શકોમાં રણવીર સિંહના હિંસક અને ડરામણા લુક, સંજય દત્ત અને આર. માધવનની જોરદાર એક્ટિંગ અને શાનદાર એક્શન સિક્વન્સ જોવા માટેનો ઉત્સાહ ચરમસીમાએ છે. આશા રાખીએ કે મેકર્સ અને સમુદાય વચ્ચે સૌહાર્દપૂર્ણ ઉકેલ આવે અને ૧૯ માર્ચે દર્શકો કોઈ પણ અડચણ વિના આ સિનેમેટિક અનુભવ માણી શકે.
મગન લુહાર CTC News ના ફાઉન્ડર અને ઓનર છે. પત્રકારત્વ ઉપરાંત તેઓ એક જાણીતા અભિનેતા (Actor) પણ છે. કલા અને મીડિયા ક્ષેત્રે બહોળો અનુભવ ધરાવતા મગનભાઈએ સામાજિક જવાબદારીની ભાવના સાથે આ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મની સ્થાપના કરી છે. તેઓ ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિકાસ અને સામાજિક મુદ્દાઓને પોતાની આગવી શૈલીમાં વાચા આપવા માટે જાણીતા છે.