સાંજ પડે અને ભજીયા યાદ ન આવે તો જ નવાઈ!
ગુજરાતીઓના ઘરની એક ખાસિયત છે. સાંજ પડે એટલે એક જ સવાલ પૂછાય, “આજે નાસ્તામાં શું છે?” અને જો બહાર આકાશમાં કાળા ડિબાંગ વાદળો ઘેરાયા હોય અથવા શિયાળાની ગુલાબી ઠંડી ચમકારો મારતી હોય, તો જવાબ એક જ હોય છે – “ગરમાગરમ ભજીયા અને આદુવાળી ચા”. ભજીયા એ માત્ર એક વાનગી નથી, પણ ગુજરાતીઓ માટે એક લાગણી છે. મેથીના ગોટા, બટાકા વડા, ડુંગળીના ભજીયા તો આપણે અવારનવાર ખાઈએ છીએ, પણ આજે આપણે વાત કરીશું એક એવા ભજીયાની જે સ્વાદમાં તો લાજવાબ છે જ, પણ સાથે થોડા હેલ્ધી પણ છે. હા, આપણે વાત કરી રહ્યા છીએ Palak na Bhajiya (પાલકના ભજીયા) ની.
ભાગ ૧: પાલકના ભજીયા જ કેમ? – સ્વાદ અને સ્વાસ્થ્યનો સંગમ
સામાન્ય રીતે બાળકોને અને ઘરના ઘણા સભ્યોને પાલકનું શાક ખાવું ગમતું નથી. “પાલક કોણ ખાય?” એવું મોઢું બગાડતા લોકોને જો તમે Palak na Bhajiya ખવડાવો, તો તેઓ આંગળા ચાટતા રહી જશે.
૧. આયર્નનો ભંડાર:
પાલકમાં ભરપૂર માત્રામાં આયર્ન, વિટામિન A અને વિટામિન C હોય છે. ભલે તળવાથી તેના થોડા પોષક તત્વો ઓછા થાય, પણ મેંદાના સમોસા ખાવા કરતા લીલી પાલકના ભજીયા ખાવા સો ગણા સારા છે. આ એક ઉત્તમ Tea Time Snack છે.
૨. કુરકુરો સ્વાદ:
અન્ય ભજીયાની સરખામણીમાં પાલકના પાંદડા તળાયા પછી એકદમ ક્રિસ્પી થઈ જાય છે. જ્યારે તમે મોઢામાં મૂકો ત્યારે જે ‘કુર્રર્ર…’ અવાજ આવે છે, તે જ આ ભજીયાની ખરી મજા છે.
૩. ઝડપી અને સરળ (Quick & Easy):
બટાકા બાફવાની ઝંઝટ નહીં, ડુંગળી સમારતા આંખમાં પાણી આવે તેની ચિંતા નહીં. પાલક ધોઈ, સમારી અને ખીરું તૈયાર! માત્ર ૧૫ મિનિટમાં Gujarati Nasta તૈયાર થઈ જાય છે.
ભાગ ૨: સામગ્રીની પસંદગી – પરફેક્ટ ભજીયાનું રહસ્ય
કોઈપણ વાનગી સ્વાદિષ્ટ ત્યારે જ બને છે જ્યારે તેની સામગ્રી (Ingredients) ઉત્તમ હોય. Palak Pakoda Recipe માટે તમારે નીચે મુજબની તૈયારી કરવી પડશે.
મુખ્ય સામગ્રી:
- પાલક (Spinach): ૨૫૦ ગ્રામ (લગભગ ૨ મોટા જૂડા).
- ટિપ: પાલક લેતી વખતે ધ્યાન રાખવું કે પાંદડા મધ્યમ કદના અને કૂણા હોય. બહુ મોટા અને જાડા દાંડીવાળા પાંદડા લેશો તો ભજીયા કડવા લાગી શકે છે.
- ચણાનો લોટ (Besan): ૧.૫ કપ.
- ટિપ: હંમેશા ઝીણો લોટ લેવો અને તેને ચાળીને જ ઉપયોગમાં લેવો જેથી ખીરામાં ગાંઠા ન પડે.
- ચોખાનો લોટ (Rice Flour) અથવા કોર્નફ્લોર: ૨-૩ ચમચી.
- ટિપ: આ જ છે આપણું સિક્રેટ ઈન્ગ્રીડિયન્ટ! ભજીયાને Kurkura (ક્રિસ્પી) બનાવવા માટે આ ઉમેરવું ખૂબ જરૂરી છે.
મસાલા અને અન્ય:
- લીલા મરચા: ૨-૩ (ઝીણા સમારેલા). જો તમને તીખું ગમતું હોય તો વધુ લઈ શકો.
- આદુ: ૧ ઈંચનો ટુકડો (છીણેલું અથવા પેસ્ટ).
- અજમો (Carom Seeds): ૧/૨ ચમચી. ભજીયામાં અજમો પાચન માટે અને સુગંધ માટે અનિવાર્ય છે.
- આખા ધાણા: ૧ ચમચી (અધકચરા વાટેલા). આનાથી હલવાઈ જેવો ટેસ્ટ આવશે.
- લાલ મરચું પાવડર: ૧/૨ ચમચી.
- હળદર: ચપટી (રંગ માટે).
- હીંગ: ચપટી (પચવામાં હળવા રહે તે માટે).
- મીઠું: સ્વાદ મુજબ.
- ખાવાનો સોડા (Baking Soda): ૧ ચપટી (ઓપ્શનલ).
- તેલ: તળવા માટે અને ૨ ચમચી ગરમ તેલ મોણમાં નાખવા માટે.
ભાગ ૩: પૂર્વ તૈયારી (Preparation) – આ સ્ટેપ્સ ચૂકશો નહીં
ઘણી ગૃહિણીઓ સીધું ખીરું બનાવવા લાગે છે, પણ Palak na Bhajiya બનાવતા પહેલા પાલકને તૈયાર કરવી ખૂબ મહત્વની છે.
૧. પાલકને ધોવી અને કોરી કરવી:
પાલકમાં ઘણીવાર માટી અને રેતી હોય છે. તેને ૩-૪ વાર ચોખ્ખા પાણીથી ધોઈ લો. સૌથી મહત્વનું સ્ટેપ એ છે કે ધોયા પછી તેને કોરી કરવી. પાલકને ચારણીમાં અથવા કોટનના કપડા પર પાથરી દો. જો પાલકમાં પાણી રહી જશે, તો ખીરું પાતળું થઈ જશે અને ભજીયા તેલ પી જશે.
૨. કટિંગની કળા (Chopping):
પાલકને કેવી રીતે કાપવી તેના પર ભજીયાનો દેખાવ અને ટેસ્ટ આધાર રાખે છે.
- રીબન કટ: પાલકને સાવ ઝીણી નથી સમારવાની. તેને લાંબી પટ્ટીઓમાં (Ribbon style) કાપવાની છે. આનાથી ભજીયા તળાયા પછી લચ્છેદાર બનશે અને વધુ ક્રિસ્પી લાગશે.
- ડાળખીઓ કાઢી નાખવી, માત્ર પાંદડાનો જ ઉપયોગ કરવો.
ભાગ ૪: સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ રેસીપી (The Ultimate Recipe)
હવે આપણે મુખ્ય પ્રક્રિયા તરફ આગળ વધીએ. આ Easy Winter Recipe ને સ્ટેપ બાય સ્ટેપ ફોલો કરો.
સ્ટેપ ૧: મસાલા મિક્સિંગ
એક મોટા બાઉલમાં સમારેલી પાલક લો. હવે તેમાં લીલા મરચા, આદુની પેસ્ટ, અજમો (હાથથી મસળીને), અધકચરા ધાણા, લાલ મરચું, હળદર, હીંગ અને મીઠું ઉમેરો.
- સાવધાન: અત્યારે પાણી કે લોટ નથી નાખવાનો. પહેલા પાલક અને મસાલાને હાથથી હળવે હળવે મિક્સ કરો. મીઠું નાખવાથી પાલક પોતાનું પાણી છોડશે. આ જ પાણીનો ઉપયોગ આપણે લોટ બાંધવા માટે કરવાનો છે. તેને ૫-૭ મિનિટ માટે સાઈડ પર મૂકી દો.
સ્ટેપ ૨: લોટ ઉમેરવો
હવે પાલકના મિશ્રણમાં ધીમે-ધીમે ચણાનો લોટ ઉમેરતા જાઓ. એકસાથે બધો લોટ ન નાખો. સાથે જ ચોખાનો લોટ પણ ઉમેરી દો.
- હાથથી મિક્સ કરતા રહો. તમારે જોવું પડશે કે પાલક અને લોટ એકબીજા સાથે બરાબર કોટ (Coat) થઈ જાય.
- પાણીની જરૂર છે? સામાન્ય રીતે પાલકના પાણીથી જ મિશ્રણ તૈયાર થઈ જાય છે. જો તમને બહુ કોરું લાગે, તો જ ૧-૨ ચમચી પાણી છાંટવું. યાદ રાખો, આપણે મેથીના ગોટા જેવું ઢીલું ખીરું નથી બનાવવાનું, પણ ડુંગળીના ભજીયા જેવું લચકાપડતું મિશ્રણ બનાવવાનું છે.
સ્ટેપ ૩: ગરમ તેલનું મોણ
કડાઈમાં તળવા માટે તેલ ગરમ મૂકો. જ્યારે તેલ ગરમ થઈ જાય, ત્યારે તેમાંથી ૨ ચમચી ગરમ તેલ લઈને ભજીયાના મિશ્રણમાં રેડો. આનાથી તમારા Crispy Spinach Fritters અંદરથી સોફ્ટ અને બહારથી સુપર ક્રિસ્પી બનશે. જો સોડા વાપરતા હોવ, તો તેલ નાખતા પહેલા એક ચપટી સોડા નાખો અને તેના પર ગરમ તેલ રેડો એટલે સોડા એક્ટિવેટ થઈ જશે.
સ્ટેપ ૪: તળવાની રીત (Frying Technique)
આ સૌથી મહત્વનો તબક્કો છે. જો તેલનું તાપમાન બરાબર નહીં હોય, તો બધી મહેનત પાણીમાં જશે.
- તાપમાન: તેલ મધ્યમથી વધુ ગરમ હોવું જોઈએ. જો તેલ ઠંડુ હશે, તો ભજીયા તેલ પી જશે અને ચીકણા બનશે. જો તેલ બહુ ગરમ હશે, તો બહારથી બળી જશે અને અંદરથી કાચા રહેશે.
- ભજીયા પાડવા: હાથમાં થોડું મિશ્રણ લો અને તેને ગોળ વાળ્યા વગર, છૂટું-છૂટું (Scattered) તેલમાં બીલીપત્રની જેમ છોડો. આનાથી તે લચ્છેદાર બનશે અને દરેક ખૂણેથી તળાશે.
- ક્યારે કાઢવા? ભજીયાને ગોલ્ડન બ્રાઉન અને ક્રિસ્પી થાય ત્યાં સુધી તળો. ઝારા વડે તેને ફેરવતા રહો. એક બેચ તળતા લગભગ ૩-૪ મિનિટ લાગશે.
- ટીશ્યુ પેપર પર કાઢી લો જેથી વધારાનું તેલ શોષાઈ જાય.
ભાગ ૫: બેસ્ટ કોમ્બિનેશન – ચટણી અને ચા (The Perfect Pairings)
Palak na Bhajiya એકલા ખાવાની મજા આવે, પણ જો સાથે ચટણી અને ચા હોય તો જલસો પડી જાય.
૧. સ્પેશિયલ કઢી (Besan Chutney):
ગુજરાતી ફરસાણની દુકાને જે પીળી ચટણી મળે છે, તે ઘરે બનાવો.
- એક વાટકીમાં ૧ ચમચી ચણાનો લોટ, ૧/૨ કપ દહીં અને ૧ કપ પાણી મિક્સ કરો. ગાંઠા ન રહેવા જોઈએ.
- એક નાની કડાઈમાં તેલ ગરમ કરો. તેમાં રાઈ, હીંગ, લીલા મરચા અને મીઠા લીમડાનો વઘાર કરો.
- તૈયાર કરેલું દહીં-ચણાના લોટનું મિશ્રણ વઘારમાં રેડી દો.
- હળદર, મીઠું અને ૧ ચમચી ખાંડ નાખો.
- ધીમા તાપે ૫ મિનિટ ઉકળવા દો જ્યાં સુધી તે ઘટ્ટ ન થાય. ગરમાગરમ ભજીયા સાથે આ ખાટી-મીઠી કઢી અદભૂત લાગે છે.
૨. લીલી ચટણી (Green Chutney):
કોથમીર, ફુદીનો, લીલા મરચા, આદુ, લસણ (ઓપ્શનલ), લીંબુનો રસ, જીરું અને મીઠું મિક્સરમાં પીસી લો. આ તીખી ચટણી Tea Time Snack નો સ્વાદ બમણો કરી દેશે.
૩. મસાલા ચા (Masala Chai):
ભજીયા તળાતા હોય ત્યારે જ બીજી બાજુ ગેસ પર આદુ, એલચી અને ફુદીના વાળી કડક મીઠી ચા મૂકી દો. વરસાદ પડતો હોય, હાથમાં ગરમાગરમ ચા નો કપ હોય અને પ્લેટમાં પાલકના ભજીયા… આનાથી મોટો સ્વર્ગીય અનુભવ બીજો કયો હોઈ શકે?
ભાગ ૬: ભજીયાને વધુ સ્વાસ્થ્યપ્રદ બનાવવા માટેની ટિપ્સ (Healthy Variations)
જો તમે હેલ્થ કોન્શિયસ છો પણ Palak Pakoda Recipe નો આનંદ લેવા માંગો છો, તો આ વિકલ્પો અજમાવો:
૧. એર ફ્રાયર વર્ઝન (Air Fryer Method):
આજના જમાનામાં એર ફ્રાયર દરેકના રસોડામાં આવી ગયું છે.
- ભજીયાના મિશ્રણમાં ૧ ચમચી તેલ ઉમેરો.
- એર ફ્રાયરને ૧૮૦ ડિગ્રી (180°C) પર ૫ મિનિટ માટે પ્રી-હિટ કરો.
- બાસ્કેટમાં થોડું તેલ લગાવો અને ભજીયાના નાના-નાના લૂઆ મૂકો.
- ૧૮૦ ડિગ્રી પર ૧૦-૧૨ મિનિટ માટે બેક કરો. વચ્ચે એકવાર ફેરવી લો.
- આ ભજીયા તળેલા જેટલા જ Kurkura બનશે પણ તેલ ૯૦% ઓછું વપરાશે.
૨. શેલો ફ્રાય (Shallow Fry):
ડીપ ફ્રાય કરવાને બદલે તમે નોન-સ્ટીક તવી પર થોડું તેલ મૂકીને તેને ટિક્કીની જેમ શેલો ફ્રાય પણ કરી શકો છો. આને ‘પાલક વડા’ જેવો લુક મળશે.
૩. મલ્ટીગ્રેન લોટ:
માત્ર ચણાના લોટને બદલે તમે તેમાં થોડો જુવારનો લોટ કે ઓટ્સનો પાવડર પણ ઉમેરી શકો છો. આનાથી ફાઈબરનું પ્રમાણ વધશે.
ભાગ ૭: પાલકના ભજીયાના વિવિધ પ્રકારો (Types of Palak Bhajiya)
પાલકના ભજીયા માત્ર એક જ રીતે નથી બનતા. ગુજરાતના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં તેને અલગ રીતે બનાવવામાં આવે છે.
૧. આખા પાનના ભજીયા (Palak Patta Chaat Style):
આમાં પાલકને સમારવામાં નથી આવતી.
- પાલકના આખા, મોટા અને સપાટ પાંદડા લો.
- ચણાના લોટનું થોડું પાતળું ખીરું બનાવો (બટાકા વડા જેવું).
- પાલકના આખા પાનને ખીરામાં બોળીને સીધા તેલમાં તળો.
- આ ભજીયા એકદમ પાતળા અને ક્રિસ્પી બને છે. ઉત્તર ભારતમાં આની ઉપર દહીં, ચટણી અને સેવ નાખીને ‘પાલક પત્તા ચાટ’ તરીકે ખવાય છે.
૨. કાંદા-પાલક ભજીયા (Onion-Spinach Mix):
જો તમને ડુંગળી ભાવતી હોય, તો પાલકની સાથે ઊભી સમારેલી ડુંગળી પણ ઉમેરો. ડુંગળી અને પાલકનું કોમ્બિનેશન ભજીયાને વધુ સ્વાદિષ્ટ અને ક્રન્ચી બનાવે છે.
૩. મેથી-પાલક ગોટા:
જો તમને મેથીના ગોટા ભાવતા હોય, તો તેમાં અડધી મેથી અને અડધી પાલક વાપરો. આનાથી ગોટા પોચા બનશે અને કડવાશ ઓછી લાગશે.
ભાગ ૮: સામાન્ય ભૂલો અને તેનું નિવારણ (Troubleshooting)
ઘણીવાર રેસીપી ફોલો કરવા છતાં રિઝલ્ટ સારું નથી મળતું. ચાલો જોઈએ ક્યાં ભૂલ થાય છે.
સમસ્યા ૧: ભજીયા તેલ પી જાય છે (Oily Bhajiyas).
- કારણ: કાં તો તેલ ઠંડુ છે, કાં તો મિશ્રણમાં પાણી વધારે પડી ગયું છે, અથવા સોડા વધારે પડી ગયો છે.
- ઉકેલ: તેલ બરાબર ગરમ થાય પછી જ ભજીયા નાખો. મિશ્રણમાં જરૂર મુજબ કોરો લોટ ઉમેરો.
સમસ્યા ૨: ભજીયા ક્રિસ્પી નથી બનતા (Soggy Bhajiyas).
- કારણ: ચોખાનો લોટ નથી નાખ્યો અથવા પાલક ધોયા પછી કોરી નથી કરી.
- ઉકેલ: ચોખાનો લોટ ઉમેરો અને ધીમા તાપે થોડી વાર વધુ તળો.
સમસ્યા ૩: ભજીયા અંદરથી કાચા રહે છે.
- કારણ: ભજીયાનું કદ બહુ મોટું છે અથવા હાઈ ફ્લેમ પર તળ્યા છે.
- ઉકેલ: નાના અથવા મધ્યમ કદના ભજીયા બનાવો અને મધ્યમ તાપે તળો.
ભાગ ૯: પીરસવાની રીત – પ્રેઝન્ટેશન મેટર્સ (Serving Suggestions)
ગુજરાતીમાં કહેવત છે, “પહેલા આંખ ખાય, પછી પેટ ખાય”. તમારા Gujarati Nasta ને સુંદર રીતે પીરસો.
- એક પ્લેટમાં ગરમાગરમ ભજીયા મૂકો.
- ઉપરથી થોડો ચાટ મસાલો છાંટો. આનાથી ટેસ્ટમાં ‘ચટાકો’ આવશે.
- સાઈડમાં તળેલા લીલા મરચા મૂકો (જેના પર મીઠું ભભરાવેલું હોય).
- એક વાટકીમાં પીળી કઢી અને બીજી વાટકીમાં લાલ-લીલી ચટણી મૂકો.
- કાચી કેરીની સીઝન હોય તો કેરીનું છીણ પણ સાથે પીરસી શકાય.
- અને હા, માટીની કુલડીમાં ગરમાગરમ Masala Chai તો હોવી જ જોઈએ!
ભાગ ૧૦: સ્ટ્રીટ ફૂડ vs ઘરનું ભજીયું
ઘણા લોકો કહેશે કે “લારી પર મળે તેવા ભજીયા ઘરે નથી બનતા”. પણ સત્ય એ છે કે લારી પર વપરાતું તેલ વારંવાર ગરમ થયેલું હોય છે જે સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે. ઘરે બનાવેલા Palak na Bhajiya માં તમે શુદ્ધ તેલ (જેમ કે સીંગતેલ કે સનફ્લાવર) વાપરો છો. વળી, પાલકની સફાઈની ખાતરી પણ ઘરે જ મળે છે. બહાર પાલક બરાબર ધોયેલી ન પણ હોય.
તેથી, પરિવારના સ્વાસ્થ્ય માટે થોડી મહેનત કરીને ઘરે જ આ નાસ્તો બનાવવો જોઈએ. રવિવારની રજા હોય કે મહેમાન આવ્યા હોય, આ રેસીપી તમને ક્યારેય નિરાશ નહીં કરે.
ખુશીઓ તળો, ચિંતા નહીં!
અંતમાં, રસોઈ એ પ્રેમની ભાષા છે. જ્યારે તમે તમારા પરિવાર માટે પ્રેમથી Palak na Bhajiya બનાવશો, ત્યારે તેનો સ્વાદ અનેકગણો વધી જશે. આ શિયાળામાં એકવાર આ રેસીપી જરૂર ટ્રાય કરજો.
રસોડામાં જતી વખતે યાદ રાખજો – પાલક કોરી હોવી જોઈએ, લોટ ચળાયેલો હોવો જોઈએ અને તેલ ગરમ હોવું જોઈએ. બસ, પછી જુઓ કમાલ! તમારા ઘરના દરેક સભ્યો પૂછશે, “આજે કઈ હોટલમાંથી મંગાવ્યા?” અને તમે ગર્વથી કહેશો, “મેં બનાવ્યા છે!”
સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓ અને નવી રેસીપીઝ માટે અમારા બ્લોગ સાથે જોડાયેલા રહો. હેપ્પી કુકિંગ!