ગાંધીનગરના આંગણે યોજાયેલી Vibrant Gujarat Global Summit 2026 એ ફરી એકવાર સાબિત કરી દીધું છે કે ગુજરાત માત્ર ભારતનું ગ્રોથ એન્જિન નથી, પરંતુ હવે વિશ્વ માટે પણ રોકાણનું કેન્દ્રબિંદુ બની ગયું છે. આ વખતની સમિટમાં સૌથી વધુ ચર્ચા જો કોઈ પ્રદેશની હોય, તો તે છે Saurashtra અને Kutch.
એક સમયે પાણીની અછત અને રણ પ્રદેશ તરીકે ઓળખાતા સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છ આજે ભારતની ગ્રોથ સ્ટોરીની ‘રીઢ’ (Backbone) બની ગયા છે. વડાપ્રધાન Narendra Modi એ સમિટના ઉદ્ઘાટન સત્રમાં એક મોટી જાહેરાત કરતા કહ્યું કે, “હવે કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્ર માત્ર ગુજરાતની શાન નથી, પણ ‘વિકસિત ભારત 2047’ નું પાવરહાઉસ છે.”
1. વાયબ્રન્ટ સમિટ 2026: સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છનો દબદબો
આ વર્ષની Vibrant Gujarat Summit ની થીમ ભલે ગ્લોબલ હતી, પણ તેનું ફોકસ લોકલ હતું. ખાસ કરીને એવા વિસ્તારો પર જ્યાં વિકાસની અપાર સંભાવનાઓ છે. પીએમ મોદીએ તેમના સંબોધનમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતની એનર્જી સિક્યુરિટી (Energy Security) નો રસ્તો કચ્છના રણમાંથી પસાર થાય છે.
PM મોદીની મોટી જાહેરાત (The Big Announcement): વડાપ્રધાને જાહેરાત કરી છે કે કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રના દરિયાકિનારાને “Global Green Energy Capital” (વૈશ્વિક ગ્રીન એનર્જી રાજધાની) તરીકે વિકસાવવામાં આવશે.
- રોકાણ: આ માટે લાખો કરોડો રૂપિયાના MoU (Memorandum of Understanding) સાઈન કરવામાં આવ્યા છે.
- હેતુ: ભારતને ગ્રીન હાઈડ્રોજન અને રિન્યુએબલ એનર્જીમાં આત્મનિર્ભર બનાવવો.
આ જાહેરાતથી માત્ર ઉદ્યોગપતિઓ જ નહીં, પણ સ્થાનિક ખેડૂતો અને યુવાનોમાં પણ ખુશીની લહેર છે, કારણ કે આનાથી રોજગારીની નવી તકો સર્જાશે.
2. કચ્છ: રણ નહીં, પણ ‘પાવર’નું રણ (Kutch: The Renewable Energy Hub)
કચ્છનો સફેદ રણપ્રદેશ જે ક્યારેક વેરાન ગણાતો હતો, આજે ત્યાં સોના જેવી ચમક છે. પીએમ મોદીએ કહ્યું કે Kutch Renewable Energy Park (ખાવડા પાર્ક) એ માનવ ઇતિહાસનો સૌથી મોટો એનર્જી પાર્ક બની રહ્યો છે.
ખાવડા પાર્કની વિશેષતાઓ:
- ક્ષમતા: 30 ગીગા વોટ (GW) થી વધુ વીજળી ઉત્પાદન કરવાની ક્ષમતા, જે ઘણા નાના દેશોની કુલ જરૂરિયાત કરતા પણ વધારે છે.
- હાઈબ્રિડ મોડેલ: અહીં સૂર્ય ઉર્જા (Solar Power) અને પવન ઉર્જા (Wind Energy) બંનેનું ઉત્પાદન થાય છે.
- વિશ્વનું ધ્યાન: સમિટમાં આવેલા વિદેશી ડેલિગેટ્સ માટે કચ્છનું આ મોડેલ એક કેસ સ્ટડી બની ગયું છે.
પીએમ મોદીએ કહ્યું, “કચ્છના રણમાં પાકેલો સૂર્યપ્રકાશ અને ફૂંકાતો પવન હવે દિલ્હી અને મુંબઈના ઘરોને રોશન કરી રહ્યો છે.”
3. ગ્રીન હાઈડ્રોજન: ભવિષ્યનું ઈંધણ (Green Hydrogen Mission)
વાયબ્રન્ટ સમિટ 2026 માં સૌથી વધુ ચર્ચાયેલો શબ્દ એટલે Green Hydrogen. સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છના દરિયાકિનારે અદાણી (Adani) અને રિલાયન્સ (Reliance) જેવા મોટા જૂથો ગ્રીન હાઈડ્રોજનના પ્લાન્ટ્સ સ્થાપી રહ્યા છે.
શા માટે સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ?
- દરિયાકિનારો: ગ્રીન હાઈડ્રોજન બનાવવા માટે પાણી અને ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ્સની જરૂર હોય છે, જે અહીં સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે.
- સોલર એનર્જી: હાઈડ્રોજન છૂટો પાડવા માટે જે વીજળી જોઈએ તે કચ્છના સોલર પાર્કમાંથી મળે છે.
- નિકાસ (Export): મુન્દ્રા અને કંડલા પોર્ટ નજીક હોવાથી અહીંથી સીધું વિશ્વમાં નિકાસ થઈ શકે છે.
આ પ્રોજેક્ટ્સને કારણે જામનગર, મુન્દ્રા અને હજીરા જેવા શહેરો Future Energy Hubs બની ગયા છે.
4. સૌરાષ્ટ્રનું ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ: મોરબી અને રાજકોટ (Industrial Growth)
માત્ર એનર્જી નહીં, મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરમાં પણ સૌરાષ્ટ્ર ગ્રોથ એન્જિન બન્યું છે.
મોરબી સિરામિક ઇન્ડસ્ટ્રી (Morbi Ceramic Industry): પીએમ મોદીએ મોરબીના વખાણ કરતા કહ્યું કે, “મોરબી આજે માત્ર ટાઇલ્સ નથી બનાવતું, પણ ભારતની શાખ બનાવે છે.” સમિટમાં મોરબી માટે નવા એક્સપોર્ટ ઝોનની જાહેરાત કરવામાં આવી છે, જેથી અહીંની પ્રોડક્ટ્સ યુરોપ અને અમેરિકાના બજારોમાં ચીનને ટક્કર આપી શકે.
રાજકોટ એન્જિનિયરિંગ હબ (Rajkot Engineering Hub): ઓટોમોબાઈલ પાર્ટ્સ અને મશીન ટૂલ્સ માટે પ્રખ્યાત રાજકોટ હવે Defence Manufacturing (સંરક્ષણ ઉત્પાદન) તરફ વળ્યું છે. સમિટમાં રાજકોટના MSME એકમો માટે ખાસ પેકેજ અને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફરની જાહેરાત થઈ છે.
5. સાગરમાલા અને પોર્ટ-લેડ ડેવલપમેન્ટ (Port-Led Development)
ગુજરાત પાસે 1600 કિમીનો લાંબો દરિયાકિનારો છે, જેમાંથી મોટો ભાગ સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છમાં છે. Sagarmala Project અંતર્ગત અહીંના બંદરોનો કાયાકલ્પ થઈ રહ્યો છે.
- મુન્દ્રા અને કંડલા (Mundra and Kandla Port): આ બંને બંદરો દેશના લોજિસ્ટિક્સની કરોડરજ્જુ છે. અહીં નવા કન્ટેનર ટર્મિનલ્સ અને ગ્રીન પોર્ટ ફેસિલિટી ઉભી કરવામાં આવી રહી છે.
- રો-રો ફેરી સર્વિસ (Ro-Ro Ferry Service): ઘોઘા-હજીરા રો-રો ફેરીની સફળતા બાદ, હવે સૌરાષ્ટ્રના અન્ય બંદરોને મુંબઈ અને દક્ષિણ ગુજરાત સાથે જોડવા માટે નવા રૂટ્સ શરૂ કરવાની જાહેરાત થઈ છે. આનાથી સમય અને ઈંધણ બંનેની બચત થશે.
6. પાણી વ્યવસ્થાપન: સૌની યોજનાની સફળતા (SAUNI Yojana)
એક સમય હતો જ્યારે સૌરાષ્ટ્ર પાણી માટે વલખાં મારતું હતું. આજે નર્મદાના નીર SAUNI Yojana (સૌરાષ્ટ્ર નર્મદા અવતરણ સિંચાઈ યોજના) દ્વારા ગામેગામ પહોંચ્યા છે.
પીએમ મોદીએ ગર્વથી કહ્યું, “અમે નર્મદાના પાણીને કચ્છના છેલ્લા ગામ સુધી પહોંચાડ્યું છે.”
- નવા ડેમ લિંક: સમિટમાં જાહેરાત થઈ છે કે સૌની યોજનાના ફેઝ-3 અને 4 અંતર્ગત બાકી રહેલા તમામ નાના ડેમોને પણ નર્મદાના પાણીથી ભરવામાં આવશે.
- ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ્સ (Desalination Plants): દરિયાના ખારા પાણીને મીઠું બનાવવાના પ્લાન્ટ્સ માંડવી, દ્વારકા અને પોરબંદરમાં કાર્યરત થઈ રહ્યા છે, જેથી પીવાના પાણીની સમસ્યા કાયમ માટે ઉકેલાઈ જશે.
7. પ્રવાસન: દ્વારકાથી ગીર સુધી (Tourism Development)
Vibrant Gujarat 2026 માં પ્રવાસન ક્ષેત્રે પણ સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ માટે મોટા કરારો થયા છે.
દ્વારકા કોરિડોર (Dwarka Corridor): સિગ્નેચર બ્રિજ (Sudarshan Setu) બન્યા પછી દ્વારકા અને બેટ દ્વારકા પ્રવાસીઓનું હોટસ્પોટ બન્યું છે.
- સ્કૂબા ડાઈવિંગ (Scuba Diving): શિવરાજપુર બીચ અને દ્વારકાના દરિયામાં ભગવાન કૃષ્ણની ડૂબેલી નગરી જોવા માટે સબમરીન ટુરિઝમ અને સ્કૂબા ડાઈવિંગને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
- શિવરાજપુર બીચ: બ્લુ ફ્લેગ સર્ટિફાઇડ આ બીચને આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાના રિસોર્ટ ડેસ્ટિનેશન તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે.
ગીર અને સિંહ સંરક્ષણ (Gir Lion Conservation): એશિયાટીક સિંહોનું એકમાત્ર ઘર ગીર છે. સિંહોની સંખ્યા વધતા હવે Barda Wildlife Sanctuary (બરડા ડુંગર) ને સિંહોના બીજા ઘર તરીકે તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે. સમિટમાં ઇકો-ટુરિઝમ માટે નવા પ્રોજેક્ટ્સ સાઈન થયા છે.
રણોત્સવ (Rann Utsav): કચ્છનું રણોત્સવ હવે માત્ર 3 મહિના નહીં, પણ આખું વર્ષ ચાલે તેવું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઉભું કરવાની વાત પીએમ મોદીએ કરી છે.
8. કનેક્ટિવિટી: હાઈવે અને વંદે ભારત (Connectivity Boost)
વિકાસ ત્યારે જ ઝડપી બને જ્યારે રસ્તાઓ સારા હોય.
- વંદે ભારત મેટ્રો (Vande Bharat Metro): અમદાવાદથી રાજકોટ, જામનગર અને ભૂજ વચ્ચે વંદે ભારત મેટ્રો ટ્રેનોનું નેટવર્ક વધારવામાં આવશે.
- કોસ્ટલ હાઈવે: કચ્છથી સોમનાથ સુધીના દરિયાકિનારે સમાંતર Coastal Highway ને ફોર-લેન બનાવવાની કામગીરીને વેગ આપવામાં આવશે. આનાથી પ્રવાસીઓ દરિયાના નજારા સાથે ડ્રાઈવ કરી શકશે.
- નવા એરપોર્ટ: રાજકોટના હિરાસર ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ બાદ હવે ધોલેરા અને અંજાર પાસે કાર્ગો હેન્ડલિંગ માટે એર સ્ટ્રીપ વિકસાવવાની યોજના છે.
9. ખેતી અને પશુપાલન: શ્વેત ક્રાંતિ 2.0 (Agriculture & Dairy)
સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છના ખેડૂતો હવે પરંપરાગત ખેતી છોડીને Natural Farming (પ્રાકૃતિક ખેતી) અને બાગાયતી પાકો તરફ વળ્યા છે.
- કચ્છની ખારેક: કચ્છની ખારેક (Dates) ને GI ટેગ મળ્યા બાદ તેની નિકાસ વધી છે.
- કેસર કેરી: ગીરની કેસર કેરી માટે ખાસ એક્સપોર્ટ ફેસિલિટી ઉભી કરવામાં આવશે.
- ડેરી ઉદ્યોગ: માહી અને અમૂલ દ્વારા કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રમાં નવા મિલ્ક પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ્સ નાખવામાં આવશે, જે પશુપાલકોની આવક બમણી કરશે.
10. રોજગારી અને યુવાનોનું ભવિષ્ય (Employment Opportunities)
આ તમામ પ્રોજેક્ટ્સનો અંતિમ હેતુ યુવાનોને રોજગારી આપવાનો છે.
- સ્કિલ ડેવલપમેન્ટ: ગ્રીન હાઈડ્રોજન અને સોલર પેનલ મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે યુવાનોને તૈયાર કરવા રાજકોટ અને ગાંધીધામમાં Skill Development Centers શરૂ થશે.
- Start-up Culture: સૌરાષ્ટ્રના યુવાનો હવે નોકરી શોધવાને બદલે સ્ટાર્ટ-અપ શરૂ કરી રહ્યા છે. સરકારે આ માટે ખાસ ફંડની જાહેરાત કરી છે.
2047 ના ભારતનું પાવરહાઉસ (Conclusion)
Vibrant Gujarat Summit 2026 એ સાબિત કર્યું છે કે સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છ હવે ગુજરાતના પછાત વિસ્તારો નથી, પરંતુ ભારતની પ્રગતિના નવા સરનામા છે. પીએમ મોદીનું વિઝન અને ગુજરાતીઓની સાહસિકતા જ્યારે મળે છે, ત્યારે પરિણામ અદભુત આવે છે.
આજે જ્યારે આપણે Saurashtra-Kutch Growth ની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે તેમાં માત્ર આંકડા નથી, પણ લાખો લોકોના સપના જોડાયેલા છે. ખાવડાનો સોલર પાર્ક હોય કે ગીરનું જંગલ, મોરબીની ફેક્ટરી હોય કે મુન્દ્રાનું પોર્ટ—દરેક જગ્યાએ વિકાસની નવી ગાથા લખાઈ રહી છે.
ગુજરાતી તરીકે આપણે ગર્વ લઈ શકીએ કે આપણું સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છ આજે વિશ્વને ઉર્જા અને ઉત્પાદનનો નવો માર્ગ બતાવી રહ્યું છે.