રશિયાનું Su-57E: ભારતનો ઇનકાર અને રશિયાનો 50 વર્ષનો દાવો – શું IAF તેને સ્વીકારશે?

રશિયાનું સૌથી આધુનિક પાંચમી પેઢીનું ફાઇટર જેટ Su-57E ફરી એકવાર ચર્ચામાં છે. રશિયા દાવો કરી રહ્યું છે કે આ વિમાન આગામી 50 વર્ષ સુધી આકાશ પર રાજ કરશે, પરંતુ ભારત (IAF) હજુ પણ તેને અપનાવવામાં ખચકાટ અનુભવી રહ્યું છે.

તાજેતરમાં રશિયાએ આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટ માટે તેના ‘સ્ટીલ્થ’ ફાઇટર જેટ Su-57E (E એટલે એક્સપોર્ટ વેરિઅન્ટ) ને પ્રમોટ કરવાનું શરૂ કર્યું છે. રશિયન એજન્સીઓના મતે, આ વિમાન એટલું એડવાન્સ છે કે તે અમેરિકાના F-35 અને F-22 ને ટક્કર આપી શકે છે. જોકે, ભારત આ પ્રોજેક્ટમાંથી 2018 માં બહાર નીકળી ગયું હતું. હવે સવાલ એ છે કે, શું નવી ટેકનોલોજી ભારતને આકર્ષી શકશે?

1. Su-57E ની મુખ્ય ખાસિયતો (Specifications)

Su-57E એ રશિયાનું પ્રથમ સ્ટીલ્થ ફાઇટર છે. તેની તાકાત તેના નીચેના ફીચર્સમાં છુપાયેલી છે:

• સ્ટીલ્થ ટેકનોલોજી: તે રડારની નજરમાં આવ્યા વિના દુશ્મન ના વિસ્તારમાં ઘૂસી શકે છે.
• સુપર સોનિક ઝડપ: તે આફ્ટરબર્નર વગર પણ અવાજની ઝડપ કરતાં વધુ વેગ (Super-cruise) થી ઉડી શકે છે.
• 360 ડિગ્રી રડાર: આ વિમાનમાં એવા સેન્સર્સ છે જે ચારેય દિશામાં નજર રાખી શકે છે.
• ભારે હથિયારો: તેની અંદરની બાજુએ (Internal Weapons Bay) મિસાઇલો રાખવાની ક્ષમતા છે, જેથી તેની સ્ટીલ્થ ક્ષમતા જળવાઈ રહે.

2. રશિયાનો ’50 વર્ષ’ નો દાવો શું છે?

રશિયન ટેકનિકલ નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે Su-57 નું માળખું (Airframe) અને એન્જિન ડિઝાઇન એવી છે કે તેને આગામી 50 વર્ષ સુધી સતત અપગ્રેડ કરી શકાશે.

• તેમાં AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જે પાયલોટને યુદ્ધ દરમિયાન નિર્ણય લેવામાં મદદ કરે છે.
• રશિયા તેને ‘સિક્સથ જનરેશન’ ના સ્તર પર લઈ જવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.

3. ભારતે ‘ના’ કેમ કહી હતી? (The 2018 Backout)

ભારતીય વાયુસેના (IAF) એ અગાઉ રશિયા સાથેના FGFA (Fifth Generation Fighter Aircraft) પ્રોજેક્ટમાંથી બહાર નીકળવાનો નિર્ણય લીધો હતો. તેના મુખ્ય કારણો હતા:

1. એન્જિનની સમસ્યા: ભારતને રશિયાના ‘AL-41F1’ એન્જિનની ક્ષમતા અને તેની વિશ્વસનીયતા પર શંકા હતી.
2. સ્ટીલ્થ લેવલ: IAF ના મતે, Su-57 નું સ્ટીલ્થ ફીચર અમેરિકન વિમાનો જેટલું અસરકારક નહોતું.
3. ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર: રશિયા ભારતને તેની કોર ટેકનોલોજી આપવા તૈયાર નહોતું.

4. શું IAF હવે પોતાનો નિર્ણય બદલશે?

વર્તમાન સ્થિતિમાં ભારત માટે Su-57E ના દરવાજા ફરી ખુલી શકે છે, પરંતુ અમુક શરતો સાથે:

• ચીનનો પડકાર: ચીન પાસે પહેલેથી જ J-20 સ્ટીલ્થ ફાઇટર છે. તેની સામે ટકી રહેવા માટે ભારતને તાત્કાલિક પાંચમી પેઢીના વિમાનની જરૂર છે.
• AMCA માં વિલંબ: ભારતનું પોતાનું પાંચમી પેઢીનું વિમાન AMCA (Advanced Medium Combat Aircraft) હજુ પ્રોટોટાઇપ સ્ટેજ પર છે. તેને તૈયાર થવામાં 10-12 વર્ષ લાગી શકે છે.
• રશિયાની નવી ઓફર: રશિયા હવે ભારતને સંયુક્ત ઉત્પાદન (Make in India) અને નવી પેઢીના એન્જિન ‘Izdeliye 30’ ની ઓફર આપી રહ્યું છે.

5. Su-57E વિરુદ્ધ અન્ય વિકલ્પો

ભારત પાસે અત્યારે ત્રણ મુખ્ય રસ્તાઓ છે:

1. અમેરિકન F-35: સૌથી શક્તિશાળી સ્ટીલ્થ વિમાન, પરંતુ અમેરિકા તેની સાથે ઘણી શરતો અને પ્રતિબંધો લાવે છે.
2. રશિયન Su-57E: પરિચિત ટેકનોલોજી અને સરળ શરતો, પરંતુ સ્ટીલ્થ અને એન્જિન પર હજુ પણ પ્રશ્નો છે.
3. સ્વદેશી AMCA: લાંબો સમય લાગશે, પણ દેશ આત્મનિર્ભર બનશે.

શું Su-57E ભારતીય વાયુસેનાને જીતી શકશે? તે માત્ર ટેકનોલોજી પર નહીં પણ રાજદ્વારી સંબંધો પર નિર્ભર છે. જો રશિયા ભારતને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અને એન્જિનની ખાતરી આપે, તો ગ્રે શોર્ટ ટર્મ માટે IAF આ વિમાન વિશે વિચારી શકે છે. જોકે, ભારતની પ્રાથમિકતા હંમેશા ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને AMCA પ્રોજેક્ટ જ રહેશે.

ભારતના અત્યંત મહત્વાકાંક્ષી અને સ્વદેશી પાંચમી પેઢીના ફાઇટર જેટ AMCA (Advanced Medium Combat Aircraft) વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી નીચે મુજબ છે.

જ્યારે રશિયા તેનું Su-57 વેચવા માટે પ્રયત્નશીલ છે, ત્યારે ભારત પોતાનું બળ ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ હેઠળ AMCA પ્રોજેક્ટમાં લગાવી રહ્યું છે.

AMCA: ભારતનું ભવિષ્ય અને પાંચમી પેઢીનું સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ

ભારતની સંરક્ષણ ક્ષમતાઓમાં AMCA એક ક્રાંતિકારી ડગલું છે. મે 2025 માં સંરક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા આ પ્રોજેક્ટ માટે એક નવું ‘એક્ઝિક્યુશન મોડેલ’ મંજૂર કરવામાં આવ્યું છે, જે ખાનગી ક્ષેત્રને પણ આમાં ભાગીદાર બનાવશે.

1. AMCA ની મુખ્ય તકનીકી વિશેષતાઓ

AMCA એ 25-ટન ક્લાસનું ટ્વિન-એન્જિન સ્ટીલ્થ ફાઇટર હશે. તેના મુખ્ય આકર્ષણો નીચે મુજબ છે:

• જિયોમેટ્રિક સ્ટીલ્થ (Geometric Stealth): આ વિમાનનો આકાર એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે કે તે દુશ્મનના રડાર તરંગોને પાછા મોકલવાને બદલે વિખેરી નાખે છે.
• સુપરક્રૂઝ (Supercruise): આફ્ટરબર્નરનો ઉપયોગ કર્યા વિના પણ તે અવાજની ઝડપથી (Mach 1.8+) ઉડી શકશે, જે ઇંધણ બચાવવામાં અને લાંબો સમય હવામાં રહેવામાં મદદ કરે છે.
• ઇન્ટરનલ વેપન્સ બે (Internal Weapons Bay): સ્ટીલ્થ ક્ષમતા જાળવી રાખવા માટે મિસાઇલો અને બોમ્બ વિમાનની અંદરના ભાગમાં છુપાયેલા રહેશે.
• S-આકારનું એર ઇન્ટેક (S-Duct): એન્જિનના બ્લેડ રડારમાં ન દેખાય તે માટે ખાસ S-આકારની એર પાઇપલાઇન બનાવવામાં આવી છે.

2. AMCA ના બે મુખ્ય વેરિઅન્ટ્સ

ભારતે આ પ્રોજેક્ટને બે તબક્કામાં વહેંચ્યો છે:

3. વર્તમાન સ્ટેટસ અને ટાઈમલાઈન (2025 Update)

2025 ના લેટેસ્ટ અપડેટ મુજબ, AMCA પ્રોજેક્ટ હવે ‘ડિઝાઇન’ માંથી ‘પ્રોટોટાઇપ’ સ્ટેજ પર પહોંચ્યો છે:

• મે 2025: સંરક્ષણ મંત્રાલયે નવા અમલીકરણ મોડલને મંજૂરી આપી, જેમાં HAL સાથે ટાટા અને L&T જેવી કંપનીઓ પણ જોડાઈ શકે છે.
• 2026-27: પ્રથમ પ્રોટોટાઇપ (નમૂના) નું અનાવરણ (Roll out) થવાની અપેક્ષા છે.
• 2028-29: પ્રથમ ઉડાન (First Flight) નું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.
• 2034-35: ભારતીય વાયુસેનામાં વિધિવત સમાવેશ (Induction) થશે.

4. AMCA શા માટે ભારત માટે જરૂરી છે?

ભારત અત્યારે બે મોરચે (ચીન અને પાકિસ્તાન) જોખમનો સામનો કરી રહ્યું છે.

• ચીન પાસે J-20: ચીન પાસે પહેલેથી જ પાંચમી પેઢીનું ‘Mighty Dragon’ છે.
• પાકિસ્તાનનો પ્લાન: પાકિસ્તાન ચીન પાસેથી FC-31 કે J-35 સ્ટીલ્થ જેટ ખરીદવાની તૈયારીમાં છે.
• આત્મનિર્ભરતા: રશિયાના Su-57 કે અમેરિકાના F-35 પર નિર્ભર રહેવાને બદલે પોતાનું વિમાન હોવું એ યુદ્ધના સમયે રણનીતિક રીતે શ્રેષ્ઠ છે

5. સુખોઈ (Su-57) સામે AMCA ક્યાં છે?

રશિયાનું Su-57 અત્યારે તૈયાર છે, જ્યારે AMCA હજુ બની રહ્યું છે. જોકે, ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોનો દાવો છે કે AMCA નું RCS (Radar Cross Section) એટલે કે રડારમાં દેખાવાની શક્યતા Su-57 કરતા પણ ઓછી હશે. AMCA માં વપરાનાર AI-આધારિત ‘ઇલેક્ટ્રોનિક પાઇલટ’ સિસ્ટમ તેને યુદ્ધમાં વધુ ઘાતક બનાવશે.

નિષ્કર્ષ

AMCA એ માત્ર એક વિમાન નથી, પણ ભારતની ટેકનોલોજીકલ આઝાદીનું પ્રતીક છે. જો ભારત નિર્ધારિત સમય મર્યાદામાં આ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ કરે, તો તે વિશ્વના એવા ગણ્યા-ગાંઠ્યા દેશો (અમેરિકા, રશિયા, ચીન) ની યાદીમાં સામેલ થઈ જશે જેમની પાસે પોતાની પાંચમી પેઢીની ટેકનોલોજી છે.

F-35 vs Su-57 vs AMCA Comparison

આ વિડીયોમાં ભારતના AMCA પ્રોજેક્ટની લેટેસ્ટ અપડેટ્સ અને અન્ય ગ્લોબલ ફાઇટર જેટ્સ સાથે તેની સરખામણી વિશે વિગતવાર સમજાવવામાં આવ્યું છે.

Magan Luhar

મગન લુહાર CTC News ના ફાઉન્ડર અને ઓનર છે. પત્રકારત્વ ઉપરાંત તેઓ એક જાણીતા અભિનેતા (Actor) પણ છે. કલા અને મીડિયા ક્ષેત્રે બહોળો અનુભવ ધરાવતા મગનભાઈએ સામાજિક જવાબદારીની ભાવના સાથે આ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મની સ્થાપના કરી છે. તેઓ ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિકાસ અને સામાજિક મુદ્દાઓને પોતાની આગવી શૈલીમાં વાચા આપવા માટે જાણીતા છે.